Kur\u2019\u00e2n hakk\u0131nda, laz\u0131m gelen ilimleri bilmeden ve gerekli cehd \u00fc gayreti g\u00f6stermeden konu\u015fmak hi\u00e7bir zaman do\u011fru g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Bir \u00e2yeti anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u00f6ncelikle onu a\u00e7\u0131klayan ba\u015fka bir \u00e2yet veya hadisin olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakmak, sonra sahabe ve t\u00e2bi\u00eenin s\u00f6zlerini ara\u015ft\u0131rmak, bunlar\u0131n hi\u00e7biri bulunamad\u0131\u011f\u0131nda tefsir i\u00e7in gerekli olan dil ve edebiyat gibi di\u011fer ilimlerden istifade ederek bir ictihad yapmak gerekti\u011fi hep s\u00f6ylenegelmi\u015ftir. Bu ictihad da bir re\u2019ydir ancak makbul bir re\u2019ydir. Bir de bu usul takip edilmeden ki\u015finin \u00e2yetler hakk\u0131nda akl\u0131na gelen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri s\u00f6ylemesi vard\u0131r ki o da merdut olan re\u2019y c\u00fcmlesindendir.<\/p>\n
Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n tefsirini yapmak; Allah ad\u0131na s\u00f6z s\u00f6ylemek, Allah\u2019\u0131n mur\u00e2d\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve O\u2019ndan nakilde bulunmak m\u00e2nas\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in \u00e7ok hassas davran\u0131lmas\u0131 gereken bir ilm\u00ee faaliyettir. Fahreddin er-R\u00e2z\u00ee, \u201c\u2026O zalimler, \u00f6l\u00fcm\u00fcn <\/b>(bo\u011fucu) dalgalar\u0131 i\u00e7inde, melekler de pen\u00e7elerini uzatm\u0131\u015f, onlara; \u00abHaydi canlar\u0131n\u0131z\u0131 kurtar\u0131n! Allah\u2019a kar\u015f\u0131 ger\u00e7ek olmayan\u0131 s\u00f6ylemenizden ve O\u2019nun \u00e2yetlerine kar\u015f\u0131 kibirlilik taslam\u0131\u015f olman\u0131zdan \u00f6t\u00fcr\u00fc, bug\u00fcn al\u00e7akl\u0131k azab\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lacaks\u0131n\u0131z!\u00bb derken onlar\u0131n halini bir g\u00f6rsen!\u201d<\/b>[1]<\/a> <\/b>\u00e2yetinin tefsirinde m\u00fchim bir hususa dikkat \u00e7eker: \u201c\u00c2yetin son k\u0131sm\u0131 delalet ediyor ki bu \u015fiddetli azap iki g\u00fcnah\u0131n birle\u015fmesi neticesinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: Allah\u2019a iftira etmek ve Allah\u2019\u0131n \u00e2yetlerine kar\u015f\u0131 kibirlenmek. Ben diyorum ki, etraf\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131nda ilim s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ve onunla me\u015fgul olanlar\u0131n \u00e7o\u011funun bu iki \u00e7e\u015fit \u00e2fet ve bela \u00fczere devam etti\u011fini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn. Bu durumdan, onun eserlerinden ve neticelerinden Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131z.\u201d[2]<\/a><\/p>\n \u0130bn Kes\u00eer, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 m\u00fccerred rey ile tefsir etmenin haram oldu\u011funu s\u00f6yleyerek; \u201cKim Kur\u2019\u00e2n hakk\u0131nda (gerekli ilm\u00ee ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapmadan) kendi re\u2019yi yani g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile s\u00f6z s\u00f6ylerse cehennemdeki yerine haz\u0131rlans\u0131n!\u201d<\/i>[3]<\/a>, \u201cKim Kur\u2019\u00e2n hakk\u0131nda kendi re\u2019yi ile bir \u015fey s\u00f6ylerse, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde isabet etse bile hat\u00e2 etmi\u015ftir.\u201d<\/i>[4]<\/a> <\/i>hadis-i \u015feriflerini nakleder. Ona g\u00f6re b\u00f6yle yapan biri, bilmedi\u011fi bir \u015feyde tekell\u00fcfe girmi\u015f, emredilmedi\u011fi, hatta kendisine izin verilmeyen bir \u015feyi yapm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc isabetli olsa bile i\u015fi usul\u00fcnce yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hata etmi\u015ftir. Bu metodla devam ederse bir yerde isabet etse pek \u00e7ok yerde hata edece\u011fi muhakkakt\u0131r. Bu sebeple selef-i salih\u00eenden bir cemaat, \u00e2yet hakk\u0131nda bilmedikleri bir \u015fey s\u00f6ylemenin g\u00fcnah\u0131ndan korkarak bundan \u015fiddetle sak\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim: Eb\u00fb Bekir (r.a); \u201cAllah(\u0131n Kit\u00e2b\u0131) hakk\u0131nda bilmedi\u011fim bir \u015feyi s\u00f6ylersem beni hangi yer ta\u015f\u0131r, hangi sema g\u00f6lgelendirir?\u201d[5]<\/a> demi\u015ftir.<\/p>\n Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019e bir \u00e2yet soruldu\u011funda; \u201cAllah\u2019\u0131n Kit\u00e2b\u0131 hakk\u0131nda O\u2019nun mur\u00e2d etmedi\u011fi bir \u015feyi s\u00f6ylersem beni hangi arz al\u0131r ve hangi sema g\u00f6lgelendirir\u201d diye cevap vermi\u015ftir.[6]<\/a> Yine ona \u0648\u064e\u0641\u064e\u0627\u0643\u0650\u0647\u064e\u0629\u064b \u0648\u064e\u0623\u064e\u0628\u0651\u064b\u0627 \u00e2yeti soruldu\u011funda; \u201cAllah\u2019\u0131n Kit\u00e2b\u0131 hakk\u0131nda bilmedi\u011fim bir \u015feyi s\u00f6ylersem beni hangi sema g\u00f6lgelendirir ve hangi arz ta\u015f\u0131r\u201d demi\u015ftir.[7]<\/a> \u0130bn S\u00eer\u00een \u015f\u00f6yle der: \u201cNeb\u00ee (s.a.v)\u2019den sonra bilmedi\u011fi hususlarda konu\u015fmaktan Eb\u00fb Bekir\u2019den daha fazla korkan biri olmad\u0131\u2026\u201d[8]<\/a><\/p>\n Hz. \u00d6mer de bir g\u00fcn minberde \u0648\u064e\u0641\u064e\u0627\u0643\u0650\u0647\u064e\u0629\u064b \u0648\u064e\u0623\u064e\u0628\u0651\u064b\u0627 \u00e2yetini okuduktan sonra; \u201cBu f\u00e2kihe, onu biliyoruz, peki \u00abebb\u00bb nedir?\u201d diye sormu\u015f. Sonra kendisine d\u00f6nerek; \u201c\u0130\u015fte bu tekell\u00fcft\u00fcr (zorlamad\u0131r) ey \u00d6mer!\u201d demi\u015ftir.[9]<\/a> Abdullah b. \u00d6mer \u015f\u00f6yle der: \u201cMedine fukahas\u0131na yeti\u015ftim, onlar tefsir hususunda s\u00f6z s\u00f6ylemeyi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck (ve tehlikeli) bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcrlerdi.\u201d[10]<\/a><\/p>\n Bir misal vermek gerekirse, m\u00fcfessirler Hur\u00fbf-\u0131 Mukattaa hususunda ihtilaf etmi\u015flerdir. Bir k\u0131sm\u0131, \u201cBunlar, Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n, ilmini kendisine saklad\u0131\u011f\u0131 \u015feylerdendir\u201d diyerek onlar\u0131n bilgisini Allah\u2019a havale etmi\u015f ve onlar\u0131 tefsir etmemi\u015flerdir. Kurtub\u00ee, Hz. Eb\u00fb Bekir, \u00d6mer, Osman ve Ali\u2019nin de bu g\u00f6r\u00fc\u015fte oldu\u011funu nakleder.[11]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n \u0130bn Kes\u00eer\u2019e g\u00f6re bu ve benzeri sahih rivayetler \u015f\u00f6yle anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r: Selef, tefsirle ilgili bilmedikleri bir konuda konu\u015fman\u0131n g\u00fcnah\u0131ndan korkarak bu i\u015ften son derece \u00e7ekinmi\u015flerdir. Ancak gerek l\u00fcgat, gerekse \u015fer\u02bb\u00ee hususlarda ki\u015finin bildi\u011fi bir hususta konu\u015fmas\u0131 b\u00f6yle de\u011fildir, onun i\u00e7in herhangi bir g\u00fcnah yoktur. \u0130\u015fte bu sebeple onlardan tefsire dair rivayetler gelmi\u015ftir. Onlar\u0131n hem tefsirle ilgili konu\u015fman\u0131n aleyhine s\u00f6zler s\u00f6yleyip hem de tefsire dair rivayetler nakletmesi bir tezat de\u011fldir. Zira onlar bildikleri hususlarda konu\u015fmu\u015flar, bilmedikleri hususlarda s\u00fck\u00fbt etmi\u015flerdir.[12]<\/a><\/p>\n \u0130bn Kes\u00eer\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 bu ince ayr\u0131m \u00e7ok m\u00fchimdir. Tefsirde, hadiste ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m\u00ee ilimlerde bilerek konu\u015fmak, daima ilm\u00ee esaslara riayet etmek \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130bn Kes\u00eer daha da ileri giderek \u015funu da a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade eder: Allah\u2019\u0131n Kit\u00e2b\u0131 ve onun tefsiri hususunda bir ilme sahip olan ki\u015fi onu mutlaka s\u00f6ylemeli ve insanlara \u00f6\u011fretmelidir. Nas\u0131l ki ki\u015finin bilmedi\u011fi hususlarda s\u00fck\u00fbt etmesi zarur\u00ee ise bildi\u011fi hususlar\u0131 anlat\u0131p \u00f6\u011fretmesi de \u00fczerine bir vazifedir. Zira Cen\u00e2b-\u0131 Hak \u015f\u00f6yle buyurmaktad\u0131r: \u201cAllah, kendilerine kitap verilenlerden; \u00abOnu mutlaka insanlara a\u00e7\u0131klayacaks\u0131n\u0131z, onu gizlemeyeceksiniz\u00bb diyerek s\u00f6z alm\u0131\u015ft\u0131. Onlar ise bunu kulak ard\u0131 ettiler, onu az bir d\u00fcnyal\u0131\u011fa de\u011fi\u015ftiler. Yapt\u0131klar\u0131 al\u0131\u015f-veri\u015f ne k\u00f6t\u00fc!\u201d<\/b>[13]<\/a> <\/b>Allah Ras\u00fbl\u00fc de; \u201cBir kimse kendisinden sorulan bir bilgiyi (bildi\u011fi halde) gizler de cevap ver\u00admezse, Allah Te\u00e2l\u00e2, k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc ona ate\u015ften bir gem vurur\u201d <\/i>buyurmu\u015ftur.[14]<\/a><\/p>\n Hatta daha da ileri giden \u0130bn Kes\u00eer, yukar\u0131daki \u00e2yet-i kerime mucibince Kel\u00e2mullah\u2019\u0131n m\u00e2nalar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmayan ve onun tefsiriyle me\u015fgul olmayan \u00e2limlerin zemmedilece\u011fini ifade eder. \u00c2limler, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n m\u00e2nalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in ilim merkezlerine ko\u015fmal\u0131, onlar\u0131 \u00f6\u011frenmek ve \u00f6\u011fretmek i\u00e7in gayret g\u00f6stermelidirler. Allah Te\u00e2l\u00e2, Kit\u00e2b\u2019\u0131ndan y\u00fcz \u00e7evirip d\u00fcnyaya ve d\u00fcnyal\u0131k toplamaya y\u00f6neldikleri i\u00e7in Ehl-i Kit\u00e2b\u2019\u0131 yermi\u015ftir. O zaman bize d\u00fc\u015fen, Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n zemmetti\u011fi hale d\u00fc\u015fmekten ka\u00e7\u0131nmak, bize emretti\u011fi \u015feylere yap\u0131\u015fmak, bize inz\u00e2l buyurdu\u011fu Kit\u00e2b\u2019\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek ve ba\u015fkalar\u0131na da \u00f6\u011fretmek, onun ince m\u00e2nalar\u0131n\u0131 anlay\u0131p insanlara anlatmakt\u0131r. Nitekim Allah Te\u00e2l\u00e2 \u015f\u00f6yle buyurmaktad\u0131r: \u201c\u0130man edenlerin Allah\u2019\u0131 anma ve O\u2019ndan inen Kur\u2019\u00e2n sebebiyle kalplerinin \u00fcrpermesi zaman\u0131 daha gelmedi mi? Onlar daha \u00f6nce kendilerine kitap verilenler gibi olmas\u0131nlar. Onlar\u0131n \u00fczerinden uzun zaman ge\u00e7ti de kalpleri kat\u0131la\u015ft\u0131. Onlardan bir\u00e7o\u011fu yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015f kimselerdir. Bilin ki Allah, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yery\u00fcz\u00fcn\u00fc canland\u0131r\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fcnesiniz diye ger\u00e7ekten size \u00e2yetleri a\u00e7\u0131klad\u0131k.\u201d<\/b>[15]<\/a> <\/b>Bunun yan\u0131nda daha pek \u00e7ok \u00e2yet-i kerimede Cen\u00e2b-\u0131 Hak kullar\u0131n\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 anlamaya te\u015fvik etmektedir.[16]<\/a><\/p>\n Yani usul\u00fcne uygun bir \u015fekilde, ilm\u00ee yollarla Kur\u2019\u00e2n tefsirine a\u011f\u0131rl\u0131k vermek, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n m\u00e2nalar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak, onu en g\u00fczel \u015fekilde anlay\u0131p di\u011fer insanlara anlatmak l\u00fczumlu ve zaruridir. \u0130nsanlar\u0131 buna te\u015fvik etmek gerekir. Ancak burada \u00f6nemli bir \u015farta dikkat etmelidir, o da: Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim hakk\u0131nda konu\u015furken son derece hassas ve ihtiyatl\u0131 davranmak. Az \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere ashab-\u0131 kiram ve t\u00e2bi\u00een b\u00f6yle davranm\u0131\u015flard\u0131r. Onlar, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n tefsiriyle al\u00e2kal\u0131 olarak konu\u015fman\u0131n, \u201cAllah ad\u0131na konu\u015fmak\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir.[17]<\/a> Bu sebeple bilmedikleri bir \u015feyi s\u00f6ylemekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Bunun bir misalini \u0130bn \u00d6mer \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019in yan\u0131ndayd\u0131k; \u201cS\u00f6yleyin bakal\u0131m, m\u00fcsl\u00fcman ki\u015fiye benzeyen a\u011fa\u00e7 hangisidir. O a\u011fa\u00e7 ye\u015fildir, yapra\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 d\u00f6kmez, o \u015f\u00f6yle \u015f\u00f6yledir <\/i>(diye o a\u011fac\u0131n g\u00fczel vas\u0131flar\u0131n\u0131 sayd\u0131. Sonra da:) <\/i>\u00abRabbinin izniyle her an meyvesini verip durur\u00bb<\/b>[18]<\/sup><\/sup><\/a>\u201d<\/i> buyurdu. G\u00f6nl\u00fcme o a\u011fac\u0131n hurma oldu\u011fu geldi. Ancak bakt\u0131m Hz. Eb\u00fb Bekir ve \u00d6mer konu\u015fmuyorlar, ben de konu\u015fmay\u0131 uygun g\u00f6rmedim. \u0130nsanlar (isabetli) bir cevap veremeyince Ras\u00fblullah (s.a.v); \u201cO hurma a\u011fac\u0131d\u0131r\u201d<\/i> buyurdu. Oradan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda babam Hz. \u00d6mer\u2019e; \u201cBabac\u0131\u011f\u0131m, vallahi g\u00f6nl\u00fcme o a\u011fac\u0131n hurma oldu\u011fu geldi\u201d dedim. \u201cPeki, ni\u00e7in s\u00f6ylemedin?\u201d dedi. \u201cSiz konu\u015fmay\u0131nca ben de bir \u015fey s\u00f6ylemeyi uygun bulmad\u0131m\u201d dedim. Bunun \u00fczerine babam bana \u015f\u00f6yle dedi: \u201cSen onu s\u00f6ylemi\u015f olsayd\u0131n, bu benim i\u00e7in \u015fundan \u015fundan daha sevimli olurdu.\u201d[19]<\/a><\/p>\n Bu rivayette Hz. Eb\u00fb Bekir ile \u00d6mer\u2019in, herhangi bir bilgiye dayanmadan \u00e2yet ve hadis hakk\u0131nda konu\u015fmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Demek ki Kur\u2019\u00e2n hakk\u0131nda ilm\u00ee usullere uymadan konu\u015fmak do\u011fru de\u011fildir. Bu kaide hadisler i\u00e7in de aynen ge\u00e7erlidir. Nitekim H\u00e2f\u0131z Eb\u00fb Bekir b. Hayr (v. 575)[20]<\/a> \u015f\u00f6yle nakleder:<\/p>\n \u201c\u00c2limler \u015fu hususta ittifak etmi\u015flerdir ki bir m\u00fcsl\u00fcman\u0131n, yan\u0131nda velev en zay\u0131f rivayet \u015fekliyle de olsa bir senedi olmadan herhangi bir s\u00f6z hakk\u0131nda \u00abRas\u00fblullah (s.a.v) \u015f\u00f6yle buyurdu\u00bb demesi hel\u00e2l olmaz.\u201d[21]<\/a><\/p>\n Ras\u00fblullah\u2019\u0131n bu husustaki ikazlar\u0131 ise \u00e7ok \u015fiddetlidir: \u201cBenim a\u011fz\u0131mdan yalan uydurmay\u0131n\u0131z! Her kim benim a\u011fz\u0131mdan yalan s\u00f6ylerse cehenneme girsin!\u201d<\/i>, \u201cHer kim, s\u00f6ylemedi\u011fim \u015feyleri bana isn\u00e2d ederse cehennemdeki yerine haz\u0131rlans\u0131n!\u201d<\/i>, \u201c\u2026Her kim benim a\u011fz\u0131mdan bilerek yalan uydurursa cehennemdeki yerine haz\u0131rlans\u0131n!\u00bb.<\/i>\u201d[22]<\/a><\/p>\n Din, insano\u011flu i\u00e7in hayat\u00ee bir \u00f6neme sahiptir. Hatta bundan daha ileridir, zira ebedi hayat\u0131n\u0131 ilgilendirmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla din\u00ee bir meseleden bahsederken son derece dikkatli davranmak gerekmektedir. \u0130\u015fte Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in hayat\u0131nda bu hassasiyeti g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n [1]<\/a> el-En\u02bb\u00e2m, 93.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> R\u00e2z\u00ee, XIII, 69.<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Tirmiz\u00ee, Tefs\u00eer,<\/i> 1\/2951. Tirmiz\u00ee \u201chasen\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Tirmiz\u00ee, Tefs\u00eer,<\/i> 1\/2952. Tirmiz\u00ee \u201c\u011far\u00eeb\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> \u0130m\u00e2m M\u00e2lik b. Enes b. M\u00e2lik b. \u00c2mir el-Asbahi el-Meden\u00ee (v. 179), Muvatta\u2019<\/i> (Z\u00fchr\u00ee rivayeti), thk. Be\u015f\u015f\u00e2r Avv\u00e2d Ma\u02bbr\u00fbf – Mahm\u00fbd Hal\u00eel, M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1412, II, 166 (Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-C\u00e2m\u00ee, 70\/2079); \u0130bn Eb\u00ee \u015eeybe, Musannef, <\/i>VI, 136\/30103.<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 188.<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> Be\u011fav\u00ee, I, 46; S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 188. Kr\u015f. Taber\u00ee, Tefs\u00eer,<\/i> I, 78.<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> \u0130bn Sa\u02bbd, III, 177; \u0130bn Abdilberr, C\u00e2miu bey\u00e2ni\u2019l-ilmi ve fadlih,<\/i> II, 830; \u0130bn As\u00e2kir, XXX, 327; S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 202.<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> \u0130bn Eb\u00ee \u015eeybe, Musannef<\/i>, VI, 136\/30105.<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> Muk\u00e2til ibn S\u00fcleyman, V, 16.<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> Kurtub\u00ee, I, 154; \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer, <\/i>I, 156.<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer,<\/i> I, 10-13.<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/187. Kr\u015f. \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/77.<\/p>\n<\/div>\n [14]<\/a> Eb\u00fb D\u00e2v\u00fbd, \u0130lim, 9\/3658; Tirmiz\u00ee, \u0130lim 3\/2649 (\u201chasen\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir); \u0130bn M\u00e2ce, Mukaddime 24; Ahmed, II, 263, 296, 305, 344, 353, 495.<\/p>\n<\/div>\n [15]<\/a> el-Had\u00eed 57\/16-17.<\/p>\n<\/div>\n [16]<\/a> en-Nis\u00e2 4\/82; S\u00e2d 38\/29; Muhammed 47\/24. \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer,<\/i> I, 6.<\/p>\n<\/div>\n [17]<\/a> \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer,<\/i> I, 13.<\/p>\n<\/div>\n [18]<\/a> \u0130brahim 14\/25.<\/p>\n<\/div>\n [19]<\/a> Buh\u00e2r\u00ee, Tefs\u00eer,<\/i> 14\/1.<\/p>\n<\/div>\n
\n