Gen\u00e7lik, insan hayat\u0131n\u0131n en \u00f6nemli devresidir. Buna hayat\u0131n bahar\u0131 da diyebiliriz. Bu d\u00f6nemde insan\u0131n b\u00fct\u00fcn kuvvetleri zinde ve yerinde olur, yorulmak nedir bilmez, dur-durak tan\u0131maz. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fu zaman\u0131 doya doya ya\u015farken ge\u00e7mi\u015fi \u00f6\u011frenir, gelece\u011fe yat\u0131r\u0131mlar yapar, istikbalin temellerini atar.<\/p>\n
\u0130nsan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn gelece\u011fi gen\u00e7li\u011fe ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu gibi toplumun g\u00fcc\u00fc ve istikb\u00e2li de gen\u00e7lere ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu sebeple tarih boyunca herkesin g\u00f6z\u00fc hep gen\u00e7lerde olmu\u015ftur.[1]<\/a> Planlar onlar \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f, oyunlar onlar \u00fczerinde oynanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011fa faydal\u0131 olmak isteyenler gen\u00e7leri yeti\u015ftirmeye gayret ederken fesat \u00e7\u0131karmak isteyenler de onlar\u0131 kullanmak istemi\u015flerdir.<\/p>\n Ras\u00fblullah (s.a.v) \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 tebli\u011f ederken gen\u00e7lere \u00e7ok \u00f6nem verirdi. Bu sebeple harp esnas\u0131nda ash\u00e2b\u0131na m\u00fc\u015friklerin gen\u00e7lerini \u00f6ld\u00fcrmelerini yasaklam\u0131\u015ft\u0131. Abdullah, babas\u0131 Ahmed b. Hanbel\u2019e bunun a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sordu\u011funda o:<\/p>\n \u201c\u2013Ya\u015fl\u0131 neredeyse \u0130sl\u00e2m\u2019a girmez! Gen\u00e7 ise \u0130sl\u00e2m\u2019a girer ve ya\u015fl\u0131ya g\u00f6re \u0130sl\u00e2m\u2019a yak\u0131nd\u0131r\u201d demi\u015ftir.[2]<\/a> Ger\u00e7ekten de ilk m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n genelde gen\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan gen\u00e7lik devresinde de\u011fi\u015fimin zorluklar\u0131na tahamm\u00fcl edebilir. Ya\u015fland\u0131\u011f\u0131nda ise fikir ve inan\u00e7 de\u011fi\u015ftirmesi zorla\u015f\u0131r. Farkl\u0131 bir \u015feye al\u0131\u015fman\u0131n \u00e7ilesini g\u00f6ze alamaz.<\/p>\n Zekeriya (a.s) \u00e7ocu\u011fu olmay\u0131nca endi\u015felenmi\u015f, hak dini savunup ona hizmet edecek bir nesli gelmeyecek diye \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.[3]<\/a> Allah\u2019tan mal\u0131na, ilmine ve n\u00fcb\u00fcvvete v\u00e2ris olacak bir evlat istedi. Onun hem Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 kazanan, hem de insanlar\u0131 dinen, ahl\u00e2ken ve yarat\u0131l\u0131\u015f olarak memn\u00fbn eden biri olmas\u0131 i\u00e7in dua etti.[4]<\/a><\/p>\n Bunun aksine \u015fer g\u00fc\u00e7ler de hep gen\u00e7lerin gururunu ok\u015fam\u0131\u015f, onlar\u0131n kuvvet, \u015fehvet, co\u015fkunluk, acelecilik, fed\u00e2k\u00e2rl\u0131k, s\u00e2fiyet, adalet ve idealizmini istismar ederek k\u00f6t\u00fc emelleri i\u00e7in kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Paha Bi\u00e7ilmez Bir Hazine<\/strong><\/p>\n Fars\u00e7ada \u201cGenc\u201d kelimesi, hazine, yere g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f define; alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ve mal saklanan yer m\u00e2n\u00e2lar\u0131na gelir. Sanki bu kelimenin T\u00fcrk\u00e7edeki \u201cgen\u00e7\u201dle s\u0131k\u0131 bir anlam ili\u015fkisi vard\u0131r. \u0130nsan sahip oldu\u011fu hazineyi iyiye kullanabilece\u011fi gibi k\u00f6t\u00fcye de kullanabilir. Elindeki mal ile \u00e7ok g\u00fczel yat\u0131r\u0131mlar yapabilece\u011fi gibi nice zul\u00fcmlere de imz\u00e2 atabilir. Onunla sonsuza kadar devam edecek hayr u hasen\u00e2t ve sadaka-i c\u00e2riyeler kazanabilece\u011fi gibi f\u0131sk u f\u00fcc\u00fbra batarak nesiller boyu devam edecek g\u00fcnahlara da dalabilir. Gen\u00e7lik hazinesi de ayn\u0131 \u015fekilde iki y\u00f6nde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Gen\u00e7lik insana hem d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 hem de bu hayat\u0131n maksad\u0131 olan \u00e2hireti kazanmas\u0131 i\u00e7in verilir. En \u00f6nemli i\u015fleri en verimli vakitte yapmak gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla hi\u00e7 bitmeyecek olan ebed\u00ee hayat\u0131 da gen\u00e7likte kazanmal\u0131d\u0131r. Sonu olmayan o hayat\u0131n hangi seviyede devam etmesini istiyorsak gen\u00e7li\u011fimizi ona g\u00f6re de\u011ferlendirmeliyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyada insanlar i\u00e7in zenginlik ve fakirlik s\u00f6zkonusu oldu\u011fu gibi \u00e2hirette de ayn\u0131 \u015fey ge\u00e7erlidir. D\u00fcnyada zengin olmak isteyen insanlar, gen\u00e7 ya\u015fl\u0131 demeden b\u00fcy\u00fck bir h\u0131rsla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, gece-g\u00fcnd\u00fcz ko\u015fturuyorlar. \u00d6b\u00fcr hayatta zengin olmak isteyen insanlar\u0131n da vakitlerini ayn\u0131 \u015fekilde de\u011ferlendirmeleri \u015fartt\u0131r.<\/p>\n Gen\u00e7li\u011fin e\u011flenceye mahsus oldu\u011funu s\u00f6yleyenler ise ahmakt\u0131rlar. Bunlar \u201cGen\u00e7lik bir daha gelmez, hayat\u0131n\u0131 ya\u015fa\u201d diyerek insanlar\u0131 \u015fehvet batakl\u0131\u011f\u0131na itmek istiyorlar. Nefsinin arzular\u0131n\u0131 tatmin etmekle u\u011fra\u015fan gen\u00e7ler ise hem d\u00fcnyada, hem de \u00e2hirette fakirli\u011fe mahk\u00fbm oluyorlar. H\u00e2lbuki gen\u00e7lik \u00e7a\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn hayat boyunca faydal\u0131 olacak ve \u00e2hiret hayat\u0131n\u0131 \u015fekillendirecek hel\u00e2l mal, sa\u011flam itikat ve g\u00fczel \u00eetiyadlar\u0131n kazan\u0131lma vaktidir.<\/p>\n \u0130nsan gen\u00e7lik \u00e7a\u011f\u0131nda g\u00fcc\u00fcne kuvvetine g\u00fcvenerek f\u00e2n\u00eeli\u011fi de hi\u00e7bir zaman unutmamal\u0131d\u0131r. \u015eu bir hakikattir ki \u00e7ocuklar gen\u00e7lerden, gen\u00e7ler de ihtiyarlardan daha \u00e7ok \u00e2hirete giderler. O h\u00e2lde s\u0131hhat ve t\u00e2zeli\u011fe g\u00fcvenilmez. Herkes \u00f6lecek ya\u015ftad\u0131r ve \u00f6l\u00fcm insana habersiz geliverir.[5]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Tarihe Y\u00f6n Veren Bir Gen\u00e7lik<\/strong><\/p>\n Tarih boyunca peygamberler ve \u0131slah erbab\u0131n\u0131n um\u00fbmiyetle gen\u00e7lerden oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130bn Abb\u00e2s<\/strong> hazretlerinin, \u201cAllah her peygamberi mutlaka gen\u00e7 olarak g\u00f6ndermi\u015f, bir \u00e2lime de ilim ancak gen\u00e7ken verilmi\u015ftir\u201d<\/em> dedi\u011fi ve bu s\u00f6z\u00fcne delil olarak da \u201cBaz\u0131lar\u0131, \u00ab\u0130br\u00e2him denen bir gencin bunlar\u0131 diline dolad\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fitmi\u015ftik\u00bb dediler\u201d<\/strong>[6]<\/sup><\/a> \u00e2yetini okudu\u011fu rivayet edilir.[7]<\/a><\/p>\n Bizim t\u00e2rihimize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda b\u00fcy\u00fck fetihlere imz\u00e2 atanlar\u0131n genelde f\u00fct\u00fcvvet ve ah\u00eelik r\u00fbhuyla hareket eden gen\u00e7ler oldu\u011funa \u015fahitlik ederiz. Bunlar g\u0101ziy\u00e2n-\u0131 R\u00fbm, ah\u00eey\u00e2n-\u0131 R\u00fbm, abdal\u00e2n-\u0131 R\u00fbm, B\u00e2ciy\u00e2n-\u0131 R\u00fbm, uzzeb\/bekar askerler gibi isimlerle y\u00e2d edilirler. Bunlar\u0131n hepsi de m\u00e2nev\u00ee bir ne\u015fve i\u00e7inde yeti\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n F\u00fct\u00fcvvet<\/strong>, gen\u00e7lik ve yi\u011fitlik demektir. \u00c2limlerimiz onu ideal bir \u015fahsiyet modeli h\u00e2line getirerek \u015f\u00f6yle tarif etmi\u015flerdir: F\u00fct\u00fcvvet; \u00e2licenapl\u0131k ve c\u00f6mertli\u011fi yaymak, eziyet vermekten sak\u0131nmak, \u015fikayetlenmeyi terk etmek, haramlardan sak\u0131nmak ve g\u00fczel ahl\u00e2k sahibi olmakt\u0131r. Fet\u00e2 (yi\u011fit) ise, bir i\u015fe ba\u015flamadan \u00f6nce iddial\u0131 olmayan, o i\u015fi ba\u015far\u0131yla bitirdikten sonra da kendini \u00f6vmeyen ki\u015fidir.[8]<\/a><\/p>\n <\/p>\n B\u00fcy\u00fcklerin \u0130mtihan\u0131<\/strong><\/p>\n Gen\u00e7lik ayn\u0131 zamanda zor bir devredir. Beden\u00ee, zihn\u00ee ve r\u00fbh\u00ee de\u011fi\u015fimlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, bilgi, tecr\u00fcbe ve sabr\u0131n az oldu\u011fu, delikanl\u0131lar\u0131n kendilerini ispatlama gayretlerine girildi\u011fi bir d\u00f6nemdir. Bu y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok iyi kontrol edilmesi ve idare edilmesi gereken bir zaman dilimidir. \u0130\u015fte tam burada b\u00fcy\u00fcklere b\u00fcy\u00fck bir vazife d\u00fc\u015fmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019\u00e2n, gen\u00e7lerin, b\u00fcy\u00fckler i\u00e7in bir imtihan vesilesi oldu\u011funu bildirir.[9]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla gen\u00e7lerin e\u011fitim ve terbiyesi ile cidd\u00ee bir \u015fekilde me\u015fgul olmak onlar\u0131n ba\u015fta gelen vazifeleri aras\u0131ndad\u0131r. Dinin, devletin ve toplumun istikb\u00e2li i\u00e7in, gelece\u011finin ayd\u0131n olmas\u0131 i\u00e7in bu \u015fartt\u0131r. Aksi takdirde b\u00fcy\u00fckler Allah kat\u0131nda mes\u2018\u00fbl olacaklard\u0131r. K\u0131yamet g\u00fcn\u00fc kendi evlatlar\u0131ndan ka\u00e7acak, ihmallerinin hesab\u0131n\u0131 veremeyeceklerdir.[10]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Tecr\u00fcbe ile Kuvvetin Birle\u015fmesi<\/strong><\/p>\n Gen\u00e7lerde zek\u00e2, kuvvet, at\u0131lganl\u0131k gibi g\u00fczel vas\u0131flar olmakla birlikte onlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck eksi\u011fi tecr\u00fcbe azl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Daha verimli bir hayat i\u00e7in ya\u015fl\u0131lar\u0131n tecr\u00fcbe ve bilgisiyle gen\u00e7lerin g\u00fc\u00e7 ve kuvvetini birle\u015ftirmek gerekir. Mevl\u00e2n\u00e2 hazretleri:<\/p>\n \u201cGen\u00e7lerin aynada g\u00f6rd\u00fcklerinden daha fazlas\u0131n\u0131, ihtiyarlar bir tu\u011fla par\u00e7as\u0131nda g\u00f6r\u00fcrler\u201d <\/em>der.<\/p>\n Burada iki tarafa da i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor. Gen\u00e7ler g\u00fcn g\u00f6rm\u00fc\u015f b\u00fcy\u00fcklerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerine de\u011fer verecek, \u201conlar anlamaz\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeyecekler. Ya\u015fl\u0131lar da gen\u00e7lere g\u00fcvenip yetki verecek, \u201conlar beceremez\u201d anlay\u0131\u015f\u0131nda olmayacaklar. Zira \u00f6nceki tecr\u00fcbelerden istifade etmek insana uzun zamanlar kazand\u0131r\u0131r. Madd\u00ee-m\u00e2nev\u00ee kay\u0131plar\u0131 azaltarak ilerlemeyi h\u0131zland\u0131r\u0131r. Rakiplere fark atma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flar. Gen\u00e7li\u011fin kuvvetinden istifade etmek de kaliteyi art\u0131r\u0131r, yeniliklere yol a\u00e7ar. Hz. \u00d6mer (r.a) bir meseleyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda kademe kademe b\u00fct\u00fcn sah\u00e2b\u00eelerle isti\u015fare ettikten sonra, ak\u0131llar\u0131n\u0131n keskinli\u011finden istif\u00e2de etmek i\u00e7in gen\u00e7lerle ve \u00e7ocuklarla da konu\u015furmu\u015f.[11]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n Bak\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem bir k\u0131s\u0131m gen\u00e7lerden ve gen\u00e7lik h\u00e2llerinden bahsederek bu konuda bize \u00e7ok g\u00fczel \u00f6l\u00e7\u00fcler takdim eder. Erkeklerden, k\u0131zlardan m\u00fcsbet ve menf\u00ee \u00f6rnekler sunar. Bunlar aras\u0131nda olumlu \u00f6rnekler daha fazla yer i\u015fgal eder. Kur\u2019\u00e2n ideal olarak g\u00f6sterdi\u011fi gen\u00e7leri bilgili (al\u00eem)[12]<\/a>, zek\u00ee[13]<\/a> ve yum\u015fak huylu (hal\u00eem)[14]<\/a> olarak tarif eder. B\u00f6ylece m\u00fcsl\u00fcman gencin; okuyan, k\u00f6t\u00fc s\u0131fatlardan ar\u0131narak ulv\u00ee de\u011ferlerle bezenmi\u015f, zek\u00ee, ak\u0131ll\u0131, edebli, r\u00fbh\u00ee m\u00e2n\u00e2da dingin ve mutedil bir \u015fahsiyete sahip olmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret eder.<\/p>\n Kur\u2019\u00e2n, gen\u00e7lerde bulunmas\u0131 gereken di\u011fer s\u0131fatlar\u0131 da muhtelif h\u00e2diseler, k\u0131ssalar ve misallerle anlat\u0131r. Hz. \u00c2dem, Hz. \u0130brahim, Hz. Y\u00fbsuf, Hz. Yahy\u00e2, Hz. \u0130s\u00e2 (a.s) gibi peygamberlerin gen\u00e7liklerine temas eder. \u015eirk y\u00f6netimine ba\u015f kald\u0131r\u0131p iyi bir ders verdikten sonra ma\u011faraya s\u0131\u011f\u0131nan bir grup gencin \u00f6rnek davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Hz. \u015euayb\u2019in k\u0131zlar\u0131ndan, Hz. \u00c2siye\u2019den, Hz. Meryem\u2019den bahseder. Bu yaz\u0131 dizisinde in\u015faallah imk\u00e2n nisbetinde Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n tarif etti\u011fi gen\u00e7lik modelini tesbit etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Rabbimizin nas\u0131l bir gen\u00e7lik istedi\u011fini ve hangi gen\u00e7lerden r\u00e2z\u0131 oldu\u011funu anlamaya gayret edece\u011fiz.<\/p>\n [1]<\/a> el-Bakara 2\/49; el-A\u2018r\u00e2f 7\/127; \u0130br\u00e2h\u00eem 14\/6; el-Kasas 28\/4; el-M\u00fc\u2019min 40\/25; el-M\u00fcmteh\u0131ne 60\/12; N\u00fbh 71\/12; el-M\u00fcddessir 74\/13.<\/p>\n [2]<\/a> Ahmed b. Hanbel, M\u00fcsned,<\/em> V, 13; Eb\u00fb D\u00e2v\u00fbd, Cih\u00e2d, 119\/2670; Tirmiz\u00ee, Siyer, 29\/1583.<\/p>\n [3]<\/a> Meryem 19\/5.<\/p>\n [4]<\/a> Taber\u00ee, XV, 457-459.<\/p>\n [5]<\/a> Bkz. Birgiv\u00ee Vasiyetn\u00e2mesi Kad\u0131z\u00e2de \u015eerhi,<\/em> \u0130stanbul: Bedir yay., 2009, s. 186.<\/p>\n [6]<\/a> el-Enbiy\u00e2 21\/60.<\/p>\n [7]<\/a> \u0130bn Kes\u00eer, Tefs\u00eer<\/em>, thk. S\u00e2m\u00ee b. Muhammed Sell\u00e2me, D\u00e2ru\u2019t-Taybe, 1420, V, 349.<\/p>\n [8]<\/a> Nesef\u00ee, Med\u00e2rik<\/em>, II, 288 (el-Kehf 18\/13).<\/p>\n [9]<\/a> el-Enf\u00e2l 8\/28; et-Tevbe 9\/55, 85.<\/p>\n [10]<\/a> Abese 80\/34-36.<\/p>\n [11]<\/a> Beyhak\u00ee, es-S\u00fcnen\u00fc\u2019l-K\u00fcbr\u00e2,<\/em> X, 113.<\/p>\n [12]<\/a> el-H\u0131cr 15\/53; ez-Z\u00e2riy\u00e2t 51\/28.<\/p>\n