Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in halife olaca\u011f\u0131na veya olmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret eden bir k\u0131s\u0131m hadisler nakledilmi\u015ftir. Hadislerdeki i\u015faretler, \u00e2yetlerdekilere nazaran daha a\u00e7\u0131k ve emredici bir \u00fcsluba sahiptir. \u015eimdi bu rivayetleri ve s\u0131hhat derecelerini ele alal\u0131m:<\/p>\n
1. Bir kad\u0131n, Ras\u00fblullah\u2019a gelerek bir hususta kendisiyle konu\u015fmu\u015ftu. Allah Ras\u00fbl\u00fc (s.a.v), kad\u0131na daha sonra tekrar gelmesini s\u00f6yledi. Kad\u0131n: \u201cYa sizi bulamazsam!\u201d dedi. Kad\u0131n bu s\u00f6z\u00fcyle sanki Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn bu arada vefat etmi\u015f olabilece\u011fini kastediyordu. Ras\u00fblullah (s.a.v) \u015f\u00f6yle cevap verdi: \u201cE\u011fer beni bulamazsan Eb\u00fb Bekir\u2019e gidersin!\u201d<\/i>[1]<\/a> Bu, sahih bir rivayettir ve Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in halife olaca\u011f\u0131 konusunda kuvvetli bir i\u015faret ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n 2. Allah Ras\u00fbl\u00fc (s.a.v), son hastal\u0131klar\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde Hz. \u00c2i\u015fe\u2019ye \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cEb\u00fb Bekir\u2019e ve o\u011fluna haber g\u00f6nderip halifeli\u011fi Eb\u00fb Bekir\u2019e vasiyet etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. B\u00f6ylece baz\u0131lar\u0131n\u0131n halifelik hakk\u0131ndaki dedikodular\u0131n\u0131 ve bu hususta arzusu olanlar\u0131n temennilerini kesmek istedim. Fakat sonra; \u00abAllah Te\u00e2l\u00e2, halifeli\u011fi hak etmeyen birine vermez, m\u00fc\u2019minler de halifeli\u011fe l\u00e2y\u0131k olmayan birini ondan uzak tutarlar. Veya Allah Te\u00e2l\u00e2, l\u00e2y\u0131k olmayan ki\u015fiyi hilafetten uzakla\u015ft\u0131r\u0131r, m\u00fc\u2019minler de hak etmeyen ki\u015fiyi o makama se\u00e7mezler\u00bb diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp bundan vazge\u00e7tim.\u201d<\/i>[2]<\/a><\/i><\/p>\n Bu da sahih bir rivayettir ve \u00f6ncekinden daha kuvvetli bir i\u015faret ihtiva etmektedir. Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn bu s\u00f6z\u00fc ayn\u0131 zamanda, onun \u00fcmmetine olan g\u00fcvenini ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ortak akl\u0131n\u0131n problemleri \u00e7\u00f6zmede \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n 3. Neb\u00ee (s.a.v) vefat\u0131na yak\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 bir bez ile ba\u011flam\u0131\u015f oldu\u011fu halde mescide \u00e7\u0131k\u0131p minbere oturmu\u015f, insanlar i\u00e7inde nefsi ve mal\u0131 itibariyle Eb\u00fb Bekir b. Eb\u00ee Kuh\u00e2fe\u2019den ziy\u00e2de iyilik ve ihsan\u0131 olan hi\u00e7 kimse olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insanlar i\u00e7inden bir hal\u00eel (dost) edinecek olsa Eb\u00fb Bekir\u2019i edinece\u011fini, l\u00e2kin \u0130sl\u00e2m y\u00fcz\u00fcnden olan dostluk ve karde\u015fli\u011fin daha efdal oldu\u011funu, Eb\u00fb Bekir\u2019in kap\u0131s\u0131ndan ba\u015fka mescide a\u00e7\u0131lan kap\u0131lar\u0131n hepsinin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 emretmi\u015ftir.[3]<\/a><\/p>\n Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn mescidi, M\u00fc\u2019minlerin Anneleri\u2019nden her birine tahsis edilen h\u00fcc\u00adreler ve baz\u0131 sahabilerin evleri ile \u00e7evrili idi. Bu odalardan mescide a\u00e7\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck kap\u0131lar vard\u0131. \u0130\u015fte Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in kap\u0131s\u0131ndan ba\u015fka kapat\u0131lmas\u0131 emredilen kap\u0131lar, bu hususi k\u00fc\u00e7\u00fck kap\u0131lar idi. Sahabiler bu istisnay\u0131, onun halife olmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steren i\u015faretlerden biri olarak kabul etmi\u015flerdir. Nitekim Allah Ras\u00fbl\u00fc (s.a.v), odas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda hemen mescide girmi\u015f oluyor ve namaz\u0131 k\u0131ld\u0131r\u0131yordu. Kendisinden sonra hilafet makam\u0131na ge\u00e7ecek olan Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in de ayn\u0131 \u015fekilde yapmas\u0131 i\u00e7in onun kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n 4. Ras\u00fblullah (s.a.v) birg\u00fcn ashab\u0131na; \u201c\u0130\u00e7inizde r\u00fcya g\u00f6ren var m\u0131?\u201d<\/i> diye sormu\u015ftu. Cemaatten biri; \u201cEvet, ben bir r\u00fcya g\u00f6rd\u00fcm\u201d dedikten sonra \u015fu r\u00fcyay\u0131 anlatt: \u201cSanki g\u00f6kten inmi\u015f bir terazi vard\u0131. Siz ve Eb\u00fb Bekir tart\u0131ld\u0131n\u0131z, Siz, Eb\u00fb Bekir\u2019den a\u011f\u0131r geldiniz. Eb\u00fb Bekir ile \u00d6mer tart\u0131ld\u0131, Eb\u00fb Bekir a\u011f\u0131r geldi. Sonra \u00d6mer ile Osman tart\u0131ld\u0131, \u00d6mer a\u011f\u0131r bast\u0131. Sonra terazi kald\u0131r\u0131ld\u0131.\u201d Ashab-\u0131 kiram, bu r\u00fcyay\u0131 dinleyen Ras\u00fblullah\u2019\u0131n \u00e7ehresinde memnuniyetsizlik g\u00f6rd\u00fcler.[4]<\/a><\/p>\n 5. Ras\u00fblullah (s.a.v) bir g\u00fcn ashab\u0131na; \u201cBu gece salih bir zata r\u00fcyas\u0131nda Eb\u00fb Bekir\u2019in Ras\u00fblullah\u2019a, \u00d6mer\u2019in Eb\u00fb Bekir\u2019e, Osman\u2019\u0131n da \u00d6mer\u2019e tutundu\u011fu g\u00f6sterildi!\u201d <\/i>buyurmu\u015ftu. Ashab-\u0131 kiram, Ras\u00fblullah\u2019\u0131n yan\u0131ndan kalk\u0131nca kendi kendilerine \u015fu yorumu yapt\u0131lar: \u201cBu r\u00fcyadaki salih zat, Ras\u00fblullah\u2019\u0131n kendisidir. Birbirlerine tutunan di\u011fer kimseler ise Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n Ras\u00fbl\u00fc ile g\u00f6nderdi\u011fi bu (\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n) valileri ve idarecileridir.\u201d[5]<\/a><\/p>\n 6. Huzeyfe b. Yeman \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201cNebiyy-i Ekrem\u2019in huzurunda oturuyorduk. Bize; \u00abAran\u0131zda daha ne kadar kalaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyorum. Benden sonra \u015fu ikisine t\u00e2bi olun!\u00bb<\/i> buyurdu ve Hz. Eb\u00fb Bekir ile \u00d6mer\u2019e i\u015faret etti.\u201d[6]<\/a><\/p>\n 7. Ben\u00fb Mustalik kabilesi Hz. Enes\u2019i Ras\u00fblullah\u2019a g\u00f6ndererek kendisinden sonra zek\u00e2tlar\u0131n\u0131 kime vereceklerini sordurdular, \u201cEb\u00fb Bekir\u2019e\u201d<\/i> cevab\u0131n\u0131 ald\u0131lar. \u201cOna bir \u015fey olursa kime?\u201d diye sordurdular, s\u0131ras\u0131yla \u201c\u00d6mer\u2019e\u201d<\/i>, \u201cOsman\u2019a\u201d<\/i> cevaplar\u0131n\u0131 ald\u0131lar.[7]<\/a><\/p>\n 8. Sak\u00eef kabilesinin temsilcileriyle birlikte Medine\u2019ye gelen Osman b. Ebi\u2019l-\u00c2s, arkada\u015flar\u0131ndan \u00f6nce gizlice bey\u02bbat edip m\u00fcsl\u00fcman olmu\u015ftu. Ras\u00fblullah\u2019\u0131 me\u015fgul buldu\u011fu zaman, ya Eb\u00fb Bekir\u2019e ya da \u00dcbey b. Ka\u02bbb\u2019a (v. 33\/654 [?]) gider, soraca\u011f\u0131n\u0131 sorar, okumak istedi\u011fini okurdu. Onun bu hali, Ras\u00fblullah\u2019\u0131n ho\u015funa gider ve kendisini severdi.[8]<\/a> Bu rivayetten, o g\u00fcnk\u00fc toplumda, Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019nden sonra m\u00fcracaat edilecek ki\u015finin Eb\u00fb Bekir oldu\u011fu kanaatinin yerle\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n 9. Hasan b. Ali (v. 49\/669) bir g\u00fcn \u015funlar\u0131 anlatt\u0131: \u201cAllah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fc r\u00fcyamda g\u00f6rd\u00fcm, Ar\u015f\u2019a tutunmu\u015ftu. Sonra Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019i g\u00f6rd\u00fcm, o da Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn beline yap\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Hz. \u00d6mer, Eb\u00fb Bekir\u2019in, Hz. Osman da \u00d6mer\u2019in beline tutunmu\u015ftu. O esnada g\u00f6kten yere kan d\u00f6k\u00fcl\u00fcyordu.\u201d Hz. Hasan bu r\u00fcyas\u0131n\u0131 anlat\u0131rken yan\u0131nda \u015fiadan bir grup vard\u0131. Onlar; \u201cPeki, sen Hz. Ali\u2019yi g\u00f6rmedin mi?\u201d diye sordular. Hasan (r.a); \u201cAli\u2019den daha fazla, Ras\u00fblullah\u2019\u0131n beline tutunmu\u015f olarak g\u00f6rmeyi istedi\u011fim ba\u015fka biri yoktur. Ancak bu benim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm bir r\u00fcyad\u0131r\u201d cevab\u0131n\u0131 verdi.[9]<\/a><\/p>\n 10) Her \u015feyin Allah\u2019\u0131 tesbih etti\u011fini bildiren el-\u0130sr\u00e2 17\/44 \u00e2yetinin tefsirinde \u015fu rivayete yer verilir: S\u00fcveyd b. Zeyd (v. ?) anlat\u0131r: Eb\u00fb Zer\u2019i mescidde yaln\u0131z ba\u015f\u0131na otururken g\u00f6rd\u00fcm. Bunu bir ganimet bilerek hemen yan\u0131na var\u0131p oturdum. Ona Hz. Osman\u2019dan bahsettim. \u015e\u00f6yle dedi: \u201cRas\u00fblullah\u2019\u0131n huzurunda \u015fahit oldu\u011fum bir h\u00e2dise sebebiyle ben Osman hakk\u0131nda hay\u0131rdan ba\u015fka bir \u015fey kesinlikle s\u00f6ylemem! Ben Ras\u00fblullah\u2019\u0131n yaln\u0131z oldu\u011fu vakitleri kolluyor ve ondan bir \u015feyler \u00f6\u011freniyordum. Bir g\u00fcn gidip bakt\u0131\u011f\u0131mda Allah Ras\u00fbl\u00fc (s.a.v) \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ben de pe\u015finden gittim. Bir yere oturdu, ben de yan\u0131na oturdum. Bana; \u00abEy Eb\u00fb Zer! Ni\u00e7in buraya geldin?\u00bb <\/i>diye sordu. Ben de; \u00abAllah ve Ras\u00fbl\u00fc i\u00e7in!\u00bb dedim. Bu esnada Eb\u00fb Bekir gelerek selam verdi ve Nebiyy-i Ekrem\u2019in sa\u011f\u0131na oturdu. Ras\u00fblullah; \u00abEy Eb\u00fb Bekir! Ni\u00e7in buraya geldin?\u00bb <\/i>buyurdu. Eb\u00fb Bekir; \u00abAllah ve Ras\u00fbl\u00fc i\u00e7in geldim!\u00bb dedi. Sonra \u00d6mer gelerek Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in sa\u011f\u0131na oturdu. Ras\u00fblullah; \u00abEy \u00d6mer! Ni\u00e7in buraya geldin?\u00bb <\/i>buyurdu. \u00d6mer; \u00abAllah ve Ras\u00fbl\u00fc i\u00e7in!\u00bb dedi. Sonra Osman geldi ve \u00d6mer\u2019in sa\u011f\u0131na oturdu. Nebiyy-i Ekrem ona da; \u00abEy Osman! Ni\u00e7in geldin?\u00bb<\/i> buyurdu. O da: \u00abAllah ve Ras\u00fbl\u00fc i\u00e7in!\u00bb diye cevap verdi. Ras\u00fblullah (s.a.v) yerden yedi veya dokuz adet \u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131 ald\u0131. Ta\u015flar onun elinde tesbih etmeye ba\u015flad\u0131. Onlardan ar\u0131 v\u0131z\u0131lt\u0131s\u0131 gibi sesler i\u015fittim. Allah Ras\u00fbl\u00fc ta\u015flar\u0131 yere b\u0131rak\u0131nca sesleri kesildi. Sonra Ras\u00fblullah o ta\u015flar\u0131 Eb\u00fb Bekir\u2019in eline koydu. Ta\u015flar onun elinde de tesbih ettiler. Onlardan ar\u0131 v\u0131z\u0131lt\u0131s\u0131 gibi sesler i\u015fittim. Eb\u00fb Bekir ta\u015flar\u0131 yere b\u0131rak\u0131nca sesleri kesildi. Allah Ras\u00fbl\u00fc ta\u015flar\u0131 \u00d6mer\u2019in eline koydu. Ta\u015flar yine tesbih etmeye ba\u015flad\u0131. Onlardan ar\u0131 v\u0131z\u0131lt\u0131s\u0131 gibi sesler i\u015fittim. \u00d6mer ta\u015flar\u0131 yere b\u0131rak\u0131nca yine sesleri kesildi. Sonra Neb\u00ee (s.a.v) ta\u015flar\u0131 al\u0131p Osman\u2019\u0131n avucuna koyunca ta\u015flar onun elinde de tesbih ettiler. Onlardan ar\u0131 v\u0131z\u0131lt\u0131s\u0131 gibi sesler i\u015fittim. Sonra onlar\u0131 yere b\u0131rakt\u0131, onlar da sustular.\u201d \u0130m\u00e2m Z\u00fchr\u00ee, bu durumun hilafetle al\u00e2kal\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.[10]<\/a> Taber\u00e2n\u00ee\u2019nin Evsat<\/i>\u2019\u0131ndaki rivayette \u015fu ziyade vard\u0131r: \u201cTa\u015flar\u0131n tesbihini halkadaki herkes i\u015fitiyordu. Sonra onlar\u0131 bize verdi ancak onlr hi\u00e7birimizin yan\u0131nda tesbih etmediler.\u201d[11]<\/a> \u0130bn Kes\u00eer, bu hadisin M\u00fcsnedlerde me\u015fhur oldu\u011funu s\u00f6yler.[12]<\/a><\/p>\n Konuyla ilgili rivayetler bunlardan ibaret de\u011fildir. S\u00fcy\u00fbt\u00ee, Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in hilafetine i\u015faret etti\u011fini s\u00f6yledi\u011fi daha pek \u00e7ok rivayeti nakleder.[13]<\/a> Ancak biz bu kadarla iktifa ediyoruz.<\/i><\/p>\n Zikretti\u011fimiz rivayetler genellikle sahih, az bir k\u0131sm\u0131 hasen veya zay\u0131ft\u0131r. Bu hadislerde Hz. Eb\u00fb Bekir\u2019in halife se\u00e7ilmesiyle ilgili her ne kadar a\u00e7\u0131k bir emir yoksa da konuyla ilgili kuvvetli i\u015faretler ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Allah Ras\u00fbl\u00fc (s.a.v) a\u00e7\u0131k\u00e7a halife tayin etmemi\u015f, adeta M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n halifelerini kendilerinin se\u00e7mesini istemi\u015ftir. Bunun sebebini de; \u201cOnun tayin etti\u011fi halifeye isyan ettiklerinde azaba u\u011frayacaklar\u0131\u201d<\/i> \u015feklinde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.[14]<\/a> Hz. \u00d6mer ile Hz. Ali de Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn, yerine a\u00e7\u0131k\u00e7a bir halife tayin etmedi\u011fini ifade etmi\u015flerdir.[15]<\/a> Hz. Ali, Cemel g\u00fcn\u00fc, \u201cRas\u00fblullah (s.a.v) emirlik hususunda kesin olarak tutmam\u0131z gereken bir emir vermemi\u015ftir. Biz kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczle halife se\u00e7tik. Eb\u00fb Bekir halife se\u00e7ildi, Allah, Eb\u00fb Bekir\u2019e rahmet eylesin, vazifeyi hakk\u0131yla yerine getirdi ve istikamet \u00fczere oldu. Sonra \u00d6mer halife se\u00e7ildi, Allah, \u00d6mer\u2019e rahmet eylesin, o da vazifeyi hakk\u0131yla yerine getirdi ve istikamet \u00fczere oldu, ta ki din iyice yerle\u015fip istikrar kazand\u0131\u201d demi\u015ftir.[16]<\/a><\/p>\n Buh\u00e2r\u00ee, \u201cNeb\u00ee (s.a.v); Eb\u00fb Bekir, \u00d6mer ve Osman i\u00e7in; \u00abBunlar benden sonraki halifelerdir\u00bb <\/i>dedi\u201d rivayeti hakk\u0131nda: \u201cBuna itibar edilmez, zira Hz. \u00d6mer ve Ali: \u00abNeb\u00ee (s.a.v) yerine halife tayin etmedi\u00bb demi\u015flerdir\u201d der.[17]<\/a> Yani bu iki rivayet aras\u0131nda bir tenakuz g\u00f6r\u00fcr. \u0130kinci rivayeti daha kuvvetli buldu\u011fu i\u00e7in de birinciye itibar edilmeyece\u011fi neticesine var\u0131r. S\u00fcy\u00fbt\u00ee ise, bu iki s\u00f6z aras\u0131nda tezat olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn vefat\u0131 esnas\u0131nda herhangi birini halife tayin etmedi\u011fini ancak daha \u00f6nce Hulef\u00e2-i R\u00e2\u015fid\u00een hakk\u0131nda bir tak\u0131m i\u015faretlerde bulundu\u011funu s\u00f6yler.[18]<\/a> S\u00fcyut\u00ee bu rivayetleri cem faaliyetinde hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Zira Allah Ras\u00fbl\u00fc (s.a.v) vefat\u0131 esnas\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a bir halife tayin etmemi\u015f, ancak yukar\u0131da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz rivayetlerde ba\u015fta Eb\u00fb Bekir olmak \u00fczere halifelere i\u015faret etmi\u015ftir.<\/p>\n [1]<\/a> Buh\u00e2r\u00ee, Ahk\u00e2m 57, Ashabu\u2019n-Neb\u00ee 5, \u0130\u2019tis\u00e2m 24; M\u00fcslim, Fedailu\u2019s-Sah\u00e2be 10; Tirmiz\u00ee, Men\u00e2k\u0131b, 16\/3676.<\/p>\n<\/div>\n [2]<\/a> Buh\u00e2r\u00ee, Merd\u00e2 16, Ahk\u00e2m 51. Kr\u015f. M\u00fcslim, Fed\u00e2ilu\u2019s-Sah\u00e2be 11. Benzer rivayetler i\u00e7in bkz. S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 143-144.<\/p>\n<\/div>\n [3]<\/a> Buh\u00e2r\u00ee, Sal\u00e2t, 80.<\/p>\n<\/div>\n [4]<\/a> Eb\u00fb D\u00e2v\u00fbd, S\u00fcnnet, 9\/4634; Tirmiz\u00ee, R\u00fcy\u00e2, 10\/2287. Kr\u015f. Eb\u00fb D\u00e2v\u00fbd, S\u00fcnnet, 8\/4636; Heysem\u00ee, IX, 95-96; \u0130bn Kes\u00eer, el-Bid\u00e2ye, <\/i>X, 338-339 Tirmiz\u00ee \u201chasen\u201d, Elb\u00e2n\u00ee \u201csahih\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n [5]<\/a> Eb\u00fb D\u00e2v\u00fbd, S\u00fcnnet, 8\/4636. Elb\u00e2n\u00ee \u201czay\u0131f\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n [6]<\/a> Ahmed, V, 382, 385; \u0130bn M\u00e2ce, Mukaddime, 11\/97; Tirmiz\u00ee, Men\u00e2k\u0131b, 16\/3663; H\u00e2kim, III, 79; S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 142. \u015euayb Arna\u00fbt \u201chasen\u201d, Zeheb\u00ee \u201csahih\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n [7]<\/a> H\u00e2kim, III, 82\/4460; Eb\u00fb Nuaym Ahmed b. Abdill\u00e2h b. \u0130sh\u00e2k el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee (\u00f6. 430\/1038), Hilyet\u00fc\u2019l-evliy\u00e2 ve tabak\u00e2t\u00fc\u2019l-asfiy\u00e2<\/i> (I-X), M\u0131s\u0131r: es-Sa\u00e2de, 1394\/1974, VIII, 358. H\u00e2kim ve Zeheb\u00ee \u201csahih\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir.<\/p>\n<\/div>\n [8]<\/a> \u0130bn Sa\u02bbd, V, 508.<\/p>\n<\/div>\n [9]<\/a> Heysem\u00ee, IX, 95-96. Kr\u015f. \u0130bn Kes\u00eer, el-Bid\u00e2ye, <\/i>X, 338. Heysem\u00ee isnad\u0131n\u0131n hasen oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n [10]<\/a> Heysem\u00ee, VIII, 298-299 (Heysem\u00ee, Bezz\u00e2r\u2019\u0131n iki senetle rivayet etti\u011fini, birinin ric\u00e2linin hep sika oldu\u011funu, buna ra\u011fmen yine de baz\u0131lar\u0131nda zaaf bulundu\u011funu s\u00f6yler). Kr\u015f. \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer,<\/i> V, 79; Heysem\u00ee, V, 179.<\/p>\n<\/div>\n [11]<\/a> Taber\u00e2n\u00ee, el-H\u00e2f\u0131z Ebu\u2019l-K\u00e2s\u0131m S\u00fcleyman bin Ahmed b. Eyy\u00fbb (v. 360\/971), el-Mu\u02bbcem\u00fc\u2019l-evsat <\/i>(I-X), <\/i>thk. T\u00e2r\u0131k b. Ivazullah b. Muhammed – Abd\u00fclmuhsin b. \u0130brahim el-Huseyn\u00ee, K\u00e2hire: D\u00e2ru\u2019l-Harameyn, ts., II, 59.<\/p>\n<\/div>\n [12]<\/a> \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer,<\/i> V, 79.<\/p>\n<\/div>\n [13]<\/a> S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 142-148.<\/p>\n<\/div>\n [14]<\/a> Tirmiz\u00ee, Men\u00e2k\u0131b, 38\/3812; Bezz\u00e2r, Eb\u00fb Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilh\u00e2lik el-Bezz\u00e2r el-Basr\u00ee (v. 292\/905), M\u00fcsned\u00fc\u2019l-Bezz\u00e2r (el-Bahr\u00fc\u2019z-zehh\u00e2r) <\/i>(I-XVIII), thk. Mahf\u00fbzurrahman Zeynullah – \u00c2dil b. Sa\u02bbd – Sabr\u00ee Abd\u00fclh\u00e2l\u0131k e\u015f-\u015e\u00e2fi\u00ee, el-Med\u00eenet\u00fc\u2019l-M\u00fcnevvere: Mektebet\u00fc\u2019l-Ul\u00fbm ve\u2019l-Hikem, 1988-2009, VII, 299; H\u00e2kim, III, 74\/4435; S\u00fcy\u00fbt\u00ee, T\u00e2r\u00eehu\u2019l-hulef\u00e2,<\/i> s. 70. Kr\u015f. Ahmed, I, 95. Tirmiz\u00ee hadisin \u201chasen\u201d oldu\u011funu, Zeheb\u00ee ile Elb\u00e2n\u00ee ise \u201czay\u0131f\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir.<\/p>\n<\/div>\n
<\/p>\n
\n