b. Tercüme-i Sûre-i Kadr

September 23, 2013 in Tanzimât’tan II. Meşrûtiyet’e Kadar (1839-1908) Matbu Türkçe Kur’ân-ı Kerim Tercüme ve Tefsirleri

Bu sûrenin tefsîrinde Gözübüyükzade birçok eserden nakillerde bulunmaktadır. Bunlardan tesbit edebildiklerimiz şunlardır: İbn Hişam, Kadı Beyzavî tefsîri, Beydâvî’nin Şeyhzade haşiyesi, Kastallani’nin Buhârî şerhi, A’sam’ın Nebe’ tefsîri, Suyuti, İbrahim el-Likai’nin Cevherü’t-Tevhid şerhi, Hadimi haşiyesi, Haşiye-i Hârîs.

İbrahim Efendi sûrenin ilk âyetlerinin tefsîrini uzun tutarak Kadr gecesinin zamanından, faziletinden, bu gecede Kur’ân’ın nüzulü ve bu nüzulün keyfiyetinden, meleklerin bu gecede yeryüzüne inmelerinden, inme sebebleri ve mü’minlere selam vermelerinden bahseder.

Bu gibi nakli hususlar yanında dirayet yönünü de ihmal etmemektedir. Medrese talebelerinin ısrarla istemeleri üzerine yazmış olmasından olsa gerektir ki Gözübüyükzade bu eserinde gramer tahlillerine sıkça girmekte ve farklı vecihleri geniş bir şekilde izah etmektedir. Bir örnek verelim:

 İlk âyet olan İnnâ enzelnâhu fî leyleti’l-Kadr âyetindeki harf-i ceri üzerindeki farklı görüşleri ve muhtemel manaları serd ettikten sonra kendi tercihini yapar, harf-i ceri ta’liliye olarak alır, lâm-ı ta’liliye manası verir ve şöyle devam eder:

“Bu tasrife göre nazm-ı şerifin manay-ı münifi innâ enzelnâhu Ben zât-ı azimüşşân azameti şanımla bazı Kur’ân inzal itdim. Ne ecliçün inzal ittim? Fî leyleti’l-Kadr leyle-i Kadr’in şerefini ızhar ecliçün ve şerefini hikemine menût bazı Kur’ân inzal itdim dimek ola Allahu sübhanehu a’lemu bi muradihi.”

Müellif yeri geldikçe Faide başlığıyla bazı açıklamalarda bulunur. Bunlardan ikisini örnek olarak buraya alıyoruz:

“Fâide: Melâike-i kiramın ibadetlerinde sevab olmaz. Anların ibadetleri tab’î ve telezzüzidir. Lakin ibadetlerin mü’minlere hibe iderler. İtdiklerinde sevab üzerlerine terettüb itmesi Haşiye-i Hâris’den müstefâddır. Allahu Teâlâ a’lem.”[1]

“Fâide: Hazreti İbrahim aleyhisselam yedi tane melaikeye selam virmekle nar-ı Nemrud’dan selamet buldu. Baîd değildir ki leyle-i Kadr’de melaikelerin mü’minlere selamları ile nar-ı cehennemden selamet bulalar. Lakin ziyafet-i İbrahim aleyhisselam melaikelere ıcl-i meşvî ile oldu idi. Bizlere selam viren melaikeler de bizlerden kalb-i meşvî taleb iderler. Yani hubb-ı mevâdd ile muhrak kalb taleb iderler. Kalb-i muhrak sahibine selam virirler, manası Şeyhzâde’den münfehimdir.”[2]

Kadr sûresi 16 sayfada tefsîr edilmiştir. Kadir sûresinden sonra ise Asr sûresi gelmektedir.



[1] s. 14-15.

[2] s. 20