M\u00fcfessirler, baz\u0131 \u00e2yetlerde Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019e i\u015faret edildi\u011fini veya Eb\u00fb Bekir\u2019in o \u00e2yetin maksad\u0131na d\u00e2hil oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir ki bu konudaki rivayetleri iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131p de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n
\n
Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019in pek\u00e7ok \u00e2yetinde ilk m\u00fcsl\u00fcmanlara vurgu yap\u0131l\u0131r ve onlardan \u00f6vg\u00fcyle bahsedilir:<\/p>\n
– Konuyla ilgili akla gelen ilk \u00e2yet \u015fudur: \u201c(\u0130sl\u00e2m dinine girme hususunda) \u00f6ne ge\u00e7en ilk muhacirler ve ensar ile onlara g\u00fczellikle t\u00e2bi olanlar var ya, i\u015fte Allah onlardan raz\u0131 olmu\u015ftur, onlar da Allah\u2019tan raz\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Allah onlara, i\u00e7inde ebedi kalacaklar\u0131, zemininden \u0131rmaklar akan cennetler haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte bu b\u00fcy\u00fck kurtulu\u015ftur.\u201d<\/b>[1]<\/a> Burada zikredilen \u201ces-S\u00e2bik\u00fbne\u2019l-evvel\u00fbn\u201d<\/i> hakk\u0131nda ihtilaf edilmi\u015ftir. \u0130bn R\u00e2h\u00fbye \u0130shak b. \u0130brahim el-Hanzal\u00ee (v. 238\/853) bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri cem ederek \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: Erkeklerden ilk m\u00fcsl\u00fcman olan Eb\u00fb Bekir, kad\u0131nlardan Hatice, \u00e7ocuklardan Ali, k\u00f6lelerden Zeyd b. H\u00e2rise\u2019dir.\u201d[2]<\/a> G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere bu \u00e2yet okundu\u011funda ilk akla gelen \u015fah\u0131slardan biri Eb\u00fb Bekir\u2019dir. Dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcfessirler bu \u00e2yette Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019e bir i\u015faret oldu\u011fu kanaatindedirler.<\/p>\n – S\u00fcy\u00fbt\u00ee\u2019nin, el-Ankeb\u00fbt 29\/2 \u00e2yetinin tefsirinde nakletti\u011fi bir rivayete g\u00f6re \u0130bn Mes\u02bb\u00fbd, m\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu ilk \u0131zhar edenlerin yedi ki\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yledikten sonra onlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralam\u0131\u015ft\u0131r: Ras\u00fblullah (s.a.v), Eb\u00fb Bekir, S\u00fcmeyye, Amm\u00e2r, Suheyb, Bil\u00e2l ve Mikd\u00e2d.[3]<\/a> Bu \u00e2yette ilk iman eden ve herkesten \u00f6nce iman imtihan\u0131na tabi tutulan m\u00fc\u2019minlere i\u015faret edildi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/i><\/p>\n – \u0130manla birlikte hay\u0131r i\u015flerinde de hep \u00f6nde olmaya te\u015fvik eden ve o t\u00fcr m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 medheden \u00e2yetler vard\u0131r. Mesela, \u201c(Hay\u0131rda) \u00f6nde olanlar, (cennete girmede de) \u00f6ndedirler\u201d<\/b>[4]<\/a> \u00e2yeti bu konuda ilk hat\u0131ra gelenlerdendir. Muk\u00e2til b. S\u00fcleyman; \u201cEb\u00fb Bekir ve Ali bu \u00e2yette bahsedilenlerdendir\u201d der.[5]<\/a> \u0130bn Abbas\u2019a g\u00f6re ise s\u00e2bik\u00fbn d\u00f6rt ki\u015fidir:<\/p>\n 1) Musa \u00fcmmetinin \u00f6ne ge\u00e7eni, Firavun ailesinin m\u00fc\u2019mini H\u0131zk\u00eel\u2019dir;<\/p>\n 2) \u0130sa \u00fcmmetinin \u00f6ne ge\u00e7eni, Antakya\u2019da Allah\u2019\u0131n el\u00e7ilerine yard\u0131mc\u0131 olan ve kavmini onlara imana te\u015fvik eden Hab\u00eeb en-Necc\u00e2r\u2019d\u0131r;<\/p>\n 3-4) \u00dcmmet-i Muhammed\u2019in \u00f6ne ge\u00e7en iki \u015fahsiyeti ise Eb\u00fb Bekir ve \u00d6mer\u2019dir.[6]<\/a><\/p>\n – \u0130sl\u00e2m\u2019a ilk ko\u015fan ve Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn yan\u0131ndan ayr\u0131lmayan sahabiler onun havarileri olarak kabul edilmi\u015flerdir. Nitekim Ferr\u00e2, Hz. \u0130sa\u2019n\u0131n havarilerinden bahseden \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/52 \u00e2yetinin tefsirinde, hadislerde Hz. Eb\u00fb Bekir, \u00d6mer ve benzeri sahabiler i\u00e7in de havari s\u0131fat\u0131n\u0131n kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fini s\u00f6yler.[7]<\/a> Ayn\u0131 \u015fekilde es-Saff 61\/14 \u00e2yetinde de ensar ve havarilerden bahsedilmektedir. Bu iki kelime birbiri yerine kullan\u0131labilmektedir. Kat\u00e2de\u2019ye g\u00f6re bu \u00fcmmet i\u00e7inden, Allah i\u00e7in ve O\u2019nun Kitab\u0131 i\u00e7in cihad eden ensar (havariler) \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re havarilerin hepsi de Kurey\u015f\u2019tendir. Bunlar Eb\u00fb Bekir, \u00d6mer, Ali, Hamza, Ca\u02bbfer, Eb\u00fb Ubeyde, Osman b. Maz\u2019\u00fbn, Abdurrahman b. Avf, Sa\u02bbd b. Eb\u00ee Vakk\u00e2s, Osman, Talha b. Ubeydullah ve Z\u00fcbeyr b. Avv\u00e2m\u2019d\u0131r.[8]<\/a><\/i><\/p>\n Burada bahsedilen \u00e2yetlerin, Hz. Eb\u00fb Bekir ve di\u011fer bir k\u0131s\u0131m sahabilerin ilk M\u00fcsl\u00fcmanlardan oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. \u0130kinci grup \u00e2yetler ise Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in ahl\u00e2k\u00ee vas\u0131flar\u0131na i\u015faret edenlerdir:<\/p>\n \n Tefsir kitaplar\u0131nda Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in g\u00fczel ahlak\u0131n\u0131n muhtelif y\u00f6nlerine i\u015faret eden \u00e2yetlerden bahsedilmi\u015ftir. Mesel\u00e2:<\/p>\n – en-Nis\u00e2 4\/135\u2019te kendisinin ve anne-babas\u0131n\u0131n aleyhine bile olsa ki\u015finin Allah i\u00e7in do\u011fru \u015fahitlik yapmas\u0131 emrediliyor. Muk\u00e2til b. S\u00fcleyman, Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in babas\u0131 aleyhine \u015fahitlik etti\u011fini s\u00f6yleyerek bu \u00e2yetin ona i\u015faret etti\u011fini belirtmi\u015ftir.[9]<\/a> Muk\u00e2til\u2019in nakletti\u011fi bu rivayetin sahih oldu\u011fu kabul edilirse bu \u00e2yetin Eb\u00fb Bekir\u2019in adaletine i\u015faret etti\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n – Ba\u015fka bir \u00e2yette Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in hel\u00e2l kazanmaya dikkat edip mal\u0131ndan bol bol infakta bulundu\u011funa i\u015faret edilmektedir. At\u00e2, \u201cAllah, hi\u00e7bir \u015feye g\u00fcc\u00fc yetmeyen, ba\u015fkas\u0131n\u0131n mal\u0131 olmu\u015f bir k\u00f6le ile kat\u0131m\u0131zdan kendisine verdi\u011fimiz g\u00fczel r\u0131z\u0131ktan gizli ve a\u00e7\u0131k olarak harcayan (h\u00fcr) bir kimseyi misal verir. Bunlar hi\u00e7 e\u015fit olurlar m\u0131? Do\u011frusu hamd Allah\u2019a mahsustur. Fakat onlar\u0131n \u00e7o\u011fu (bunu) bilmezler\u201d<\/b>[10]<\/a> \u00e2yetinde bahsedilen \u201ck\u00f6le\u201dnin Eb\u00fb Cehil b. Hi\u015f\u00e2m, \u201ckat\u0131m\u0131zdan kendisine g\u00fczel r\u0131z\u0131k verdi\u011fimiz\u201d ifadesinde kastedilenin de Eb\u00fb Bekir es-S\u0131dd\u00eek oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.[11]<\/a> Ancak \u00c2l\u00fbs\u00ee, Eb\u00fb Hayy\u00e2n\u2019dan naklen bu rivayetin sahih olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetmektedir.[12]<\/a><\/p>\n – Di\u011fer bir \u00e2yetin ise onun hem imandaki s\u00fcr\u02bbatine hem de ba\u015fka g\u00fczel vas\u0131flar\u0131na i\u015faret etti\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir. Dihlev\u00ee, \u201cYine onlar, Rablerinin davetine icabet ederler ve namaz\u0131 k\u0131larlar. Onlar\u0131n i\u015fleri, aralar\u0131nda dan\u0131\u015fma iledir. Kendilerine verdi\u011fimiz r\u0131z\u0131ktan da infak ederler\u201d<\/b>[13]<\/a> \u00e2yetinin Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019e i\u015faret etti\u011fi s\u00f6yler. Ona g\u00f6re \u00e2yetteki l\u00e2f\u0131zlar umumi vas\u0131flardan bahseder ancak bu \u00e2yet okundu\u011funda zihne hemen o vas\u0131flarla me\u015fhur olmu\u015f ki\u015filer gelir. Bu \u00e2yette davete icabetten bahsedilmektedir ki S\u0131dd\u00eek\u2019\u0131n en bariz vasf\u0131 ilk olarak \u0130sl\u00e2m\u2019a, sonra da b\u00fct\u00fcn il\u00e2hi emirlere derhal icabet etmesidir.[14]<\/a> Namaza ve isti\u015fareye \u00f6nem vermek ve bol bol infak etmek de yine Eb\u00fb Bekir\u2019in \u00f6nde gelen vas\u0131flar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n – Bir de g\u00fczel ahlak sahibi m\u00fc\u2019minlerin nail olaca\u011f\u0131 ecirlerden bahsedilir. Muk\u00e2til b. S\u00fcleyman, \u201c\u0130yiler (ebr\u00e2r) ise, k\u00e2f\u00fbr kat\u0131lm\u0131\u015f bir kadehten (cennet \u015farab\u0131ndan) i\u00e7erler\u201d<\/b>[15]<\/a> \u00e2yetinin tefsirinde; \u201cYani Eb\u00fb Bekir, \u00d6mer, Osman, Ali, Selman el-F\u00e2ris\u00ee, Eb\u00fb Zer el-\u011e\u0131f\u00e2r\u00ee, \u0130bn Mes\u02bb\u00fbd, Huzeyfe b. el-Yem\u00e2n, Eb\u00fb Ubeyde ibn\u00fc\u2019l-Cerr\u00e2h, Ebu\u2019d-Derd\u00e2 ve \u0130bn Abbas\u201d der. Bu tefsiri tahkik eden Abdullah Mahm\u00fbd \u015eahh\u00e2te, bu c\u00fcmleye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc dipnotta, \u201cBunlar misal olarak zikredilmi\u015ftir, yoksa ebrar\u0131n bunlardan ibaret oldu\u011fu s\u00f6ylenmek istenmiyor\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapar.[16]<\/a> Bu iki a\u00e7\u0131klamadan da, ebr\u00e2r denilince ilk akla gelen isimlerin ba\u015f\u0131nda Eb\u00fb Bekir\u2019in yer ald\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda zikretti\u011fimiz \u00e2yetler de \u00f6nceki konuda oldu\u011fu gibi umumi ifadeler ihtiva etmektedir. Konuyla ilgili rivayetler ise \u00e7o\u011funlukla zay\u0131f addedilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e2yetlerin Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019e i\u015faret etti\u011fini kesin bir ifadeyle s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak bu t\u00fcr rivayetlerin tefsirlerde \u00e7ok\u00e7a yer almas\u0131, konunun bir ger\u00e7eklik pay\u0131 oldu\u011fu kanaatini uyand\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n [1]<\/a> et-Tevbe 9\/100.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Be\u011fav\u00ee, IV, 87-88.<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> \u0130bn M\u00e2ce, Mukaddime, 11\/150 (Elb\u00e2n\u00ee \u201chasen\u201d demi\u015ftir); S\u00fcy\u00fbt\u00ee, ed-D\u00fcrr\u00fc\u2019l-mens\u00fbr,<\/i> VI, 451.<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> el-V\u00e2k\u0131a 56\/10.<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Muk\u00e2til b. S\u00fcleyman, IV, 216.<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> M\u00e2verd\u00ee, V, 448; Kurtub\u00ee, XVII, 199.<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> Ferr\u00e2, I, 218.<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> Taber\u00ee, Tefs\u00eer,<\/i> XXIII, 365; Be\u011fav\u00ee, II, 43.<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> Muk\u00e2til b. S\u00fcleyman, I, 414.<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> en-Nahl 16\/75.<\/p>\n<\/div>\nb) Ahlaki Vas\u0131flar\u0131na \u0130\u015faret Edenler<\/h4>\n
\n