1. ربا

September 15, 2014 in آخرین دین الهی: اسلام

ربا (بهره) اگر چه بر اساس به دست آوردن مال بدون عمل متقابل استوار است و در ظاهر برای کمک و راحت بودن انسان ها نشان داده می شود ولی در اصل چیزی جز استثمار انسان های بیچاره نیست. به این  دلیل نوعی تضییع حقّ بزرگ یک بنده محسوب می شود. احساسات دینی و اخلاقی را از بین می برد و تومور خبیثی است که اقتصاد را فلج می کند. سبب قدرتمندتر شدن ثروتمند و خوارتر گردیدن هر چه بیشتر نیازمندان می شود. وبه این ترتیب باعث شکاف عمیق بین طبقات مختلف جامعه می شود. در حالی که اقتصاد دانان مشهور معتقدند که جامعه ای از لحاظ اقتصادی در رتبه خوبی است که در آن جامعه نسبت بهره و تورم به صفر برسد.

در کنار این، ربا؛ منجر به افزایش ناموزون قیمت، ضعیف شدن احساسات اخلاقی مانند هم نوع دوستی، کمک، همبستگی، محبّت،  مرحمت و شفقّت می شود؛ و همچنین ضررهای زیادی مانند افزایش خودپرستی و منفعت دوستی، حرس و ولع، مال و مقام پرستی می گردد.

ربا باعث می شود که انسان ها از مشغول شدن به تولید و کار کردن دور باشند. انسان هایی که به بهره عادت کرده اند، سود کردن از راه های اساسی مانند زراعت، صنعت و تجارت را ترک می کنند. آنچه می ماند پول دار شدن از طریق فروش پول است، که این هم وضعیّتی است که تولید را کاهش می دهد.

ربا سبب کشمکش های بزرگ وخصومت های پی در پی می شود. در بین قرارداد ها هیچ چیزی مانند ربا سبب دشمنی و خصومت نمی شود. و بدترین جنبه ربا این است که انسان وقتی که به آن مبتلا می شود، نمی تواند ترک کند.

در سایه ربا، بدون خستگی و تنها بوسیله پول به منفعت رسیدن اگرچه برای بعضی انسان ها خوب است، ولی برعلیه افراد و جامعه است. حتّی بعد از اینکه در بلند مدّت مناسبت های سرمایه و کار را زیر و رو می کند در نهایت خود ربا بر علیه ربا خواران عمل می کند.

در قرآن کریم خداوند و رسولش به کسانی که به ربا خواری مشغول هستند، اعلام جنگ کرده است. [1]در یکی از آیات کریمه چنین فرموده اند:

« کسانی که ربا می خورند ( از قبرهایشان ) مانند کسانی که با شیطان تماس دارند بر می خیزند.» (بقره، 275)

حضرت رسول الله (ص) نیز در بین درآمدها، درآمدی که از طریق ربا به دست آید را از نوع درآمد شرّ معرفی می کند.[2] رسول الله (ص) برای اینکه امّتش را از این گناه دور کند، به ربا خواران و به کسانی که ربا می دهند، مأمورانی که کارهای ربا را انجام می دهند و شاهدان اینگونه عهدنامه ها لعنت می فرستد، و از لحاظ درجه گناه همه آنها در یک ردیف قرار دارند.[3]

لعنت فرستادن حضرت پیامبر به کسانی که به کار ربا کمک میکنند، به خاطر این است که در جامعه اسلامی ربا هیچ جایگاهی ندارد، و ضرورت اینکه هیچ کس به آن گرفتار نشود به صورت آشکار گفته شده است و تمام در های بدی و فساد باید بسته شود.

ربا گناهی است که در تمام ادیان حرام اعلام شده است. چون ضرر آن  آشکار است. در آیات کریمه ممنوعیّت آن برای یهودیان نیز بیان شده است.[4]

امروزه اندیشیدن به اینکه اقتصادی بدون ربا ممکن نیست، تفکّر اشتباهی است. اقتصاد بدون ربا نیز ممکن است. بدین گونه جامعه هایی که از عهده این کار برآیند، موجود می باشد. اسلام ربا را به شدّت ممنوع اعلام کرده است و در مقابل این، به اصول شراکت ثروت و به جریان انداختن و توسعه دادن آن توصیّه کرده است. چون که این اصول به همه فایده می رساند. در کنار این و در صورت امکان به خاطر خدا قرض دادن (قرض حسنه)  را تشویق می کند و دادن قرض به کسی که در تنگنا قرار گرفته است را از دادن صدقه با فضیلت می شمارد. از طرف دیگر با امر به زکات و صدقه، وجود جامعه ای با اقتصاد پایدار و نظام مند را ارمغان می دهد.



[1]. بقره، 278-279. رسول الله (ص) دیگر موردی که خداوند اعلان جنگ کرده است، ذکر می کند، آن هم دشمنی با دوستان خداوند است. (بخاری، ریکاک،38) به غیر از اینها هیچ گناهکار و عصیان کاری را به این شدّت تهدید نکرده بود.

. ابن ابو شعیب،106،7/34552؛ واقدی،1016،3؛ ابن کثیر، بدایه،13،5-14.[2]

[3].مسلم، مساقات ،105-106، به علاوه رجوع کنید. بخاری، جادو،113،25،24؛ ابوداود، جادو،4/3333؛ترمذی، جادو،2/1206؛ ابن ماجة، تجارت، 58.

.  نساء، 160-161.[4]