{"id":16518,"date":"2022-01-29T05:35:59","date_gmt":"2022-01-29T03:35:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/?p=16518"},"modified":"2022-01-29T05:38:46","modified_gmt":"2022-01-29T03:38:46","slug":"ahmet-cevdet-pasanin-kuran-tercumesine-yazdigi-mu%e1%b8%b3addime-ile-lugat-i-%e1%b8%b3ur%ca%beaniye-%e1%b8%a5a%e1%b8%b3%e1%b8%b3inda-la%e1%b8%a5ika-i-serife-isimli-eserinin-tahlili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/?p=16518","title":{"rendered":"Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n Kur\u2019\u00e2n Terc\u00fcmesine Yazd\u0131\u011f\u0131 Mu\u1e33addime ile L\u00fc\u0121\u0101t-i \u1e32ur\u02be\u00e2niye \u1e24a\u1e33\u1e33\u0131nda L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe \u0130simli Eserinin Tahlili, Kaynaklar\u0131n\u0131n Tespiti ve Terceme-i \u015eer\u00eefe\u2019siyle Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Analysis of A\u1e25med Cevdet Pasha\u2019s Preface to the Translation of The Qur\u02be\u0101n, and His Work Named <\/strong><strong><em>L\u00fcgh\u0101t-i \u1e32ur\u02be\u0101niye \u1e24aqq\u0131nda <\/em><\/strong><strong><em>L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa<\/em><\/strong><strong>, the Examination of Its Sources and Comparison with his <em>Terjeme-i<\/em> <em>Shar\u012bfa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Murat Kaya<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Do\u00e7. Dr., \u0130stanbul Sabahattin Zaim \u00dcniversitesi, \u0130slami \u0130limler Fak\u00fcltesi, Temel \u0130slam Bilimleri Anabilim Dal\u0131<\/p>\n\n\n\n<p><em>Associate Professor, \u0130stanbul Sabahattin Zaim University, Faculty of Islamic Sciences, Department of Basic Islamic sciences<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stanbul, Turkey<\/p>\n\n\n\n<p>muratkaya43@gmail.com orcid.org\/0000-0001-5544-8548<strong><br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Abstract:<\/strong> A\u1e25med Cevdet Pasha (d. 1312\/1895) is one of the influential and prominent Ottoman scholars in history and law. Besides history and law, he also produced works on literature, s\u012bra (the life of the Prophet) and tafs\u012br (the Qur\u2019anic exegesis). In the last years of his life, Cevdet Pasha aimed to translate the Qur\u02be\u0101n including short comments on the verses, but this work was remained limited to the s\u016brah al-Baqara. Correspondingly to this translation named Terjeme-i Shar\u012bfa, he prepared a glossary to the Qur\u02be\u0101n called L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa for expressions and terms that require detailed explanation. Hereby, this work could only include the s\u016brah al-Baqara. After Cevdet Pasha\u2019s death, his books passed to his daughter Ms F\u0101\u1e6dima \u02bfAliyye (d. 1936). The director of the Library of Ma\u02bf\u0101rif, N\u0101c\u012b Q\u0101sim (d. 1963) gave a deed stipulating that he would take the first part of the L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa and Terjeme-i Shar\u012bfa from her and return them as they are. Later on, he published only the Muqaddima (introduction) and L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa in the work named Tercemeli \u1e32ur\u02be\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem (\u0130stanbul: 1927). Placing the Muqaddima at the beginning of the book and L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa at the end misled some people by making them to think that the translation belongs entirely to Cevdet Pasha. Sulayman Tevf\u012bq reprinted these two works together within his translation named el-Bey\u0101n f\u012b \u02be\u0101y\u0101ti\u2019l-Qur\u02be\u0101n in 1928. Terjeme-i Shar\u012bfa has not been published anywhere else. Emine Arma\u011fan recently found and published a notepad in which Cevdet Pasha wrote Terjeme-i Shar\u012bfa, mentioned Muqaddima and L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa. In her book Emine Arma\u011fan printed the pages belonging to Cevdet Pasha as thumbnails, but she did not publish them in Latin. In this article, Mu\u1e33addime and L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe are Latinized and compared to the Terceme-i \u015eer\u00eefe. The relevant parts of the translation are given in the footnotes. This study is an attempt to determine to what extent the translation in the manuscript form corresponds to the glossary and the soundness of relating the text to the author. In addition, many errors in the Ottoman edition of the glossary were also corrected.&nbsp; In the Muqaddima, Cevdet Pasha draws attention to the necessity of God\u2019s existence, the illiteracy and the trustworthiness of his Messenger, and that the revelation is the primary source of knowledge for people. He summarizes the process of the Qur\u02be\u0101n\u2019s revelation, notification and compilation. He briefly touches on the issues related to \u02bfUl\u016bm al-Qur\u02be\u0101n. Cevdet Pasha, who passed from here to the miracle of the Qur\u02be\u0101n, talks about the qadim (pre-existing) nature of the divine word and te\u1e25add\u012b. Cevdet Pasha emphasizes that understanding the Qur\u02be\u0101n is possible only by knowing the Arabic language very well and whithout this knowldege the Qur\u02be\u0101n cannot adequately be translated into another language. On the other hand, he also believes that the first meanings can be externally translated in order to explain the first meanings of the verses to those who do not know Arabic. Cevdet Pasha\u2019s preface is considerably concise in structure. He shortly pointed to the crucial issues in one sentence and passed to the other subjects. While writing Terjeme-i Shar\u012bfa, Cevdet Pasha left the extensive explanations of the polysemous words and terms that cannot be translated literally to the tafs\u012br and L\u0101\u1e25iqa. Cevdet Pasha\u2019s L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa is entirely original and not merely a translation of any Qur\u02be\u0101nic dictionary. He compiled the meanings of a word existing in different verses, and he was very meticulous in choosing the meanings the words. He summarized very detailed informations in the sources in a simple, concise and fluent style. The arrangement of the words was based on the abbreviated versions used in the Qur\u02be\u0101n. In addition to the lexical meaning of the word, he sometimes mentioned the words\u2019 roots, form, singular and plural forms, ism al-f\u0101\u02bfil, ism al-mef\u02bf\u016bl, ism al-mek\u0101n, synonym\/antonym, lexical aspects, the meaning and terminology it expresses in different recitations of the Qur\u2019an (al-q\u0131r\u0101at). He in particular highlighted if the word is one of the al-asm\u0101\u02be al-\u1e25usn\u0101. He explained the changes in the meaning of a word when it is used for Allah or for humans. He shortly touched on the legal rulings. Cevdet Pasha clearly expressed in his work the most vital issues that the community should know without tiring the general reader of scientific disputes, philosophical discussions and literary analysises. Cevdet Pasha did not refer to any sources in his work and did not mention the transmission chain of the narrations. As a result of our research, we determined that he benefited from the commentaries of al-Zamakhshari (d. 538\/1144), al-R\u0101z\u012b (d. 606\/1210), al-Qur\u1e6d\u016bb\u012b (d. 671\/1273) and Bey\u1e0d\u0101v\u012b (d. 685\/1286). We have seen that there are some similarities between the explanations of the words in the L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa and the famous Qur\u02be\u0101nic dictionaries such as al-Mufred\u0101t, Umdet al-\u1e25uff\u0101\u1e93 and Be\u1e63\u0101ir. Cevdet Pasha\u2019s wide knowledge on both Arabic and Turkish languages and the fact that he wrote this work when he was at the peak of his scientific career enabled him to give a very accurate and original construe to the words of the Qur\u02be\u0101n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Keywords:<\/strong> Tafs\u012br, A\u1e25med Cevdet Pasha, <em>L\u0101\u1e25iqa-i <\/em><em>Shar\u012bfa<\/em>, <em>Terjeme-i <\/em><em>Shar\u012bfa<\/em><em>,<\/em> Qur\u02be\u0101n, Lexicon.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6z:<\/strong> Ahmet Cevdet Pa\u015fa (\u00f6l. 1312\/1895) tarih ve hukuk alanlar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kmakla birlikte edebiyat, siyer ve tefsirle ilgili eserler de vermi\u015f \u00f6nemli bir Osmanl\u0131 \u00e2limidir. Hayat\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru k\u0131sa a\u00e7\u0131klamal\u0131 bir Kur\u2019\u00e2n terc\u00fcmesi yapmaya ba\u015flam\u0131\u015f ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Bakara s\u00fbresi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em> ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na paralel olarak daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar gerektiren kelime ve \u0131st\u0131lahlar i\u00e7in <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em> ismiyle bir Kur\u2019\u00e2n lugat\u00e7esi haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Tabii olarak bu da Bakara s\u00fbresinin sonuna kadar devam edebilmi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n vefat\u0131ndan sonra kitaplar\u0131 k\u0131z\u0131 Fatma Aliye Han\u0131m\u2019a (\u00f6l. 1936) intikal etmi\u015fti. Ma\u02bf\u00e2rif K\u00fct\u00fcph\u00e2nesi m\u00fcd\u00fcr\u00fc N\u00e2ci K\u0101s\u0131m (\u00f6l. 1963) <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em> ile <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin birinci c\u00fcz\u2019\u00fcn\u00fc ondan alarak bunlar\u0131 aynen iade edece\u011fine dair bir senet vermi\u015f, daha sonra birinci c\u00fcz\u2019den sadece <em>Mu\u1e33addime<\/em> ile <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi <em>B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk \u00c2limi Cevdet Pa\u015fa merh\u00fbmun l\u00fc\u0121\u0101t-i \u1e32ur\u02be\u00e2niye \u1e25a\u1e33\u1e33\u0131nda l\u00e2\u1e25ika-i \u015fer\u00eefesini h\u00e2v\u00ee tercemeli \u1e32ur\u02be\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem<\/em> (\u0130stanbul: 1927) adl\u0131 eserde ne\u015fretmi\u015ftir. <em>Mu\u1e33addime<\/em>\u2019yi kitab\u0131n ba\u015f\u0131na <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi de sonuna koymu\u015f olmas\u0131 baz\u0131 insanlar\u0131 yan\u0131ltm\u0131\u015f, me\u00e2lin tamamen Cevdet Pa\u015fa\u2019ya ait oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine sebep olmu\u015ftur. S\u00fcleyman Tevf\u00eek bu iki eseri 1928\u2019de <em>el-Bey\u00e2n f\u00ee \u02be\u00e2y\u00e2ti\u2019l-\u1e32ur\u02be\u00e2n<\/em> isimli terc\u00fcmesiyle birlikte yeniden basm\u0131\u015ft\u0131r. <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em> ise herhangi bir yerde bas\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Emine Arma\u011fan, yak\u0131n zamanlarda Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi yazd\u0131\u011f\u0131 defterleri bularak ne\u015fretmi\u015f, orada <em>Mu\u1e33addime<\/em> ve <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019den bahsetmi\u015f, bunlar\u0131n sayfalar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck resimler h\u00e2linde basm\u0131\u015f ancak onlar\u0131 Latinize ederek yay\u0131nlamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu makalede <em>Mu\u1e33addime<\/em> ile <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em> Latinize edilerek <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, terc\u00fcmenin ilgili k\u0131s\u0131mlar\u0131 dipnotlarda g\u00f6sterilmi\u015ftir. B\u00f6ylece yazma h\u00e2lindeki terc\u00fcmenin l\u00fcgat\u00e7e ile ne kadar uyumlu oldu\u011fu ve m\u00fcellife nispetinin s\u0131hhat derecesi tespit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca l\u00fcgat\u00e7enin Osmanl\u0131ca ne\u015frinde yer alan \u00e7ok say\u0131daki hata da tashih edilmi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa <em>Mu\u1e33addime<\/em>\u2019de Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n zorunlu, Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn \u00fcmm\u00ee ve em\u00een, insanlar\u0131n temel bilgi kayna\u011f\u0131n\u0131n da vahiy oldu\u011funa dikkat \u00e7eker. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n n\u00fczul, tebli\u011f ve metinle\u015fme s\u00fcrecini \u00f6zetler. Ul\u00fbmu\u2019l-Kur\u2019\u00e2n\u2019la ilgili konulara k\u0131sa k\u0131sa temas eder. Buradan Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n mucize olu\u015funa ge\u00e7en Cevdet Pa\u015fa, kel\u00e2m-\u0131 il\u00e2h\u00eenin kad\u00eem olu\u015fundan ve tehadd\u00eeden bahseder. Cevdet Pa\u015fa Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 anlamak i\u00e7in Arap dilini \u00e7ok iyi derecede bilmek gerekti\u011fini ve onun ba\u015fka bir dile hakk\u0131yla terc\u00fcme edilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular. Ancak Arap\u00e7a bilmeyenlere ilk manalar\u0131n\u0131 sath\u00ee bir \u015fekilde anlatmak i\u00e7in terc\u00fcme edilebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n <em>Mu\u1e33addime<\/em>\u2019si gayet vecizdir. \u00d6nemli konular\u0131 birer c\u00fcmleyle \u00f6zetleyip ge\u00e7mi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi yazarken birebir terc\u00fcme edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u00e7ok anlaml\u0131 kelime ve \u0131st\u0131lahlar\u0131 aynen b\u0131rakm\u0131\u015f, bunlar\u0131n geni\u015f izahlar\u0131n\u0131 tefsir k\u0131sm\u0131na ve <em>L\u00e2\u1e25ika<\/em>\u2019ya havale etmi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019si ise herhangi bir Kur\u2019\u00e2n lugat\u0131n\u0131n terc\u00fcmesi de\u011fil, tamamen orijinaldir. O bir kelimenin farkl\u0131 \u00e2yetlerde ifade etti\u011fi manalar\u0131 bir araya getirmi\u015f, kelimelere verdi\u011fi anlamlar\u0131 se\u00e7erken \u00e7ok titiz davranm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynaklardaki uzun bilgileri sade, veciz ve ak\u0131c\u0131 bir \u00fcslupla \u00f6zetlemi\u015ftir. Kelimelerin tertibinde Kur\u2019\u00e2n\u2019da kullan\u0131lan kal\u0131plar\u0131n \u0131st\u0131lahla\u015fm\u0131\u015f h\u00e2lini esas alm\u0131\u015ft\u0131r. Kelimenin lugat anlam\u0131 yan\u0131nda zaman zaman hangi k\u00f6kten t\u00fcredi\u011fini, veznini, m\u00fcfred ve cem\u02bfini, ism-i f\u00e2\u02bfilini, ism-i mef\u02bf\u00fbl\u00fcn\u00fc, ism-i mek\u00e2n\u0131n\u0131, muk\u0101bilini\/z\u0131dd\u0131n\u0131, lugat vecihlerini, farkl\u0131 k\u0131raatte ifade etti\u011fi anlam\u0131 ve \u0131st\u0131lah manas\u0131n\u0131 zikretmi\u015ftir. Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019dan ise onu \u00f6zellikle belirtmi\u015ftir. Bir kelimenin Allah Te\u00e2l\u00e2 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ne anlama, insanlar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hangi anlama geldi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Az da olsa f\u0131kh\u00ee h\u00fck\u00fcmlere temas etmi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa, genel okuyucuyu ilm\u00ee ihtilaflar, felsef\u00ee tart\u0131\u015fmalar ve edeb\u00ee tahlillerle yormadan halk\u0131n bilmesi gereken en l\u00fczumlu konular\u0131 a\u00e7\u0131k bir dille ifade etmi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa eserinde herhangi bir kayna\u011fa at\u0131fta bulunmam\u0131\u015f ve rivayetlerin senedini zikretmemi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z neticesinde onun Zemah\u015fer\u00ee (\u00f6l. 538\/1144), R\u00e2z\u00ee (\u00f6l. 606\/1210), Kurtub\u00ee (\u00f6l. 671\/1273) ve Beyd\u00e2v\u00ee\u2019nin (\u00f6l. 685\/1286) tefsirlerinden istifade etti\u011fini, bilhassa R\u00e2z\u00ee ve Beyd\u00e2v\u00ee\u2019yi daha \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettik. <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019deki kelimelerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em> ve <em>Bes\u00e2ir<\/em> gibi me\u015fhur Kur\u2019\u00e2n lugatlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 aras\u0131nda bir tak\u0131m benzerlikler oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. el-B\u00fcst\u00e2n\u00ee\u2019nin (\u00f6l. 1301\/1883) <em>Muh\u00eeti\u2019l-muh\u00eet <\/em>(Beyrut: 1286) isimli Arap\u00e7a lugatini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettik. Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n iki dili de iyi bilmesi ve ilm\u00ee kariyerinin zirvesindeyken bu eserleri yazmas\u0131, Kur\u2019\u00e2n kelimelerine son derece isabetli ve orijinal kar\u015f\u0131l\u0131klar vermesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Anahtar Kelimeler:<\/strong> Tefsir, Ahmet Cevdet Pa\u015fa, <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eer\u00eefe<\/em>, <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe,<\/em> Kur\u2019\u00e2n, Lugat\u00e7e.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Giri\u015f<\/h1>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa din, hukuk, t\u00e2rih, edebiyat, mant\u0131k gibi muhtelif sahalarda k\u0131ymetli eserler vermi\u015f bir Osmanl\u0131 \u00e2limi ve devlet adam\u0131d\u0131r.<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tarih-i-cevdet\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><em>T\u00e2r\u00eeh-i Cevdet<\/em><\/a>, <em>Tez\u00e2kir<\/em>, <em>Ma\u2018r\u00fbz\u00e2t<\/em>, <em>K\u0131sas-\u0131 Enbiy\u00e2 ve Tev\u00e2r\u00eeh-i Hulef\u00e2<\/em>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/belagat-i-osmaniyye\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><em>Bel\u00e2gat-\u0131 Osm\u00e2niyye<\/em><\/a>, <em>Kav\u00e2id-i Osm\u00e2niyye<\/em>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/miyar-i-sedad\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><em>Mi\u2018y\u00e2r-\u0131 Sed\u00e2d<\/em><\/a>, <em>\u00c2d\u00e2b-\u0131 Sed\u00e2d f\u00ee ilmi\u2019l-\u00e2d\u00e2b <\/em>en me\u015fhur eserleridir. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n cem\u02bbine d\u00e2ir Arap\u00e7a olarak kaleme ald\u0131\u011f\u0131 26 sayfal\u0131k <em>\u1e2aul\u00e2\u1e63at\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee te\u02bel\u00eefi\u2019l-\u1e32ur\u02be\u00e2n<a href=\"#_ftn2\"><strong>[2]<\/strong><\/a><\/em> isimli eser \u00f6teden beri bilinmekte olup Ali Osman Y\u00fcksel taraf\u0131ndan&nbsp;<em>Muhtasar Kur\u2019an Tarihi<a href=\"#_ftn3\"><strong>[3]<\/strong><\/a>&nbsp;<\/em>ad\u0131yla terc\u00fcme edilerek yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Cevdet Pa\u015fa son zamanlar\u0131nda Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 terc\u00fcme etmeye de ba\u015flam\u0131\u015f, onun i\u00e7in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 mukaddimede Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019de tekrar edilen ve ayniyle terc\u00fcmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan kelimeleri a\u00e7\u0131klayan bir Kur\u2019\u00e2n l\u00fcgati haz\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber vermi\u015ftir. <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em><a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a> ismini verdi\u011fi terc\u00fcme ile l\u00fcgatin e\u015f zamanl\u0131 gitti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Zira terc\u00fcme \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n s\u00fbresinin ikinci \u00e2yetiyle bitti\u011fi gibi l\u00fcgat\u00e7e de birka\u00e7 kelime d\u0131\u015f\u0131nda sadece Bakara s\u00fbresi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a> Osman N\u00fbri Ergin,<a href=\"#_ftn6\">[6]<\/a> Osman Keskio\u011flu<a href=\"#_ftn7\">[7]<\/a> ve Muhammed Ham\u00eedullah<a href=\"#_ftn8\">[8]<\/a> l\u00fcgat\u00e7eden, Niyazi Berkes de terc\u00fcmeden bahsetmi\u015flerdir.<a href=\"#_ftn9\">[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa hayattayken iki y\u00fcz seksen be\u015f civar\u0131nda eserini Veliyy\u00fcddin Efendi K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ne vakfetmi\u015ftir. Vefat\u0131ndan sonra di\u011fer kitaplar\u0131 k\u0131z\u0131 Fatma Aliye Han\u0131m\u2019a intikal etmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn10\">[10]<\/a> Ma\u02bb\u00e2rif K\u00fct\u00fcph\u00e2nesi m\u00fcd\u00fcr\u00fc N\u00e2ci K\u0101s\u0131m <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em> ile <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin birinci c\u00fcz\u2019\u00fcn\u00fc ondan al\u0131p kendisine \u015fu senedi vermi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAhmed Cevdet Pa\u015fa merhumun <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe <\/em>n\u00e2m\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131 <em>L\u00fcg\u0101t-i Kur\u2019\u00e2niye<\/em> ile <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin birinci c\u00fcz\u2019\u00fcn\u00fc F\u00e2t\u0131ma Aliye Han\u0131mefendi hazretlerinden ald\u0131m. Bu eserleri (iki c\u00fcz\u2019\u00fc) tab\u02bb ettikten sonra par\u00e7alamadan aynen iade edece\u011fime dair i\u015fbu senedim takdim edildi. 23 \u015eubat 927, N\u00e2ci K\u0101s\u0131m, Ma\u02bb\u00e2rif K\u00fct\u00fcph\u00e2nesi M\u00fcd\u00fcr\u00fc\u201d<a href=\"#_ftn11\">[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00e2ci K\u0101s\u0131m, birinci c\u00fcz\u2019\u00fcn sadece mukaddime k\u0131sm\u0131 ile <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi 1927\u2019de \u0130stanbul\u2019da <em>\u201cB\u00fcy\u00fck T\u00fcrk \u00c2limi Cevdet Pa\u015fa merh\u00fbmun l\u00fcg\u0101t-i Kur\u2019\u00e2niye hakk\u0131nda l\u00e2hika-i \u015fer\u00eefesini h\u00e2v\u00ee tercemeli Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u201d<\/em> isimli eserin i\u00e7inde hatalarla dolu bir \u015fekilde ne\u015fretmi\u015ftir. <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em> ise herhangi bir yerde bas\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fatma Aliye Han\u0131m\u2019\u0131n vefat\u0131ndan sonra Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n metruk\u00e2t\u0131 Beyaz\u0131t \u0130nk\u0131lap M\u00fczesi taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Onun \u00e7o\u011fu m\u00fcellif n\u00fcshas\u0131 olan<a href=\"#_ftn12\">[12]<\/a> bu eserleri 1981 y\u0131l\u0131nda Taksim Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131\u2019na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve h\u00e2len orada bulunmaktad\u0131r.<a href=\"#_ftn13\">[13]<\/a> Ancak N\u00e2ci K\u0101s\u0131m\u2019\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar ile <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin 5. c\u00fcz\u2019\u00fc eksiktir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00e2ci K\u0101s\u0131m, mukaddimeyi, \u201cCevdet Pa\u015fa merhumun tahr\u00eer buyurduklar\u0131 <em>Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem Tercemesi<\/em>\u2019nin mukaddimesi pek m\u00fcf\u00eed bulundu\u011fundan teberr\u00fcken der\u00e7 edildi\u201d takdimiyle, Osman R\u00e2\u015fid Efendi ve di\u011fer baz\u0131 \u00e2limleri yazar olarak g\u00f6sterdi\u011fi mealin ba\u015f\u0131na, <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe\u2019<\/em>yi de sonuna ilave etmi\u015ftir. Bu durum baz\u0131 insanlar\u0131 yan\u0131ltarak mealin tamamen Cevdet Pa\u015fa\u2019ya ait oldu\u011fu zann\u0131na sebep olmu\u015ftur. N\u00fbri Ergin bu durumu \u201ctercemenin tamam\u0131n\u0131 Cevdet Pa\u015fa gibi y\u00fcksek bir \u015fahsiyete mal ederek kitab\u0131n sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 teminden ba\u015fka bir gayeye matuf olamaz\u201d<a href=\"#_ftn14\">[14]<\/a> \u015feklinde yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman Tevf\u00eek 1928\u2019de mukaddimeyi<em> el-Bey\u00e2n f\u00ee \u00e2y\u00e2ti\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em> isimli terc\u00fcmesinin ba\u015f\u0131na, <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi de sonuna koyarak tekrar basm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn15\">[15]<\/a> Mukaddime gayet k\u0131sa olup iki sayfad\u0131r. <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em> ise on be\u015f sayfa olup her sayfas\u0131nda iki s\u00fctun vard\u0131r. Alfabetik s\u0131rayla haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131ralamay\u0131 n\u00e2\u015firin yapm\u0131\u015f olmas\u0131 da muhtemeldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cevdet Pa\u015fa terc\u00fcmeye devam edece\u011fi i\u00e7in ba\u015fka kelimeler de yaz\u0131p en sonunda s\u0131ralard\u0131. Ancak eser yar\u0131m kal\u0131nca yay\u0131nc\u0131 mevcut kelimeleri alfabatik s\u0131raya koyup ne\u015fretmi\u015f olabilir. Yazma n\u00fcsha elimizde olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu konuda kesin bir \u015fey s\u00f6yleyemiyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Emine Arma\u011fan, Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi yazd\u0131\u011f\u0131 defterleri bularak ne\u015fretmi\u015f<a href=\"#_ftn16\">[16]<\/a>, orada mukaddime ve <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019den bahsetmi\u015f, bunlar\u0131n sayfalar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck resimler h\u00e2linde basm\u0131\u015f<a href=\"#_ftn17\">[17]<\/a> ancak garip bir \u015fekilde onlar\u0131 latinize ederek yay\u0131nlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftir. H\u00e2lbuki hepsi bir arada ne\u015fredilseydi bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck arz ederdi. Bu sebeple biz de Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n Kur\u2019\u00e2n\u2019la ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamlama d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle mukaddime ile <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi ne\u015fredip tahlilini yapmak istedik.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz bu makaleyi ne\u015fre haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131rada B\u00fcy\u00fcyenay yay\u0131nlar\u0131 bu eserleri k\u0131smen sadele\u015ftirerek ne\u015fretti.<a href=\"#_ftn18\">[18]<\/a> \u00d6mero\u011flu taraf\u0131ndan sadele\u015ftirilen mukaddime ile <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019de ne hikmetse pek \u00e7ok kelime aynen b\u0131rak\u0131l\u0131p dipnotta anlam\u0131 verilmi\u015ftir. Yani ne tam sadele\u015ftirme ne de asl\u0131na uygun bir ne\u015fir yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmada takip edilen usulle ilgili de herhangi bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131ca bask\u0131da hatal\u0131 yaz\u0131lan kelimelere \u00e7ok az istisnalar hari\u00e7 dokunulmam\u0131\u015f, yanl\u0131\u015f ifadeler aynen tekrar edildi\u011fi gibi bir de trajikomik bir \u015fekilde dipnotta bunlar\u0131n l\u00fcgat anlamlar\u0131 verilmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn19\">[19]<\/a> Bu matba hatalar\u0131n\u0131n anlam\u0131 bozuyor olmas\u0131 da hi\u00e7 dikkate al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn20\">[20]<\/a> Bunun yan\u0131nda \u201cihk\u00e2m\u201d\u0131 \u201cahk\u00e2m\u201d, \u201csav\u00e2b\u201d\u0131 \u201csevap\u201d yapmak gibi baz\u0131 okuma hatalar\u0131na ve yanl\u0131\u015f izafetlere de rastlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Mukaddime ve <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin Tahlili<\/h3>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1.1. Mukaddime\u2019nin Tahlili<\/h3>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa mukaddimeye besmelenin terc\u00fcmesi ve \u015f\u00fck\u00fcr ile ba\u015flar. Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011funa, Ras\u00fbl\u00fc\u2019n\u00fcn de \u00fcmm\u00ee ve em\u00een olu\u015funa dikkat \u00e7eker. Allah\u2019\u0131n Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 indirerek insanlara ve cinlere bilmediklerini \u00f6\u011fretti\u011fini s\u00f6yleyerek temel bilgi kayna\u011f\u0131n\u0131n vahiy oldu\u011funa i\u015faret eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ne zaman inmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ini\u015f \u015feklini k\u0131saca \u00f6zetler. Vahyin Cebr\u00e2il (a.s.) vas\u0131tas\u0131yla geldi\u011fini s\u00f6ylerken sebeb-i n\u00fcz\u00fble, \u00e2yet ve s\u00fbrelerin n\u00fcz\u00fbl s\u0131ras\u0131yla mushaftaki s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131n\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na temas eder. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n n\u00fczul, tebli\u011f ve metinle\u015fme s\u00fcrecini \u00f6zetler. Mekk\u00ee ve Meden\u00ee s\u00fbreleri tarif ederek Meden\u00ee olan baz\u0131 \u00e2yetlerin Mekk\u00ee s\u00fbrelerde bulundu\u011funu s\u00f6yler, Mekke ve Med\u00eene\u2019de ilk n\u00e2zil olan s\u00fbreleri zikreder.<\/p>\n\n\n\n<p>Buradan Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n mucize olu\u015funa ge\u00e7en Ahmed Cevdet Pa\u015fa, peygamberlere verilen mucizelerin hitap ettikleri as\u0131rda reva\u00e7ta olan alanlarda zuh\u00fbr etti\u011fini belirtir. Bu arada kel\u00e2m-\u0131 il\u00e2h\u00eenin kad\u00eem oldu\u011funu da ifade eder. Ard\u0131ndan Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n tehadd\u00eesinden bahsederek sihir gibi \u015fiirler s\u00f6yleyen ve hutbeler okuyan fesahat ve bela\u011fat ehli insanlar\u0131n onun k\u0131sa bir s\u00fbresine bile naz\u00eere yapmaktan \u00e2ciz kald\u0131klar\u0131n\u0131, b\u00f6ylece Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n be\u015fer s\u00f6z\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 anlamak i\u00e7in Arap dilini \u00e7ok iyi derecede bilmek gerekti\u011fini, herkesin Arap\u00e7adaki meleke ve mahareti kadar Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n zevkine varabilece\u011fini ifade eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n terc\u00fcmesi meselesine temas eden Cevdet Pa\u015fa, onun ba\u015fka bir dile hakk\u0131yla terc\u00fcme edilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Ancak Arap\u00e7a bilmeyenlere ilk m\u00e2nalar\u0131n\u0131 sath\u00ee bir \u015fekilde anlatmak i\u00e7in terc\u00fcme edilebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan terc\u00fcmelerin dilinin eskimesi sebebiyle kendi zaman\u0131nda konu\u015fulan \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esi ile terc\u00fcmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Burada Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n o devirde me\u015fhur olan <em>Tiby\u00e2n<\/em>, <em>Mev\u00e2kib<\/em>, <em>Z\u00fcbed\u00fc\u2019l-\u00c2s\u00e2r<\/em>, <em>Tefs\u00eeri\u2019l-Cem\u00e2l\u00ee <\/em>gibi eserleri<a href=\"#_ftn21\">[21]<\/a> kastetti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Son olarak terc\u00fcmede takip etti\u011fi usul\u00fc anlat\u0131r. \u00d6nce \u00e2yetlerin mealen terc\u00fcmesini yapt\u0131ktan sonra ihtiya\u00e7 duyulan yerlerde \u015ferh ve izah yazaca\u011f\u0131n\u0131 ve bu ikisinin aras\u0131n\u0131 bir parantez i\u015faretiyle ay\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Ard\u0131ndan <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em> ile ilgili bilgi verir ve bunu ni\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de m\u00fckerreren ge\u00e7en ve ayn\u0131yla T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye terc\u00fcmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan kelimeleri a\u00e7\u0131klay\u0131p izah etmek i\u00e7in elif-b\u00e2 s\u0131ras\u0131na g\u00f6re bir l\u00fcgat\u00e7e yaz\u0131p <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin sonuna ekleyece\u011fi haberini verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n mukaddimesi gayet vecizdir. Ul\u00fbmu\u2019l-Kur\u2019\u00e2n konular\u0131n\u0131 birer c\u00fcmle ile \u00f6zetleyip ge\u00e7mi\u015ftir. Burada terc\u00fcme ve tefsirde takip etti\u011fi usulden daha tafsilatl\u0131 bahsetmesi ve istifade etti\u011fi kaynaklar\u0131 zikretmesi beklenirdi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1.2. <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019nin Tahlili<\/h3>\n\n\n\n<p>Terc\u00fcme yapanlar\u0131n malumu oldu\u011fu \u00fczere bir dilde \u0131st\u0131lah h\u00e2line gelmi\u015f kelimeler veya tek kelime ile anla\u015f\u0131labilen mefhumlar di\u011fer dilde ayn\u0131 konumda olmayabilir. Bir de bu kelimeler terc\u00fcme edilen metinde \u00e7ok\u00e7a tekrar ediliyorsa o zaman i\u015fi kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey terc\u00fcmeyle birlikte bir de k\u00fc\u00e7\u00fck l\u00fcgat\u00e7e haz\u0131rlamakt\u0131r. Uzun tefsirler her kelimeyi geni\u015f geni\u015f a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 i\u00e7in buna gerek duymazlar ancak Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 terc\u00fcme eden veya k\u0131sa tefsirini yapanlar b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fmaya \u015fiddetle ihtiya\u00e7 hissederler. Hatta terc\u00fcme yap\u0131lmasa bile Kur\u2019\u00e2n gibi edeb\u00ee bir metni daha iyi anlayabilmek i\u00e7in bu t\u00fcr \u0131st\u0131lah ve kelimelerin izah\u0131na ihtiya\u00e7 duyulmu\u015ftur ki ilk d\u00f6nemlerden beri kaleme al\u0131nan l\u00fcgav\u00ee tefsir ve Kur\u2019\u00e2n l\u00fcgatlerini ortaya \u00e7\u0131karan da bu zarurettir. \u0130\u015fte Cevdet Pa\u015fa da bunu yapm\u0131\u015f, \u00e7ok tekrar eden ve T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye birebir terc\u00fcme edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u00e7ok anlaml\u0131 kelime ve \u0131st\u0131lahlar\u0131 terc\u00fcmede aynen b\u0131rakm\u0131\u015f, bunlar\u0131n geni\u015f izahlar\u0131n\u0131 tefsir k\u0131sm\u0131na ve <em>L\u00e2hika<\/em>\u2019ya b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela el-Bakara 2\/106 \u00e2yetini tefsir ederken neshi iki sayfaya yak\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra \u201cBunlar\u0131n tafsilat\u0131 <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019dedir oraya bak\u201d<a href=\"#_ftn22\">[22]<\/a> diyerek takip etti\u011fi usul\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019si herhangi bir Kur\u2019\u00e2n l\u00fcgatinin terc\u00fcmesi de\u011fil, tamamen orijinaldir. O bir kelimenin farkl\u0131 \u00e2yetlerde ifade etti\u011fi m\u00e2n\u00e2lar\u0131 bir araya getirmi\u015f, bunun i\u00e7in l\u00fcgat ve tefsir kitaplar\u0131ndan istifade etmi\u015ftir. <em>Umre<\/em> maddesinde oldu\u011fu gibi baz\u0131 \u0131st\u0131lahlar\u0131 f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131ndan \u00f6zetlemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n Kur\u2019\u00e2n kelimelerine verdi\u011fi m\u00e2nalar\u0131 se\u00e7erken \u00e7ok titiz davrand\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Kaynaklar\u0131m\u0131zdaki uzun bilgileri sade, veciz ve ak\u0131c\u0131 bir \u00fcslupla \u00f6zetleyiverdi\u011fi, \u00e2deta sehl-i m\u00fcmteni sanat\u0131n\u0131 tatbik etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. <em>Nesh<\/em>, <em>gayb<\/em>, <em>hikmet<\/em>, <em>s\u00fcc\u00fbd<\/em> gibi baz\u0131 maddeleri uzunca a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 k\u00f6kten t\u00fcreyen <em>ittik\u0101<\/em>, <em>takv\u00e2<\/em> ve <em>m\u00fcttak\u012b<\/em> kelimelerini ayr\u0131 maddeler h\u00e2linde a\u00e7\u0131klamay\u0131 tercih ederek ayn\u0131 bilgileri k\u0131saca tekrar ettikten sonra di\u011fer maddelere at\u0131fta bulunmu\u015ftur. <em>Terceme<\/em> ve <em>L\u00fcgat\u00e7e<\/em> Bakara s\u00fbresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde <em>hud\u00fb\u02bb<\/em>, <em>me\u2019\u00e2b<\/em>, <em>m\u00ee\u02bb\u00e2d<\/em>, <em>ra\u2019fet<\/em>, <em>rif\u02bbat<\/em>, <em>ref\u00ee\u02bb<\/em> gibi bu s\u00fbrede yer almayan birka\u00e7 kelimenin a\u00e7\u0131klamas\u0131na da yer vermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kelimelerin tertibinde Kur\u2019\u00e2n\u2019da kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 kal\u0131plar\u0131n \u0131st\u0131lahla\u015fm\u0131\u015f h\u00e2linin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Kelimenin l\u00fcgat anlam\u0131 yan\u0131nda zaman zaman hangi k\u00f6kten t\u00fcredi\u011fini, veznini, m\u00fcfred ve cem\u02bbini, ism-i f\u00e2ilini, ism-i mef\u02bb\u00fbl\u00fcn\u00fc, ism-i mek\u00e2n\u0131n\u0131, muk\u0101bilini\/z\u0131dd\u0131n\u0131, l\u00fcgat vecihlerini, farkl\u0131 k\u0131raatte ifade etti\u011fi anlam\u0131 ve \u0131st\u0131lah m\u00e2nas\u0131n\u0131 zikreder. \u0130htiya\u00e7 h\u00e2s\u0131l oldu\u011funda kelimenin zapt\u0131n\u0131 yapar, Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019dan ise onu \u00f6zellikle belirtir. Bir kelimenin Allah te\u00e2l\u00e2 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ne anlama, kullar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hangi anlama geldi\u011fini s\u00f6yler. Az da olsa f\u0131kh\u00ee h\u00fck\u00fcmlere temas eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n tefsirlerden hareketle T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye en uygun anlam\u0131 bulup onu ustaca kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. S\u0131k s\u0131k \u201cLis\u00e2n\u0131m\u0131zda \u2026 diye tabir olunur\u201d \u015feklinde T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki yayg\u0131n kullan\u0131mlar\u0131 ve deyimleri vermesi esere ayr\u0131 bir zenginlik katm\u0131\u015ft\u0131r. Mesel\u00e2 \u201cMes\u00e2be\u201dye \u201cme\u015fveretg\u00e2h ve um\u00fbr yeri\u201d, \u201cSef\u00eeh\u201de \u201cka\u00e7\u0131k\u201d anlam\u0131 verir. L\u00fcgatler \u201ccennet\u201d kelimesini \u201ca\u011fa\u00e7larla kapl\u0131 olan ba\u011f ve bah\u00e7e\u201d diye tarif ederken o \u00e2yetlerin tasv\u00eerinden hareketle tarife \u201ck\u00f6\u015fkleri\u201d de ilave eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa, genel okuyucuyu ilm\u00ee ihtilaflar, felsef\u00ee tart\u0131\u015fmalar ve edeb\u00ee tahlillerle yormadan halk\u0131n bilmesi gereken en l\u00fczumlu konular\u0131 a\u00e7\u0131k bir dille ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1.3. \u0130stif\u00e2de Etti\u011fi Kaynaklar<\/h3>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa eserinde herhangi bir kaynaktan s\u00f6z etmemi\u015f, nakletti\u011fi rivayetlerin sened ve r\u00e2v\u00eelerini zikretmemi\u015ftir. Bu sebeple onun kaynaklar\u0131n\u0131 tespit etmek i\u00e7in uzun s\u00fcre ara\u015ft\u0131rmak zorunda kald\u0131k. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Veliyy\u00fcddin Efendi K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ne vakfetti\u011fi kitaplar\u0131n listesini inceledi\u011fimizde Butrus b. B\u00fblus el-B\u00fcst\u00e2n\u00ee\u2019nin (\u00f6. 1301\/1883) <em>Kit\u00e2bu Muh\u00eeti\u2019l-muh\u00eet <\/em>(Beyrut: 1286) isimli Arap\u00e7a l\u00fcgat dikkatimizi \u00e7ekti. L\u00fcgat\u00e7eyi onunla mukayese etti\u011fimizde Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n bu l\u00fcgatten zaman zaman istifade etti\u011fini tespit ettik. Yine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z mukayeselerden Zemah\u015fer\u00ee, R\u00e2z\u00ee, Kurtub\u00ee, Beyd\u00e2v\u00ee tefsirlerinden istifade etti\u011fi, bilhassa R\u00e2z\u00ee ve Beyd\u00e2v\u00ee\u2019yi daha \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019deki kelimelerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee\u2019nin <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>\u2019\u0131, Sem\u00een el-Haleb\u00ee\u2019nin <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>\u2019\u0131 ve F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee\u2019nin <em>Bes\u00e2ir<\/em>\u2019i gibi me\u015fhur Kur\u2019\u00e2n l\u00fcgatleriyle mukayese etti\u011fimizde benzer a\u00e7\u0131klamalara rastlad\u0131k. Ancak bu onlardan ne kadar istifade etti\u011fini anlamam\u0131za yeterli gelmemektedir. Zira hepsi de ortak ilm\u00ee miras\u0131 kullanmaktad\u0131rlar. Bu sebeple Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n nakletti\u011fi bir bilgiyi hangi kaynaktan ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7o\u011fu zaman kesin olarak anla\u015f\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaman zaman baz\u0131 ifadelerde Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi\u2019nin (\u00f6. 1111\/1699)&nbsp;<em>Tiby\u00e2n<\/em> tefsiriyle benzerliklere rastlanmaktad\u0131r. \u00c7ok fazla olmamakla birlikte onun bir k\u0131s\u0131m ifadelerini sadele\u015ftirerek kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<a href=\"#_ftn23\">[23]<\/a> Zaman\u0131nda \u00e7ok yayg\u0131n olan bu tefsirle bile \u00e7ok benze\u015fmemesi onun orijinalli\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1.4. Biz Bu Makalede Ne Yapt\u0131k?<\/h3>\n\n\n\n<p>Biz bu \u00e7al\u0131\u015fmada Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n l\u00fcgat\u00e7ede kelimelere verdi\u011fi manalar\u0131 onun <em>Terceme-i \u015eerife<\/em>\u2019sinde arad\u0131k. Hangi \u00e2yette hangi manay\u0131 kulland\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131k. F\u00e2tiha s\u00fbresi ile Bakara\u2019n\u0131n 1-103 ve 229-259. \u00e2yetlerinin eksik olmas\u0131 bizim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131pt\u0131 ancak yine de di\u011fer \u00e2yetlerin terc\u00fcmelerinde l\u00fcgat\u00e7edeki anlamlar\u0131 bolca g\u00f6rd\u00fck. Baz\u0131 \u00e2yetlerde ise l\u00fcgat\u00e7ede olmayan anlamlar\u0131n da verildi\u011fine rastlad\u0131k. Kelimelerin ge\u00e7ti\u011fi her \u00e2yete bakmam\u0131z, yerine g\u00f6re farkl\u0131 farkl\u0131 anlamlar\u0131 g\u00f6rerek m\u00fcellifin dili kullanmadaki maharetine ve ifade zenginli\u011fine \u015f\u00e2hit olmam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131. Zira o ayn\u0131 kelimeye yerine g\u00f6re farkl\u0131 anlamlar verebilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Her maddenin dipnotuna o kelimenin Bakara s\u00fbresinde ge\u00e7ti\u011fi \u00e2yetlerin numaralar\u0131n\u0131 verdik. Ayn\u0131 k\u00f6kten t\u00fcreyen kelimelerin hepsini ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kelime formunun aynen ge\u00e7ti\u011fi \u00e2yet numaras\u0131n\u0131 bold yapt\u0131k. E\u011fer kelimenin ge\u00e7ti\u011fi \u00e2yet <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019de varsa ilgili k\u0131sm\u0131n terc\u00fcme ve a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 ald\u0131k. Ard\u0131ndan maddenin muhtemel kaynaklar\u0131n\u0131 zikrettik. Bunlar daha \u00e7ok Kur\u2019\u00e2n l\u00fcgatleriyle baz\u0131 me\u015fhur tefsirlerdir. Bu durum ayn\u0131 zamanda l\u00fcgat\u00e7e ile di\u011fer kaynaklar\u0131 mukayese imk\u00e2n\u0131 verecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e2nan\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmas\u0131 i\u00e7in konulmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ilaveleri k\u00f6\u015feli parantez [] i\u00e7ine ald\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019deki \u00e2yet numaralar\u0131 el-Bakara 2\/115\u2019ten 176\u2019ya ve 260\u2019tan sonuna kadar bir rakam kaym\u0131\u015ft\u0131r. \u00c2yetlerin mealine bakarken bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019den ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z terc\u00fcme ve tefsirlerin aras\u0131nda \u00fcst\u00fc \u00e7izili kelimeler varsa onlar\u0131n okunabilenlerini de ald\u0131k ki m\u00fcellifin hangi ifadeyi b\u0131rak\u0131p hangisini tercih etti\u011fini g\u00f6rebilelim.<\/p>\n\n\n\n<p>Matbaa hatalar\u0131n\u0131 dipnotta g\u00f6sterirken metbu n\u00fcsha i\u00e7in M rumuzunu kulland\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Mukaddime<\/h3>\n\n\n\n<p>Nih\u00e2yet mertebe merhametli ve \u00e7ok merhamet edici olan Allah\u2019\u0131n n\u00e2m\u0131na\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr ol V\u00e2cib\u00fc\u2019l-V\u00fcc\u00fbd te\u00e2l\u00e2 hazretlerine ki Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019i Nebiyy-i \u00dcmmiyy-i Em\u00een olan Muhammed <em>aleyhissel\u00e2m<\/em>\u2019a inz\u00e2l etti. Ve ins \u00fc cinne bilmediklerini \u00f6\u011fretti.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim leyle-i Kadir\u2019de n\u00e2zil olmaya ba\u015flay\u0131p ve \u02bbal\u00e2 riv\u00e2yetin leyle-i Kadir\u2019de mecm\u00fb\u02bbu Levh-i Mahfuz\u2019dan d\u00fcnya g\u00f6\u011f\u00fcne n\u00e2zil olup ba\u02bbdeh\u00fb Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019ine m\u00fcddet-i ris\u00e2leti olan yirmi bu kadar sene zarf\u0131nda m\u00fcteferrikan c\u00fcmle c\u00fcmle inz\u00e2l buyurulmu\u015ftur. \u015e\u00f6yle ki \u00eec\u00e2b-\u0131 vakt ve h\u00e2le g\u00f6re Cibr\u00eel <em>aleyhissel\u00e2m<\/em> vas\u0131tas\u0131yla s\u00fbre s\u00fbre ve \u00e2yet \u00e2yet n\u00e2zil olur ve Ras\u00fbl-i Ekrem taraf\u0131ndan \u00fcmmetine tebli\u011f buyurulur ve bir \u00e2yet kang\u0131 s\u00fbreden ise ona kat\u0131l\u0131r idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bin\u00e2enaleyh Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019in tert\u00eeb-i n\u00fcz\u00fbl\u00fc ba\u015fka ve Mushaf-\u0131 \u015eerif\u2019teki tertibi ba\u015fkad\u0131r ve Med\u00eene-i M\u00fcnevvere\u2019de n\u00e2zil olan \u00e2y\u00e2t-\u0131 kerimeden baz\u0131lar\u0131 Mekke-i M\u00fckerreme\u2019de n\u00e2zil olan s\u00fbrelerde m\u00fcndemicdir. Kable\u2019l-hicre n\u00e2zil olan s\u00fbrelere <em>Mekkiyye<\/em> ve ba\u02bbde\u2019l-hicre n\u00e2zil olan s\u00fbrelere <em>Medeniyye<\/em> denilir. Ekser mes\u00e2hif-i \u015ferifede her s\u00fbrenin Mekk\u00ee ya Meden\u00ee oldu\u011fu b\u00e2l\u00e2s\u0131na i\u015faret olunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Mekke-i M\u00fckerreme\u2019de ibtid\u00e2 n\u00e2zil olan \u0627\u0650\u0642\u0652\u0631\u064e\u0623\u0652 \u0628\u0650\u0627\u0633\u0652\u0645\u0650 \u0631\u064e\u0628\u0650\u0651\u0643\u064e \u0627\u0644\u064e\u0651\u0630\u06ea\u064a \u062e\u064e\u0644\u064e\u0642\u064e s\u00fbresidir. Ve ba\u02bbde\u2019l-hicre Med\u00eene-i M\u00fcnevvere\u2019de ibtid\u00e2 n\u00e2zil olan S\u00fbre-i Bakara\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Malum ola ki bir as\u0131rda kang\u0131 \u015feyin reva\u00e7 ve i\u015ftihar\u0131 ziyade ise ol as\u0131rda meb\u02bb\u00fbs olan peygamberin yedinde o nev\u02bb<a href=\"#_ftn24\">[24]<\/a> mucizeler z\u00e2hir olagelmi\u015ftir. Mesel\u00e2 Hazret-i M\u00fbs\u00e2 <em>aleyhissel\u00e2m<\/em> asr\u0131nda n\u00e2s\u0131n sihre pek ziyade merak\u0131 oldu\u011fundan Cen\u00e2b-\u0131 Hak ona mucize olarak as\u00e2 verip onunla nice mucizeler g\u00f6sterdi ve sihirbazlar\u0131n sihirlerini iptal eyledi. Hazret-i \u00ces\u00e2 <em>aleyhissel\u00e2m<\/em> zaman\u0131nda dah\u00ee t\u0131bb\u0131n revac\u0131 ziyade oldu\u011fundan o yolda mucizeler g\u00f6sterdi. Asr-\u0131 Muhammed\u00eede dah\u00ee fesahat ve belagat\u0131n her \u015feyden ziyade revac\u0131 var idi. Ol vakit Araplar i\u00e7inde pek \u00e7ok fusah\u00e2 ve b\u00fcleg\u00e2 olup sihir gibi \u015fiirler yaparlar, g\u00fczel hutbeler okurlar ve d\u00e2ima fesahat ve bela\u011fat ile m\u00fcb\u00e2h\u00e2t ederler idi. Bin\u00e2enal\u00e2z\u00e2lik kel\u00e2m-\u0131 kad\u00eem-i il\u00e2h\u00ee olan Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim lis\u00e2n-\u0131 azb\u00fc\u2019l-bey\u00e2n-\u0131 Arab\u00ee \u00fczerine belagat\u0131n tabaka-i uly\u00e2s\u0131nda bir mu\u02bbcize-i b\u00e2hire olarak Muhammed <em>aleyhi\u2019s-sal\u00e2t\u00fc ve\u2019s-sel\u00e2m<\/em>\u2019a n\u00e2zil oldu. O dah\u00ee onunla meyd\u00e2n-\u0131 bel\u00e2gatta yar\u0131\u015f eden b\u00fcle\u011f\u0101-y\u0131 Arab\u2019a meydan okudu. C\u00fcmlesi onun en k\u0131sa bir s\u00fbresini tanz\u00eerden \u00e2ciz kald\u0131. Be\u015fer s\u00f6z\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00e2bit ve \u02bb\u0131y\u00e2n oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019in az\u0131c\u0131k mez\u00e2y\u00e2s\u0131na v\u00e2k\u0131f olabilmek i\u00e7in lis\u00e2n-\u0131 Arab\u2019da pek \u00e7ok mah\u00e2ret laz\u0131md\u0131r. Herkes lis\u00e2n-\u0131 Arab\u2019da olan meleke ve mah\u00e2retinin derecesine g\u00f6re onun zevkine var\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hakk\u0131yla ba\u015fka lisana tercemesi ise k\u0101bil de\u011fildir, ancak Arap\u00e7a bilmeyenlere sath\u00eece me\u02bb\u00e2n\u00ee-i evveliyesini tefh\u00eem i\u00e7in mukaddem\u00e2 baz\u0131 zev\u00e2t-\u0131 kir\u00e2m onu lis\u00e2n-\u0131 T\u00fcrk\u00ee\u2019ye terceme etmi\u015flerdir. H\u00e2lbuki onlar\u0131n tabir ve ifadeleri ise lis\u00e2n-\u0131 asra muv\u00e2f\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bin\u00e2enaleyh i\u015f bu abd-i kem\u00eene Ahmed Cevdet \u0130stanbul\u2019da zebanzed olan ta\u02bbb\u00eer\u00e2t-\u0131 T\u00fcrkiyye ile Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019in tercemesine m\u00fcb\u00e2deret eylemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6yle ki \u00e2y\u00e2t-\u0131 kerimenin me\u00e2len tercemeleri yaz\u0131l\u0131p \u015ferh ve \u00eez\u00e2h i\u00e7in ilavesine l\u00fczum g\u00f6r\u00fclen s\u00f6zler dah\u00ee \u015f\u00f6yle ( bir kavsp\u00e2re ile as\u0131l tercemeden fasl ve tefrik olunacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019de m\u00fckerreren mezk\u00fbr olan ve ayniyle lis\u00e2n-\u0131 T\u00fcrk\u00eeye tercemeleri k\u0101bil olmayan l\u00fcg\u0101t-i \u015fer\u00eefeyi beyan ve \u00eez\u00e2h i\u00e7in elif-b\u00e2 tertibi \u00fczere bir <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em> tahrir ile i\u015f bu <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019ye ilhak k\u0131l\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Cen\u00e2b-\u0131 Hak muvaffak eyleye. \u00c2m\u00een bi-hurmeti Seyyidi\u2019l-M\u00fcrsel\u00een <em>sallall\u00e2hu ve selleme aleyhi ve al\u00e2 \u00e2lih\u00ee ve sahbih\u00ee ecm\u00e2\u02bb\u00een<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet<strong><br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. L\u00fcg\u0101t-i Kur\u2019\u00e2niye Hakk\u0131nda L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/h3>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-Elif<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ttik\u0101:<\/strong> T\u00e2-i m\u00fc\u015feddede ile l\u00fcgatte sak\u0131nmak ve \u0131st\u0131l\u00e2h-\u0131 \u015fer\u02bbde ki\u015fi kendini \u00e2hiret\u00e7e<a href=\"#_ftn25\">[25]<\/a> muz\u0131r olan \u015feyden s\u0131y\u00e2net etmektir ve bunun \u00fc\u00e7 derecesi vard\u0131r. Birincisi az\u00e2b-\u0131 ebed\u00eeye d\u00fb\u00e7\u00e2r olmamak i\u00e7in k\u00fcf\u00fcrden ictin\u00e2bd\u0131r ki av\u00e2m-\u0131 n\u00e2s mertebesidir. \u0130kincisi her g\u00fcnahtan ictin\u00e2bd\u0131r ki hav\u00e2s mertebesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc her ne ki insan\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131 Hak\u2019tan me\u015fgul ederse ondan tenezz\u00fch ile bi\u2019l-k\u00fclliye Hakk\u2019a m\u00fcteveccih ve m\u00e2siv\u00e2dan munkat\u0131\u02bb olmakt\u0131r ki ehass-\u0131 hav\u00e2s mertebesidir.<a href=\"#_ftn26\">[26]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130c\u00e2bet:<\/strong> Cevap vermek, kabul etmek demektir. Kulun Hakk\u2019a ic\u00e2beti t\u00e2at ve Hakk\u2019\u0131n kula ic\u00e2beti mes\u2019\u00fbl\u00fcn\u00fc i\u02bbt\u00e2 ve h\u00e2cetini is\u02bb\u00e2ft\u0131r.<a href=\"#_ftn27\">[27]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130hs\u00e2n:<\/strong> \u0130yilik etmek ve bir nesneyi iyi ve g\u00fczel k\u0131lmak ve bir \u015feyi iyi ve gere\u011fi gibi bilmek ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r.<a href=\"#_ftn28\">[28]<\/a> \u0130sm-i f\u00e2ili <em>muhsin<\/em> olup ihsan eden kimse demektir.<a href=\"#_ftn29\">[29]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130zin:<\/strong> Ruhsat ma\u02bbn\u00e2s\u0131na olup emir ve irade<a href=\"#_ftn30\">[30]<\/a> ve kaz\u00e2 ve h\u00fck\u00fcm ve l\u00fctuf ve tevf\u00eek<a href=\"#_ftn31\">[31]<\/a> ve teb\u015fir ve nusret mak\u0101mlar\u0131nda dah\u00ee isti\u02bbm\u00e2l olunur.<a href=\"#_ftn32\">[32]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130rs\u00e2l:<\/strong> G\u00f6ndermek. \u0130sm-i f\u00e2ili <em>m\u00fcrsil<\/em> ki kesr-i s\u00een ile g\u00f6nderen ve g\u00f6nderici demektir ve feth-i s\u00een ile <em>m\u00fcrsel<\/em> g\u00f6nderilen ve g\u00f6nderilmi\u015f ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ki <em>ras\u00fbl<\/em> demek olur.<a href=\"#_ftn33\">[33]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130stic\u00e2be:<\/strong> \u0130c\u00e2bet ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ve tesl\u00eem ve ink\u0131y\u00e2d mak\u0101m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<a href=\"#_ftn34\">[34]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130stikb\u00e2r:<\/strong> Taleb-i tekebb\u00fcrd\u00fcr<a href=\"#_ftn35\">[35]<\/a><a href=\"#_ftn36\">[36]<\/a> ki tekebb\u00fcre del\u00e2let eder h\u00e2line m\u00fcb\u00e2\u015feret ile h\u00e2s\u0131l olur. Lis\u00e2n\u0131m\u0131zda b\u00fcy\u00fcklenmek ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslamak diye tabir olunur.<a href=\"#_ftn37\">[37]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130sr\u00e2\u00eel:<\/strong> Ya\u02bbk\u00fbb <em>aleyhissel\u00e2m<\/em>\u2019\u0131n lakab\u0131d\u0131r. Onun z\u00fcrriyetine Ben\u00ee \u0130sr\u00e2\u00eel yani \u0130sr\u00e2\u00eel o\u011fullar\u0131 denilir ki yeh\u00fbd milleti demek olur.<a href=\"#_ftn38\">[38]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130l\u00e2h:<\/strong> Ma\u02bbb\u00fbd yani tapacak \u015fey demektir, cem\u02bbi <em>\u00e2lihe<\/em> gelir.<a href=\"#_ftn39\">[39]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Allah:<\/strong> Z\u00e2t-\u0131 V\u00e2cib\u00fc\u2019l-V\u00fcc\u00fbd te\u00e2l\u00e2 hazretlerinin ism-i \u015fer\u00eefidir.<a href=\"#_ftn40\">[40]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Elif l\u00e2m m\u00eem:<\/strong> Bu gibi s\u00fbrelerin ibtid\u00e2lar\u0131nda v\u00e2ki\u02bb olan hur\u00fbf-i mukatta\u02bba hakk\u0131nda m\u00fcfessir\u00een ihtilaf ettiler. Ba\u02bbz\u0131lar dedi ki bu harflerin her biri birer \u00e2yet-i kerimeye i\u015farettir<a href=\"#_ftn41\">[41]<\/a>. Mesel\u00e2 <em>elif<\/em> Allah te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n in\u02bb\u00e2m\u0131na ve <em>l\u00e2m<\/em> l\u00fctfuna ve <em>m\u00eem<\/em> m\u00fclk\u00fcne i\u015f\u00e2rettir. Ve ba\u02bbz\u0131lar dedi ki bunlar esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r. Ve ba\u02bbz\u0131lar dedi ki s\u00fbrelerin isimleridir. Ve ba\u02bbz\u0131lar dah\u00ee bu harfler Cen\u00e2b-\u0131 Hak ile Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019i aras\u0131nda s\u00e2ir\u00eenin bilmedi\u011fi rumuz ve i\u015f\u00e2rettir. Onlar\u0131n tefsiri k\u0101bil de\u011fildir dediler. Biz dah\u00ee bu kavli tercih etti\u011fimiz cihetle \u201cAll\u00e2hu a\u02bblem\u201d diyerek ol hur\u00fbf-i mukatta\u02bban\u0131n \u015ferh ve tercemesine taarruz etmedik.<a href=\"#_ftn42\">[42]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Emr:<\/strong> Buyurmak ve ferm\u00e2n etmek ma\u02bbn\u00e2s\u0131na isti\u02bbm\u00e2l olunup cem\u02bbi <em>ev\u00e2mir<\/em> gelir. Ve i\u015f<a href=\"#_ftn43\">[43]<\/a> ve s\u0131fat ve h\u00e2l ve \u015f\u00e2n ve vak\u02bba ve h\u00e2dise m\u00e2\u02bbn\u00e2lar\u0131nda isti\u02bbm\u00e2l olundu\u011fu h\u00e2lde cem\u02bbi <em>um\u00fbr<\/em> gelir.<a href=\"#_ftn44\">[44]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130nz\u00e2r:<\/strong> Korkun\u00e7 haber vererek korkutmak ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. \u0130sm-i f\u00e2ili <em>m\u00fcnzir<\/em> olup inz\u00e2r eden ve inz\u00e2r edici kimse demektir.<a href=\"#_ftn45\">[45]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130nz\u00e2l:<\/strong> \u0130ndirmek.<a href=\"#_ftn46\">[46]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130n\u02bb\u00e2m:<\/strong> Nimet vermek, nimet ihs\u00e2n etmek ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. \u0130sm-i f\u00e2ili <em>m\u00fcn\u02bbim<\/em> olup in\u02bb\u00e2m eden ve in\u02bbam edici demektir.<a href=\"#_ftn47\">[47]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130nf\u00e2k:<\/strong> Harc ve sarf etmek ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. <em>Nafaka<\/em>\u2019dan m\u00fc\u015ftakt\u0131r, <em>nafaka<\/em> masraf demektir.<a href=\"#_ftn48\">[48]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130htid\u00e2:<\/strong> Hidayetlenmek ve hidayeti kabul etmek yani del\u00e2lete imtisal ile do\u011fru yola gitmek ve do\u011fru yolu bulmak ve bir \u015feyin yolunu bulmak ma\u02bbn\u00e2lar\u0131na gelir. \u0130sm-i f\u00e2ili <em>m\u00fchted\u00ee<\/em> olup ihtid\u00e2 eden kimse demektir.<a href=\"#_ftn49\">[49]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c2yet:<\/strong> Hemze-i memd\u00fbde ile z\u00e2hir<a href=\"#_ftn50\">[50]<\/a> ve v\u00e2z\u0131h al\u00e2met ve ni\u015f\u00e2ne demektir. Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n v\u00fcc\u00fbd ve kudretine del\u00e2let eden masn\u00fb\u02bb\u00e2ta dah\u00ee \u00e2yet denilir. Ve s\u00fcver-i Kur\u2019\u00e2niyenin m\u00fcnkasim oldu\u011fu c\u00fcmlelere dah\u00ee \u00e2yet \u0131tlak olunur ki bu c\u00fcmleler f\u00e2s\u0131lalar ile yekdi\u011ferinden m\u00fctemeyyiz olurlar yani son kelimeleriyle birbirinden ayr\u0131l\u0131rlar. Cem\u02bbi <em>\u00e2y\u00e2t<\/em> gelir.<a href=\"#_ftn51\">[51]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00cem\u00e2n:<\/strong> L\u00fcgatte ikrar ve itiraf etmek ve inanmak demektir. Ist\u0131l\u00e2h-\u0131 \u015fer\u02bbde tevh\u00eed-i B\u00e2r\u00ee ve n\u00fcb\u00fcvvet ve ba\u02bbs ve r\u00fbz-i cez\u00e2 gibi muktez\u00e2-y\u0131 dinden oldu\u011fu yak\u012bnen malum olan \u015feyleri tasdik ve ikrar etmekdir ki bu ve\u00e7hile iman edenlere <em>m\u00fc\u2019min<\/em> ve etmeyenlere <em>k\u00e2fir<\/em> denilir. Lisan ile ikrar edip de kalben m\u00fcnkir olanlara dah\u00ee <em>m\u00fcn\u00e2f\u0131k<\/em> denir.<a href=\"#_ftn52\">[52]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-B\u00e2<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Be\u2019s:<\/strong> Harbin \u015fiddeti.<a href=\"#_ftn53\">[53]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Be\u2019s\u00e2\u2019<\/strong> (\u0628\u0623\u0633\u0627\u0621): Fakr ve f\u00e2ka ve yoksulluk.<a href=\"#_ftn54\">[54]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00e2\u011f\u012b:<\/strong> \u0130m\u00e2m\u00fc\u2019l-[m\u00fcslim\u00eene]<a href=\"#_ftn55\">[55]<\/a> \u00e2s\u00ee olan ve hakk\u0131 olmayan \u015feyi taleb eden ve lezzet i\u00e7in ten\u00e2v\u00fcl eyleyen.<a href=\"#_ftn56\">[56]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Berk<\/strong> (\u0628\u0631\u0642): \u015eim\u015fek.<a href=\"#_ftn57\">[57]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Be\u015f\u00eer:<\/strong> M\u00fcbe\u015f\u015fir ve m\u00fcjdeci demektir.<a href=\"#_ftn58\">[58]<\/a> Peygamberler n\u00e2s\u0131 cennet ile teb\u015fir ettiklerinden onlara <em>be\u015f\u00eer<\/em> denilir.<a href=\"#_ftn59\">[59]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bit\u00e2ne:<\/strong> Mahrem-i esr\u00e2r olanlar.<a href=\"#_ftn60\">[60]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Beyyin\u00e2t:<\/strong> \u015eahitler, \u00e2\u015fik\u00e2r deliller, v\u00e2z\u0131h mucizeler demektir. M\u00fcfredi <em>beyyine<\/em>\u2019dir. Beyyine odur ki bir emr onunla m\u00fcbeyyen ve muttaz\u0131h<a href=\"#_ftn61\">[61]<\/a> olur.<a href=\"#_ftn62\">[62]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019t-Te<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Teb\u015f\u00eer:<\/strong> Meserretli haber vermek, m\u00fcjde etmek, mutlulamak ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. \u0130sm-i f\u00e2ili <em>m\u00fcbe\u015f\u015fir<\/em> olup m\u00fcjdeci ve teb\u015fir eden kimse demektir.<a href=\"#_ftn63\">[63]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tahr\u00eef:<\/strong> Ta\u011fyir ve tebdil etmek ve bir \u015feyi bir tarafa imale eylemek yani bir cihete m\u00e2il k\u0131lmak ve lafz\u0131 de\u011fi\u015ftirmek veyahut ma\u02bbn\u00e2s\u0131n\u0131 ta\u011fyir eylemek yani yanl\u0131\u015f ma\u02bbn\u00e2 vermek mak\u0101mlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<a href=\"#_ftn64\">[64]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tasd\u00eek:<\/strong> Ger\u00e7eklemek, birinin kelam\u0131n\u0131 s\u0131dka nisbet eylemek yani ger\u00e7ek [oldu\u011funu] s\u00f6ylemek demektir.<a href=\"#_ftn65\">[65]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tetavvu\u02bb:<\/strong> Tav\u02bban yani ki\u015fi kendi ihtiyar\u0131yla bir i\u015f i\u015flemektir. Ve t\u00e2atte tekell\u00fcf eylemektir. Ve teberru\u02bb ma\u02bbn\u00e2s\u0131na gelir ki n\u00e2file namaz k\u0131lmak ve oru\u00e7 tutmak gibi vacip olmayan t\u00e2at ve ibadeti i\u015flemek demek olur.<a href=\"#_ftn66\">[66]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tafd\u00eel:<\/strong> Bir kimseye s\u00e2ir\u00eenden ziyade fadl ve meziyyet verip onu s\u00e2ir\u00eenin \u00fczerine tercih eylemektir.<a href=\"#_ftn67\">[67]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Takv\u00e2:<\/strong> Hazer ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. Ve \u0131st\u0131lah-\u0131 \u015fer\u02bbde \u00e2hiret\u00e7e muz\u0131r olan \u015feyden hazerdir ki <em>ittik\u0101<\/em> lafz\u0131n\u0131n \u015ferhinde beyan olundu\u011fu \u00fczre \u00fc\u00e7 derecesi vard\u0131r. Bidayeti \u015firkten hazer ve nihayeti m\u00e2siv\u00e2dan teberr\u00eedir ve ortas\u0131 her nevi g\u00fcnahtan hazerdir. Ve bazen havf ve ha\u015fyete takva denilir.<a href=\"#_ftn68\">[68]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tekebb\u00fcr:<\/strong> Kibir getirmek ve ki\u015fi kendisini ba\u015fkas\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck g\u00f6rmek ki fi\u2019l-hak\u012bka fadl ve \u015feref\u00e7e daha b\u00fcy\u00fck olsa dah\u00ee mezmumdur.<a href=\"#_ftn69\">[69]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tekz\u00eeb:<\/strong> \u00c7ok yalan s\u00f6ylemek, ink\u00e2r eylemek, yalana nisbet etmek yani bir adama yalanc\u0131 demek ma\u02bbn\u00e2lar\u0131na gelir.<a href=\"#_ftn70\">[70]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tenz\u00eel:<\/strong> \u0130ndirmek veya bir \u015feyi bi\u2019t-tedr\u00eec m\u00fcteferrikan ve peyderpey indirmek.<a href=\"#_ftn71\">[71]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tevv\u00e2b:<\/strong> Esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r, uk\u016bbetten ma\u011ffiret ve rahmete ziyade r\u00fccu edici ve tevbeyi kabul edici ve tevbeye muvaffak edici demektir.<a href=\"#_ftn72\">[72]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-C\u00eem<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Cennet:<\/strong> E\u015fc\u00e2r ve k\u00f6\u015fkleri olan ba\u011f ve ba\u011f\u00e7edir, cem\u02bbi <em>cin\u00e2n<\/em> ve <em>cenn\u00e2t <\/em>gelir. Ve \u00e2hirette m\u00fc\u2019minler i\u00e7in m\u00fcheyy\u00e2 olan d\u00e2r-\u0131 sev\u00e2bd\u0131r ki yedidir, yani Cennet\u00fc\u2019l-Firdevs ve Cennet\u00fc\u2019l-\u02bbAdn<a href=\"#_ftn73\">[73]<\/a> ve Cennet\u00fc\u2019n-Na\u02bb\u00eem ve D\u00e2ru\u2019l-Huld ve Cennet\u00fc\u2019l-Me\u2019v\u00e2 ve D\u00e2ru\u2019s-Sel\u00e2m ve \u0130lliyy\u00fbn\u2019dur<a href=\"#_ftn74\">[74]<\/a>. Bu cennetlerin her birinde a\u02bbm\u00e2l-i s\u00e2lihan\u0131n derecelerine g\u00f6re mer\u00e2tib ve derec\u00e2t-\u0131 m\u00fctef\u00e2vite vard\u0131r. Ve hep cennetlerin taht\u0131ndan yani a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n ve k\u00f6\u015fklerinin alt\u0131ndan lat\u00eef \u0131rmaklar akar.<a href=\"#_ftn75\">[75]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u00fcn\u00e2h:<\/strong> Damm-\u0131 c\u00eem ile g\u00fcnah ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. Hakk-\u0131 mazlum yani bir zul\u00fcm veya zarardan dolay\u0131 bir kimsenin \u00fczerine terett\u00fcb eden hak mak\u0101m\u0131nda dah\u00ee isti\u02bbm\u00e2l olunur.<a href=\"#_ftn76\">[76]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-H\u00e2<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Hac:<\/strong> \u0130hram-bend olarak Ka\u02bbbe\u2019yi ve Araf\u00e2t\u2019\u0131 vakt-i mu\u02bbayyeninde vech-i me\u015fr\u00fb\u02bb \u00fczre ziyaret eylemektir. \u0130ktidar\u0131 olan kimseye \u00f6mr\u00fcnde bir kere hac etmek farzd\u0131r.<a href=\"#_ftn77\">[77]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hikmet:<\/strong> \u0130lim ve ak\u0131l ve ilmi tahk\u012bk ile ameli ihk\u00e2m ve adl ve f\u0131kh ve fehm ve din ile amel<a href=\"#_ftn78\">[78]<\/a> ve t\u00e2at-i B\u00e2r\u00ee ve tefekk\u00fcr f\u00ee emrill\u00e2h ve vera\u02bb ve takva ve n\u00fcb\u00fcvvet ve \u015feriat ve s\u00fcnnet ma\u02bbn\u00e2lar\u0131na gelir. Ve Kur\u2019\u00e2n ve \u0130nc\u00eel\u2019e \u0131tlak olunur. Ve mev\u00e2\u02bb\u0131z-\u0131 Kur\u2019\u00e2n ve bir emrin sav\u00e2b ve sed\u00e2d\u0131 ve bir \u015feyin serd sebebi ve bir \u015feyi mahalline koymak ve ki\u015finin kavl ve fi\u02bbli<a href=\"#_ftn79\">[79]<\/a> s\u00fcnnete muv\u00e2f\u0131k olmak ve bi-kadri\u2019l-imk\u00e2n hak\u0101y\u0131k\u0131 nefs\u00fc\u2019l-emrde oldu\u011fu vech \u00fczre bilmek ve insan kend\u00fcye n\u00e2fi\u02bb muz\u0131r olan \u015feyleri bilmek ma\u02bbn\u00e2lar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Ve ba\u02bbz\u0131lar s\u0131f\u00e2t-\u0131 il\u00e2hiyeden olan hikmeti<a href=\"#_ftn80\">[80]<\/a>, e\u015fy\u00e2y\u0131 k\u00fcnh\u00fcyle bilmek ve g\u0101yet ihk\u00e2m ve itk\u0101n<a href=\"#_ftn81\">[81]<\/a> \u00fczre \u00eec\u00e2d eylemek ve insan\u0131n evs\u00e2f\u0131ndan<a href=\"#_ftn82\">[82]<\/a> olan hikmeti, mevc\u00fbd\u00e2t\u0131 bilmek ve amel-i hayr i\u015flemek diye tarif etmi\u015flerdir.<a href=\"#_ftn83\">[83]<\/a> Ve ba\u02bbz\u0131lar\u0131 hikmet kavl ve amelde isabet eylemektir derler.<a href=\"#_ftn84\">[84]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hak\u00eem:<\/strong> Kavl ve fiilinde isabet eden ve nefsini heva ve hevesten men ve ilmiyle amel eyleyen ve e\u015fy\u00e2n\u0131n<a href=\"#_ftn85\">[85]<\/a> hak\u0101y\u0131k\u0131na ve esr\u00e2r ve esb\u00e2b\u0131na v\u00e2k\u0131f ve feh\u00eem ve \u00e2kil ve \u00e2lim olan.<a href=\"#_ftn86\">[86]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hal\u00eem:<\/strong> Kudreti var iken affeden ve yava\u015f ve m\u00fcl\u00e2yim olan ve Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019a vas\u0131f olarak cezay\u0131 tehir eder, azab\u0131 ta\u02bbc\u00eel etmez ma\u02bbn\u00e2s\u0131n\u0131 ifade eyler.<a href=\"#_ftn87\">[87]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hamd:<\/strong> Bir zat\u0131 ef\u02bb\u00e2l-i cem\u00eelesinden yani g\u00fczel i\u015flerinden dolay\u0131 medh ve sena etmek yani \u00f6vmektir. Z\u0131dd\u0131 <em>kadh<\/em> ve <em>zem<\/em>\u2019dir.<a href=\"#_ftn88\">[88]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ham\u00eed:<\/strong> Esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r, ziyade mahm\u00fbd ve memd\u00fbh ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ki s\u0131f\u00e2t-\u0131 ham\u00eedenin ekmelini c\u00e2mi demek olur. Yahud ziyade hamd eden ve hamd edici ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ki kullar\u0131n\u0131n a\u02bbm\u00e2lini kabul edip ma\u02bba ziy\u00e2detin ecr ve ceza verir demek olur.<a href=\"#_ftn89\">[89]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hayy:<\/strong> Diri ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ki \u00f6l\u00fc ve cem\u00e2d de\u011fildir demektir. Ve esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r ki d\u00e2ima diri ve \u00f6lmek ihtimalinden ber\u00ee olan V\u00e2cib\u00fc\u2019l-V\u00fcc\u00fbd demek olur.<a href=\"#_ftn90\">[90]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-\u1e2a\u00e2<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>\u1e2au\u015f\u00fb\u02bb:<\/strong> S\u00fbr\u00ee ve ma\u02bbnev\u00ee tezell\u00fcl yani huz\u00fbr-i kalb ile ve g\u00f6z ile ve ses ile tevazu demektir.<a href=\"#_ftn91\">[91]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u1e2aud\u00fb\u02bb:<\/strong> S\u00fck\u00fbt ve ink\u0131y\u00e2d ve tevazu ve serf\u00fcr\u00fb eylemektir.<a href=\"#_ftn92\">[92]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019z-Z\u00e2l<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Zikr: <\/strong>Bir \u015feyi unutmay\u0131p hat\u0131rda tutmak ve derh\u00e2t\u0131r etmek, hat\u0131ra getirmek demektir. <em>Nisy\u00e2n<\/em> ve <em>gaflet<\/em>\u2019in muk\u0101bilidir. Ve y\u00e2d eylemek yani anmak ma\u02bbn\u00e2s\u0131na gelir ki muk\u0101bili <em>s\u00fck\u00fbt<\/em>tur.<a href=\"#_ftn93\">[93]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019r-R\u00e2<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Ra\u2019fet:<\/strong> Pek esirgemek, ziyade merhamet eylemek.<a href=\"#_ftn94\">[94]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ra\u2019\u00fbf:<\/strong> S\u00e2hib-i ra\u2019fet olan ve ziyade merhamet eden.<a href=\"#_ftn95\">[95]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rab:<\/strong> Fi\u2019l-as\u0131l m\u00fcrebb\u00ee yani terbiye edici ve besleyici ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. Ve c\u00fcmle mahl\u00fbkat\u0131 besleyip terbiye eden ve c\u00fcmlesinin m\u00e2liki olan Cen\u00e2b-\u0131 Perverdig\u00e2r te\u00e2l\u00e2 hazretlerinin esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2s\u0131ndand\u0131r. Ve birinin sahibi ve m\u00e2liki ve m\u00fcstah\u0131kk\u0131 ve seyyidi ve efendisi olan kimseye dah\u00ee onun rabbi diye tabir olunur. Amma b\u00f6yle bir \u015feye muz\u00e2f olunmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131z \u201cRab\u201d lafz\u0131 Allah te\u00e2l\u00e2 hazretlerinden ba\u015fkas\u0131na \u0131tlak olunmaz.<a href=\"#_ftn96\">[96]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rac\u00eem:<\/strong> Matr\u00fbd, s\u00fcrg\u00fcn, rahmetten d\u00fbr ve mehc\u00fbr ve mel\u02bb\u00fbn demektir. \u015eeytan cennetten s\u00fcrg\u00fcn ve derg\u00e2h-\u0131 il\u00e2h\u00eeden matr\u00fbd ve mele-i a\u02bbl\u00e2dan mehc\u00fbr ve taraf-\u0131 il\u00e2h\u00eeden mel\u02bb\u00fbn olmakla \u201crac\u00eem\u201d diye tavsif olunur.<a href=\"#_ftn97\">[97]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rahm, rahmet, merhamet:<\/strong> Esirgemek ve rikkat ve \u015fefkat ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r. Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019a vas\u0131f oldukta in\u00e2yeti olan, lutuf ve ihsan ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r.<a href=\"#_ftn98\">[98]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rahm\u00e2n:<\/strong> Lutuf ve ihsan\u0131 gayet b\u00fcy\u00fck olan z\u00e2t yani nihayet mertebede fadl ve ihsan\u0131 olan ve bi-l\u00e2 \u02bbivaz l\u00fctuf ve ihsan eden m\u00fcn\u02bbim-i hak\u012bk\u012b demektir ki Allah te\u00e2l\u00e2 hazretlerine mahsus olan esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cen\u00e2b-\u0131 Hak m\u00fccerred c\u00fbd ve kereminden bu \u00e2lemi yaratt\u0131 ve halka v\u00fcc\u00fbd ve hayat bah\u015fetti ve ba\u02bbde\u2019l-mevt yine diriltecektir. O\u2019ndan ba\u015fkas\u0131 b\u00f6yle b\u00fcy\u00fck l\u00fctuf ve ihsanlara k\u0101dir de\u011fildir ve l\u00fctuf ve ihsan denebilecek \u015feye k\u0101dir olanlar dah\u00ee bunu mahz\u00e2 c\u00fbd ve keremlerinden istemezler belki d\u00fcnyev\u00ee ya uhrev\u00ee bir garaz ve \u02bbivaz i\u00e7in yaparlar. H\u00e2lbuki bu kudretleri dah\u00ee Allah te\u00e2l\u00e2 hazretlerinin onlara bah\u015f eylemi\u015f oldu\u011fu bir fadl ve ihsand\u0131r. Bin\u00e2enaleyh Allah te\u00e2l\u00e2 hazretlerinden ba\u015fkas\u0131na \u201cRahm\u00e2n\u201d denilmez.<a href=\"#_ftn99\">[99]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rah\u00eem:<\/strong> Ziyade merhamet ve her t\u00fcrl\u00fc ihsan ve inayet edici ve esirgeyici demektir. Ve esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r ki Cen\u00e2b-\u0131 Hak yaratt\u0131\u011f\u0131 mahl\u00fbkat\u0131 d\u00e2ima d\u00fcnyada merzuk ve muh\u00e2tar\u00e2ttan mas\u00fbn ederek onlara bek\u0101 ihsan eder. B\u00fcy\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck her t\u00fcrl\u00fc nimeti O\u2019ndan rec\u00e2 ve niy\u00e2z etmelidir. \u00c2hirette dah\u00ee m\u00fc\u2019minleri m\u00fcebbeden merz\u00fbk edecektir. Merhamet ve ihsan\u0131 \u00e7ok olan ki\u015fiye dah\u00ee \u201crah\u00eem\u201d denilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131 ulem\u00e2 indinde Rahm\u00e2n d\u00fcnyada<a href=\"#_ftn100\">[100]<\/a> k\u00e2ffe-i n\u00e2sa ve Rah\u00eem \u00e2hirette yaln\u0131z m\u00fc\u2019minlere rahmet edici demektir.<a href=\"#_ftn101\">[101]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ras\u00fbl:<\/strong> Taraf-\u0131 il\u00e2h\u00eeden meb\u02bb\u00fbs insan yahud melektir.<a href=\"#_ftn102\">[102]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ra\u02bbd:<\/strong> G\u00f6k g\u00fcrlemek.<a href=\"#_ftn103\">[103]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ref\u02bb:<\/strong> Yukar\u0131 kald\u0131rmak ve y\u00fcce k\u0131lmak ve bir \u015feyi yerinden kald\u0131r\u0131p ta\u015f\u0131mak, yakla\u015ft\u0131rmak.<a href=\"#_ftn104\">[104]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rif\u02bbat:<\/strong> Y\u00fcce[lik], ululuk.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ref\u00ee\u02bb:<\/strong> Y\u00fcce ve y\u00fcksek ve \u015fer\u00eef ve ulu.<a href=\"#_ftn105\">[105]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rikkat:<\/strong> Rahm ve \u015fefkat ki kalp yufkal\u0131\u011f\u0131ndan ne\u015f\u2019et eden mihrib\u00e2nl\u0131kt\u0131r.<a href=\"#_ftn106\">[106]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019z-Ze<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Zelle:<\/strong> Ayak s\u00fcr\u00e7\u00fcp kaymak, hata etmek.<a href=\"#_ftn107\">[107]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019s-S\u00een<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Sibt<\/strong> (\u0633\u0628\u0637): Kesr-i s\u00een ile haf\u00eed, torun ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ve Arab\u2019da \u201ckab\u00eele\u201d kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Ben\u00ee \u0130sr\u00e2il\u2019de dah\u00ee \u00e2n\u0131n yerinde \u201csibt\u201d lafz\u0131 isti\u02bbm\u00e2l olunur. Cem\u02bbi <em>esb\u00e2t<\/em> gelir. Nitekim <em>esb\u00e2t-\u0131 Ben\u00ee \u0130sr\u00e2il <\/em>denilir ki Ben\u00ee \u0130sr\u00e2il\u2019in on iki kabilesi yani on iki b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc demektir.<a href=\"#_ftn108\">[108]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00fcc\u00fbd:<\/strong> Secde etmektir ki asl-\u0131 l\u00fcgat-i arab\u00eede serf\u00fcr\u00fb eylemek ve inhin\u00e2 ile yani e\u011filerek tezell\u00fcl ve tev\u00e2zu etmektir. Ev\u00e2ilde beyne\u2019n-n\u00e2s tev\u00e2zu i\u00e7in bu muamele c\u00e2ri idi ve h\u00e2l\u00e2 baz\u0131 akv\u00e2mda c\u00e2ridir. Zuh\u00fbr-i \u0130sl\u00e2m\u2019da bu muamele terk olunarak selam vermek onun yerine k\u0101im olmu\u015ftur. Ve \u0131st\u0131l\u00e2h-\u0131 \u015fer\u02bbde secde ibadet kasd\u0131yla aln\u0131n\u0131 yere koymakt\u0131r. Bu ise ancak Allah te\u00e2l\u00e2 hazretlerine olur. O\u2019ndan ba\u015fkas\u0131na bu ve\u00e7hile secde \u015firktir. Fakat e\u011fer uleman\u0131n re\u2019yine g\u00f6re ibadet kast\u0131yla olmay\u0131p da m\u00fccerred tezell\u00fcl ve tazim ve\u00e7hile aln\u0131n\u0131 yere koymak asr-\u0131 sa\u00e2dete kadar mubah imi\u015f. Y\u00fbsuf <em>aleyhisselam\u2019<\/em>a karde\u015flerinin<a href=\"#_ftn109\">[109]<\/a> secde etmeleri dah\u00ee bu ve\u00e7hile idi ki hakikat-i h\u00e2lde secdeleri Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019a olup ancak onu k\u0131ble ittihaz etmi\u015fler idi. Bu da Ka\u02bbbe\u2019ye tevecc\u00fch kabilindendir. Maam\u00e2f\u00eeh meleklerin \u00c2dem\u2019e s\u00fcc\u00fbdu ma\u02bbn\u00e2-y\u0131 l\u00fcgav\u00eeye masruf olarak ona tazim i\u00e7in serf\u00fcr\u00fb etmekten kin\u00e2ye olmak dah\u00ee muhtemildir.<a href=\"#_ftn110\">[110]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sef\u00eeh:<\/strong> Feth-i s\u00een kesr-i f\u00e2 ile ka\u00e7\u0131k yani akl\u0131 hafif ve re\u2019yi zaif olan ve vakur olmayan kimesne demektir.<a href=\"#_ftn111\">[111]<\/a> Cahil ve n\u00e2d\u00e2n olan kimseye dah\u00ee \u0131tlak olunur.<a href=\"#_ftn112\">[112]<\/a> Cem\u02bbi <em>s\u00fcfeh\u00e2<\/em> gelir. Ist\u0131l\u00e2h-\u0131 fukah\u00e2da <em>sef\u00eeh<\/em> m\u00fcsrif ma\u02bbn\u00e2s\u0131na olup ahmak ve \u015fa\u015fk\u0131n olan kimesne dah\u00ee sef\u00eeh addolunur.<a href=\"#_ftn113\">[113]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sem\u00ee\u02bb:<\/strong> Esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r. Ziyade i\u015fitici, l\u00e2y\u0131k\u0131yla i\u015fitici, tamam\u0131yla i\u015fitici, her \u015feyi i\u015fitici, her \u015feye hakk\u0131yla muttali\u02bb demektir.<a href=\"#_ftn114\">[114]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019\u015f-\u015e\u00een<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>\u015eefkat:<\/strong> Ac\u0131mak, sak\u0131nmak, merhamet etmek.<a href=\"#_ftn115\">[115]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u00fckr:<\/strong> M\u00fcn\u02bbimi in\u02bb\u00e2m\u0131 muk\u0101bilinde lisan ile sena eylemek yahud s\u00e2ir a\u02bbz\u00e2 ile ona tazim ve ihtiram etmektir. Z\u0131dd\u0131 <em>k\u00fcfr\u00e2n-\u0131 ni\u02bbmet<\/em>tir.<a href=\"#_ftn116\">[116]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u00e2kir:<\/strong> Esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dan olup kullar\u0131n\u0131n t\u00e2atleri \u00fczerine m\u00fck\u00e2fat edici ve sevap verici demektir.<a href=\"#_ftn117\">[117]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019s-S\u00e2d<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Safh:<\/strong> Y\u00fcz \u00e7evirmek ve terk etmek ve m\u00fccrimin \u02bbit\u00e2b\u0131n\u0131 terk eylemek yani tevb\u00eeh ve tekdirden vazge\u00e7mek.<a href=\"#_ftn118\">[118]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019d-D\u00e2d<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>D\u00e2ll:<\/strong> L\u00e2m-\u0131 m\u00fc\u015feddede ile dal\u00e2lette kalan ve sap\u0131k olan kimesne demektir. <em>Dal\u00e2let<\/em>\u2019ten m\u00fc\u015ftakt\u0131r. Dal\u00e2let ise yol az\u0131tmak, yol sap\u0131tmak, yolu \u015fa\u015f\u0131rmak ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r.<a href=\"#_ftn119\">[119]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Darr\u00e2\u2019:<\/strong> Maraz ve hastal\u0131k.<a href=\"#_ftn120\">[120]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019t-T\u00e2<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>T\u00e2\u011f\u00fbt:<\/strong> \u015eeytan ve put ve il\u00e2h-\u0131 b\u00e2t\u0131l ve n\u00e2s i\u011fva eden ve k\u00e2hin mak\u016blesi p\u00ee\u015fv\u00e2-y\u0131 dal\u00e2let olanlar demektir. M\u00fcfred ve cem\u02bb mak\u0101m\u0131nda isti\u02bbm\u00e2l olunur.<a href=\"#_ftn121\">[121]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fbr:<\/strong> Da\u011f demektir. Fakat m\u00fcnbit olan da\u011fda isti\u02bbmal olunur. Nebat\u0131 olmayan \u00e7\u0131plak da\u011fa t\u00fbr denilmez. Ve me\u015fhur Cebel-i M\u00fbs\u00e2\u2019d\u0131r ki M\u00fbs\u00e2 <em>aleyhisselam<\/em> onda Cen\u00e2b-\u0131 Hak ile s\u00f6yle\u015fmi\u015ftir. S\u00eena sahras\u0131na m\u00fc\u015frif bir cebel-i m\u00fcbarek olup T\u00fbr-i S\u00een\u00e2 ve T\u00fbr-i S\u00een\u00een denilir. Ve \u015eam ikliminde Mescid-i Aks\u00e2\u2019n\u0131n c\u00e2nib-i yem\u00eeninde v\u00e2ki\u02bb bir da\u011fa dah\u00ee T\u00fbr-i S\u00een\u00e2 derler.<a href=\"#_ftn122\">[122]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tayyib:<\/strong> \u015eer\u02bbin yahud tab\u02bb-\u0131 sel\u00eemin ho\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fey demek olarak bazen hel\u00e2l mak\u0101m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Ve lez\u00eez ve t\u00e2hir ve p\u00e2k ve p\u00e2kize ve hasen ma\u02bbn\u00e2lar\u0131na gelir ki <em>hab\u00ees<\/em> muk\u0101bilidir.<a href=\"#_ftn123\">[123]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019z-Z\u00e2<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Zul\u00fcm: <\/strong>Asl-\u0131 l\u00fcgatte bir \u015feyi mahallinin gayriye koymakt\u0131r.<a href=\"#_ftn124\">[124]<\/a> \u201cHer kim ki kurdu \u00e7oban ederse zulm eder\u201d dey\u00fb darb-\u0131 mesel olunur.<a href=\"#_ftn125\">[125]<\/a> Ve \u00f6rf-i \u015fer\u02bbde m\u00fcstahik olmayan ve menfaat-i me\u015fr\u00fb\u02bba ve def\u02bb-i mazarrat bulunmayan \u0131zr\u00e2rd\u0131r.<a href=\"#_ftn126\">[126]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-\u02bbAyn<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>\u02bb\u00c2d\u00ee:<\/strong> Tec\u00e2v\u00fcz eden.<a href=\"#_ftn127\">[127]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u02bb\u0130t\u00e2b:<\/strong> Tekdir ve tevbih eylemek.<a href=\"#_ftn128\">[128]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u00e2b-\u0131 el\u00eem:<\/strong> Elemli yani gayet \u015fiddetli azab demek olur.<a href=\"#_ftn129\">[129]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ar\u015f:<\/strong> Sakf demektir ve \u00e7ad\u0131r ve s\u00e2yeb\u00e2n<a href=\"#_ftn130\">[130]<\/a> ve saz mak\u016blesinden yap\u0131lan g\u00f6lgelik ve kul\u00fcbe ve salac ve k\u00f6\u015fk ve tabut ma\u02bbn\u00e2lar\u0131na gelir. Ve padi\u015fah\u0131n taht ve ser\u00eerine dah\u00ee <em>ar\u015f<\/em> denilir. Ve uluv ve rif\u02bbat ve mecd ve \u015f\u00e2n ma\u02bbn\u00e2s\u0131nda isti\u02bbmal olunur. Ku\u015f yuvas\u0131na da <em>ar\u015fu\u2019t-t\u00e2ir<\/em> denir. Ve Ar\u015fu\u2019r-Rahm\u00e2n bir cirm-i az\u00eem u \u02bb\u00e2l\u00eedir ki mikd\u00e2r-\u0131 ces\u00e2metini ancak Allah te\u00e2l\u00e2 hazretleri bilir. Nitekim K\u00fcrs\u00ee hakk\u0131nda merv\u00ee olan bir hadis-i \u015ferifte <em>\u201cYedi kat g\u00f6kler ve yerler K\u00fcrs\u00ee\u2019ye nisbetle ancak bir ovada bir halka gibidir. Ar\u015f\u2019\u0131n K\u00fcrs\u00ee\u2019ye nisbetle fadl\u0131 dah\u00ee ovan\u0131n halkaya nisbetle olan fadl\u0131 gibidir\u201d<\/em><a href=\"#_ftn131\">[131]<\/a> diye buyurulmu\u015ftur. Ve \u02bbinde\u2019l-hukem\u00e2 ar\u015f, Felek-i Atlas\u2019t\u0131r ki<a href=\"#_ftn132\">[132]<\/a> mecd ve cih\u00e2t-\u0131 uluvv olan Felek-i A\u02bbzam\u2019d\u0131r, k\u00e2ffe-i mevc\u00fbd\u00e2t\u0131 muh\u00eettir.<a href=\"#_ftn133\">[133]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u00eez:<\/strong> K\u0101dir ve g\u0101lib.<a href=\"#_ftn134\">[134]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u02bbIsy\u00e2n:<\/strong> T\u00e2atten \u00e7\u0131kmak, emre muhalefet etmek, \u00e2s\u00ee olmak demektir.<a href=\"#_ftn135\">[135]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Afv:<\/strong> <em>Sehv<\/em> vezninde mahv etmek ve m\u00fccrimin \u02bbik\u00e2b ve cezas\u0131n\u0131 terk eylemek yani m\u00fcc\u00e2z\u00e2t\u0131ndan vazge\u00e7mek.<a href=\"#_ftn136\">[136]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Af\u00fcv:<\/strong> <em>\u02bbAd\u00fcv<\/em> vezninde aff\u0131 \u00e7ok ve g\u00fcnahlar\u0131 \u00e7ok affedici.<a href=\"#_ftn137\">[137]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u02bb\u0130k\u00e2b:<\/strong> Azab eylemek, i\u015fkence ile m\u00fcc\u00e2z\u00e2t etmek.<a href=\"#_ftn138\">[138]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u00eem:<\/strong> Esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r. Her \u015feyi k\u00fcnh ve hak\u012bkati \u00fczere bilici, l\u00e2y\u0131k\u0131yla bilici, \u00e7ok bilici ma\u02bbn\u00e2s\u0131nad\u0131r ve bilgi\u00e7 demektir.<a href=\"#_ftn139\">[139]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Umre:<\/strong> Hacda oldu\u011fu gibi ihram-bend olarak vech-i ma\u02bbl\u00fbm \u00fczre Ka\u02bbbe\u2019yi ziyaret eylemekdir ki a\u02bbm\u00e2l-i hacc\u0131n ekseri bunda dah\u00ee \u00eef\u00e2 olunur. Fakat Araf\u00e2t\u2019da<a href=\"#_ftn140\">[140]<\/a> ve M\u00fczdelife\u2019de vukuf yoktur. Ve s\u00fcnnet-i m\u00fcekkede olup vakt-i muayyeni dah\u00ee yoktur. \u015eu kadar ki ramazan-\u0131 \u015ferifte icras\u0131 mendubdur. Ve hacca mahsus olan yevm-i Arefe ile onu velyeden eyy\u00e2m ve leyle-i \u02bb\u0131ydiyyede icra olunmaz.<a href=\"#_ftn141\">[141]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-Gayn<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Gufr\u00e2n:<\/strong> Ma\u011ffiret, c\u00fcrm \u00f6rtmek<a href=\"#_ftn142\">[142]<\/a> ki lisan-\u0131 T\u00fcrk\u00ee\u2019de yarl\u0131\u011famak tabir olunur.<a href=\"#_ftn143\">[143]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gaff\u00e2r, Gaf\u00fbr:<\/strong> Esm\u00e2-i h\u00fcsn\u00e2dand\u0131r, kullar\u0131n\u0131 yarl\u0131\u011fay\u0131c\u0131 yani g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 \u00e7ok setredici ve setreden demektir.<a href=\"#_ftn144\">[144]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gayb:<\/strong> G\u0101ib ve n\u00e2bed\u00eed ve belirsiz olan yani g\u00f6zden nih\u00e2n ve hiss-i ins\u00e2n\u00eeden haf\u00ee ve mestur olup bed\u00eehiyy\u00e2t-\u0131 akliyeden dah\u00ee olmayan \u015feydir.<a href=\"#_ftn145\">[145]<\/a> G\u00f6z ile g\u00f6r\u00fclen ve sair hav\u00e2s<a href=\"#_ftn146\">[146]<\/a> ile hissolunan \u015feyler m\u00fc\u015f\u00e2hed ve mahs\u00fcs olmakla onlara \u011fayb denilmedi\u011fi<a href=\"#_ftn147\">[147]<\/a> gibi \u201ck\u00fcll c\u00fcz\u2019\u00fcnden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr\u201d ve \u201cdaire murabba\u02bb de\u011fildir\u201d, \u201cgece g\u00fcnd\u00fcz de\u011fildir\u201d, \u201cbir \u00fc\u00e7 de\u011fildir\u201d, \u201cbir \u00fc\u00e7 olamaz\u201d gibi bed\u00eehiyy\u00e2t-\u0131 akliyeden olan kaz\u0131yyelere dah\u00ee gayb denilmez. Zira bunlar bi\u2019l-bed\u00e2he malumdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Gayb iki k\u0131s\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sm-\u0131 evvel: Hi\u00e7 delili olmayan \u011faybd\u0131r ki ilmi Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019a mahsustur. \u0648\u064e\u0639\u0650\u0646\u0652\u062f\u064e\u0647\u064f \u0645\u064e\u0641\u064e\u0627\u062a\u0650\u0640\u062d\u064f \u0627\u0644\u0652\u063a\u064e\u064a\u0652\u0628\u0650 \u0644\u064e\u0627 \u064a\u064e\u0639\u0652\u0644\u064e\u0645\u064f\u0647\u064e\u0653\u0627<a href=\"#_ftn148\">[148]<\/a> \u0627\u0650\u0644\u064e\u0651\u0627 \u0647\u064f\u0648\u064e \u00e2yet-i kerimesinde<a href=\"#_ftn149\">[149]<\/a> olan gaybdan murad budur. Bu dah\u00ee iki nev\u02bbdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nev\u02bb-i evvel: Gayb-\u0131 mutlakt\u0131r ki ancak taraf-\u0131 il\u00e2h\u00eeden haber verilmekle malum olup di\u011fer ve\u00e7hile kimsenin malumu olamaz. Nitekim vakt-i k\u0131yamet gibi ki herkesin me\u00e7hul\u00fcd\u00fcr ve ancak vahy-i il\u00e2h\u00ee ile malum olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Nev\u02bb-i s\u00e2n\u00ee: Gayb-\u0131 iz\u00e2f\u00eedir ki baz\u0131 n\u00e2s\u0131n malumu oldu\u011fu h\u00e2lde di\u011fer baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re gayb me\u00e7huld\u00fcr. Nitekim bir beldede ya\u011fmur ya\u011far iken ol belde ah\u00e2l\u00eesinin me\u015fhudu olur amma di\u011fer belde ah\u00e2l\u00eesine g\u00f6re gayb ve me\u00e7huld\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sm-\u0131 s\u00e2n\u00ee: V\u00fcc\u00fbduna del\u00eel-i akl\u00ee yahud nakl\u00ee olan gaybd\u0131r. Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n z\u00e2t ve s\u0131f\u00e2t\u0131 ve ahv\u00e2l-i \u00e2hiret gibi ki m\u00fccerred gar\u00e2ib masnu\u02bb\u00e2ta nazar ve istidlal ile Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n v\u00fccudu aklen s\u00e2bit olur. Ahv\u00e2l-i \u00e2hiretin hak\u0101y\u0131k\u0131 ak\u0131l ile bilinmez ancak delil-i nakl ile malum olur. Allah te\u00e2l\u00e2 hazretleri h\u00e2z\u0131rd\u0131r, O\u2019na g\u0101ib [demek] caiz de\u011fildir fakat halktan haf\u00ee ve nih\u00e2n olmakla gayb denilir. \u0627\u064e\u0644\u064e\u0651\u0630\u06ea\u064a\u0646\u064e \u064a\u064f\u0624\u0652\u0645\u0650\u0646\u064f\u0648\u0646\u064e \u0628\u0650\u0627\u0644\u0652\u063a\u064e\u064a\u0652\u0628\u0650 \u00e2yet-i kerimesinde<a href=\"#_ftn150\">[150]<\/a> olan gaybden murad k\u0131sm-\u0131 s\u00e2n\u00eedir ve baz\u0131lar mur\u00e2d Cenab-\u0131 Hak\u2019t\u0131r derler.<a href=\"#_ftn151\">[151]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-Kef<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Kit\u00e2b:<\/strong> Mekt\u00fbb gibi yaz\u0131l\u0131r sah\u00eefeye denir ve yaz\u0131lm\u0131\u015f, yaz\u0131lan ve yaz\u0131lacak olan ma\u02bbn\u00e2lar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc <em>kitab<\/em> fi\u2019l-asl yaz\u0131 ile s\u00f6zleri birbirine zam etmek ma\u02bbn\u00e2s\u0131na olup ba\u02bbdeh\u00fb b\u00f6yle yaz\u0131 ile birbirine zam olunan s\u00f6zlere dah\u00ee <em>kit\u00e2b<\/em> \u0131tlak olunmu\u015ftur. Ve yaln\u0131z ibarece birbirine zam olunan s\u00f6zlere dah\u00ee <em>kit\u00e2b<\/em> denilmi\u015ftir ki yaz\u0131lacak s\u00f6zler demek olur. Nitekim Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem hen\u00fcz yaz\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fu h\u00e2lde dah\u00ee <em>kit\u00e2b<\/em> denilirdi. Ist\u0131l\u00e2h-\u0131 fukah\u00e2da <em>kit\u00e2b<\/em>, \u015fer\u00e2yi\u02bb ve ahk\u00e2m\u0131 mutazamm\u0131n oland\u0131r. Allah te\u00e2la hazretleri taraf\u0131ndan yery\u00fcz\u00fcne Cibr\u00eel-i Em\u00een vas\u0131tas\u0131yla kitaplar n\u00e2zil olmu\u015ftur. Ancak bunlardan d\u00f6rd\u00fcne yani Tevrat ve Zeb\u00fbr ve \u0130ncil ve Kur\u2019\u00e2n\u2019a kit\u00e2b denilmek \u00fczre \u00f6rf ve \u0131st\u0131lah olup s\u00e2ir\u00eene <em>suhuf<\/em> tabir olunur ki sahifeler demektir.<a href=\"#_ftn152\">[152]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcrs\u00ee:<\/strong> \u0130skemle gibi \u00fcst\u00fcne oturulan \u015feyler ve uleman\u0131n va\u02bbz i\u00e7in oturduklar\u0131 \u015fey ve m\u00fcl\u00fbkun \u00fczerine oturdu\u011fu taht demektir ve m\u00fclk ve saltanat ma\u02bbn\u00e2s\u0131nda kullan\u0131l\u0131r ve al\u00e2 riv\u00e2yetin seb\u02bba sem\u00e2vat ile Ar\u015f-\u0131 A\u02bbl\u00e2 aras\u0131nda bir cirm-i az\u00eemdir ki lis\u00e2n-\u0131 hukem\u00e2da ona felek-i s\u00e2min ve felek-i sev\u00e2bit ve felek\u00fc\u2019l-b\u00fcr\u00fbc denilir.<a href=\"#_ftn153\">[153]<\/a> Ar\u015f lafz\u0131n\u0131n tercemesine bak.<a href=\"#_ftn154\">[154]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-M\u00eem<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Me\u2019\u00e2b:<\/strong> Merci\u02bb ve me\u2019v\u00e2.<a href=\"#_ftn155\">[155]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcttak\u012b:<\/strong> \u0130ttika ile muttas\u0131f olan kimsedir ki ma\u02bbn\u00e2-y\u0131 l\u00fcgav\u00eesi sak\u0131nan ve perhizk\u00e2r olan kimse demek olur. Ma\u02bbn\u00e2-y\u0131 \u015fer\u02bb\u00eesi dah\u00ee \u00e2hirette muz\u0131r olan \u015feylerden sak\u0131nan kimse demek olup <em>ittik\u0101<\/em> ve <em>takv\u00e2<\/em> kelimelerinin \u015ferhlerinde beyan olundu\u011fu \u00fczere \u00fc\u00e7 derecesi vard\u0131r. Birincisi az\u00e2b-\u0131 ebed\u00eeye d\u00fb\u00e7\u00e2r olmamak i\u00e7in k\u00fcf\u00fcrden ictinab eden kimse demektir ki m\u00fc\u2019min demek olur. \u0130kincisi her g\u00fcnahtan ictinab eden kimse demektir ki ehl-i takv\u00e2 denilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc bi\u2019l-k\u00fclliye Hakk\u2019a m\u00fcteveccih ve m\u00e2siv\u00e2dan munkat\u0131\u02bb olan kimsedir.<a href=\"#_ftn156\">[156]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mes\u00e2be<\/strong> (\u0645\u062b\u0627\u0628\u0647): D\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p gelecek yer yani n\u00e2s\u0131n ba\u02bbde\u2019t-teferruk m\u00fckerreren topland\u0131klar\u0131 mahaldir ki me\u015fveretg\u00e2h ve um\u00fbr yeri denilir. Ve mahall-i sev\u00e2b ma\u02bbn\u00e2s\u0131na gelir.<a href=\"#_ftn157\">[157]<\/a> Ka\u02bbbe\u2019ye mes\u00e2be \u0131tlak olunur, \u00e7\u00fcnk\u00fc her sene hucc\u00e2c orada toplan\u0131r, hem de sevap yeridir ki z\u00fcvv\u00e2r\u0131 m\u00fcs\u00e2b olur.<a href=\"#_ftn158\">[158]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mesel:<\/strong> Fethateyn<a href=\"#_ftn159\">[159]<\/a> ile b\u00fcy\u00fck \u015f\u00e2n\u0131 olan s\u0131fat ve h\u00e2let-i gar\u00eebe, vak\u02bba-i ac\u00eebe.<a href=\"#_ftn160\">[160]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mescid-i Har\u00e2m:<\/strong> Beytullah\u2019\u0131n harem-i \u015fer\u00eefi yani Ka\u02bbbe-i M\u00fckerreme\u2019yi h\u00e2v\u00ee olan c\u00e2mi\u02bb-i a\u02bbzamd\u0131r.<a href=\"#_ftn161\">[161]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Misk\u00een:<\/strong> Bir nesneye m\u00e2lik olmayan fakir.<a href=\"#_ftn162\">[162]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcslim:<\/strong> Mut\u00ee\u02bb ve m\u00fcnk\u00e2d olan ve \u00f6z\u00fcn\u00fc ihlas<a href=\"#_ftn163\">[163]<\/a> yani s\u0131rr\u0131n\u0131 Hakk\u2019a h\u00e2lis k\u0131lan kimse ki muvahhid demek olur.<a href=\"#_ftn164\">[164]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mas\u00eer:<\/strong> Sayr\u00fbret, olmak yani fakir iken gan\u00ee ve k\u00f6t\u00fc iken iyi olmak gibi r\u00fccu ve tehavv\u00fcl ma\u02bbn\u00e2s\u0131n\u0131 mutazamm\u0131n olarak olmak demektir. Ve ism-i mek\u00e2n olarak mahall-i sayr\u00fbret ma\u02bbn\u00e2s\u0131na gelir. Ve \u00f6rfte sular\u0131n ak\u0131p vard\u0131\u011f\u0131 mevzie mas\u00eer denilir.<a href=\"#_ftn165\">[165]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ma\u02bbr\u00fbf:<\/strong> Aklen ya \u015fer\u02bb\u00e2n ya \u00f6rfen<a href=\"#_ftn166\">[166]<\/a> m\u00fcstahsen olan \u015feydir. Muk\u0101bili feth-i kef ile <em>m\u00fcnker<\/em>dir.<a href=\"#_ftn167\">[167]<\/a> <em>Kadr-i ma\u02bbr\u00fbf<\/em>, \u00f6rfen malum ve adl ve insafa makrun olan mikdar demektir.<a href=\"#_ftn168\">[168]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mevl\u00e2:<\/strong> Seyyid, m\u00e2lik, efendi, yard\u0131mc\u0131, m\u00fctevell\u00ee-i<a href=\"#_ftn169\">[169]<\/a> um\u00fbr.<a href=\"#_ftn170\">[170]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Meyt,<\/strong> <strong>[Meyyit]:<\/strong> Y\u00e2-i s\u00e2kine ile \u00f6l\u00fc demektir, cem\u02bbi <em>emv\u00e2t<\/em> gelir. Y\u00e2-i m\u00fc\u015feddede ile \u00f6l\u00fcc\u00fc ve \u00f6lecek ve \u00f6lmeye s\u00e2lih olan demektir, cem\u02bbi <em>meyyit\u00fbn<\/em> gelir.<a href=\"#_ftn171\">[171]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00eek\u0101t:<\/strong> Bir i\u015f i\u00e7in tayin olunan vakt ve vakti muayyen olan va\u02bbddir. Hucc\u00e2c\u0131n ihram ku\u015fand\u0131klar\u0131 mahallere dah\u00ee m\u00eek\u0101t\u00fc\u2019l-hac denilir, cem\u02bbi <em>mev\u00e2k\u012bt<\/em> gelir.<a href=\"#_ftn172\">[172]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00ee\u02bb\u00e2d:<\/strong> Va\u02bbd etmek ve va\u02bbdle\u015fmek ve zam\u00e2n-\u0131 va\u02bbd ve mek\u00e2n-\u0131 va\u02bbd ma\u02bbn\u00e2lar\u0131nad\u0131r.<a href=\"#_ftn173\">[173]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019n-N\u00fbn<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Neb\u00ee:<\/strong> Taraf-\u0131 il\u00e2h\u00eeden haber veren insan yani peygamber demektir.<a href=\"#_ftn174\">[174]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nez\u00eer:<\/strong> M\u00fcnzir yani korkun\u00e7 haber getiren kimsedir. Mesel\u00e2 asker bir mahalde mukim iken onu basmak \u00fczere d\u00fc\u015fman\u0131n gelmekte oldu\u011funu haber veren kimseye <em>nez\u00eer<\/em> denir. Peygamberler n\u00e2s\u0131 az\u00e2b-\u0131 \u00e2hiret ile korkuttuklar\u0131 i\u00e7in onlara dah\u00ee <em>nez\u00eer<\/em> denilir.<a href=\"#_ftn175\">[175]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nesh:<\/strong> L\u00fcgatte bir \u015feyi izale ve ref\u02bb ve tebdil ve nakl ve tahvildir. Ist\u0131l\u00e2h-\u0131 \u015fer\u02bbde bir del\u00eel-i \u015fer\u02bb\u00eeden [sonra] onun h\u00fckm\u00fcne m\u00fcn\u00e2f\u00ee di\u011fer bir del\u00eel-i \u015fer\u02bb\u00ee v\u00e2rid olmakt\u0131r ki bizim ilmimize nazaran evvelkinin h\u00fckm\u00fcn\u00fc ref\u02bb ve iz\u00e2ledir.<a href=\"#_ftn176\">[176]<\/a> Amm\u00e2 ilm-i ilah\u00eeye g\u00f6re mahz\u00e2 h\u00fckm-i evvel[in] intih\u00e2-y\u0131 m\u00fcddetini beyan ve ifadedir.<a href=\"#_ftn177\">[177]<\/a> Nitekim \u015fer\u00ee\u02bbat-i \u00ceseviyye ile \u015fer\u00ee\u02bbat-i M\u00fbseviyye ve \u015fer\u00ee\u02bbat-i Muhammediyye ile \u015fer\u00ee\u02bbat-i \u00ceseviyye nesholunmu\u015ftur. \u0130lm-i il\u00e2h\u00eede ise \u015fer\u00ee\u02bbat-i M\u00fbseviyye ile \u015fer\u00ee\u02bbat-\u0131 \u00ceseviyye\u2019nin m\u00fcddetleri muayyen ve mahduttur. Kez\u00e2lik \u00e2y\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2niye\u2019den baz\u0131lar\u0131 di\u011fer baz\u0131lar\u0131n\u0131 nesh etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c2y\u00e2t-\u0131 ker\u00eemede nesh \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131md\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sm-\u0131 evvel: Bir \u00e2yetin yaln\u0131z h\u00fckm\u00fc mens\u00fbh olmakt\u0131r. \u0130\u015fte Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de maruf olan nesh budur. Bu s\u00fbrette n\u00e2sih ve mens\u00fbh olan \u00e2yetler Mushaf-\u0131 \u015eer\u00eef\u2019te m\u00fcnderic olarak ikisi dah\u00ee tilavet olunur fakat mens\u00fbh ile amel olunmaz. Bu k\u0131s\u0131mda neshin ma\u02bbn\u00e2s\u0131 muahhar olan \u00e2yet ile mukaddem olan \u00e2yetten m\u00fcstef\u00e2d olan h\u00fckm\u00fcn m\u00fcddeti m\u00fcnteh\u00ee oldu\u011funu beyand\u0131r. Nitekim \u0627\u0650\u0646\u0652 \u064a\u064e\u0643\u064f\u0646\u0652 \u0645\u0650\u0646\u0652\u0643\u064f\u0645\u0652 \u0639\u0650\u0634\u0652\u0631\u064f\u0648\u0646\u064e \u0635\u064e\u0627\u0628\u0650\u0631\u064f\u0648\u0646\u064e \u064a\u064e\u063a\u0652\u0644\u0650\u0628\u064f\u0648\u0627 \u0645\u0650\u0627\u0626\u064e\u062a\u064e\u064a\u0652\u0646\u0650 \u00e2yet-i kerimesi<a href=\"#_ftn178\">[178]<\/a> muktezas\u0131nca bir m\u00fcslimin on k\u00e2fire dayanmas\u0131 me\u015fr\u00fb\u02bb iken \u0627\u064e\u0644\u0652\u0640\u0670\u0654\u0646\u064e \u062e\u064e\u0641\u064e\u0651\u0641\u064e<a href=\"#_ftn179\">[179]<\/a> \u0627\u0644\u0644\u0651\u0670\u0647\u064f \u0639\u064e\u0646\u0652\u0643\u064f\u0645\u0652 \u0648\u064e\u0639\u064e\u0644\u0650\u0645\u064e \u0627\u064e\u0646\u064e\u0651<a href=\"#_ftn180\">[180]<\/a> \u0641\u06ea\u064a\u0643\u064f\u0645\u0652 \u0636\u064e\u0639\u0652\u0641\u0627\u064b\u06dc \u0641\u064e\u0627\u0650\u0646\u0652 \u064a\u064e\u0643\u064f\u0646\u0652 \u0645\u0650\u0646\u0652\u0643\u064f\u0645\u0652 \u0645\u0650\u0627\u0626\u064e\u0629\u064c \u0635\u064e\u0627\u0628\u0650\u0631\u064e\u0629\u064c \u064a\u064e\u063a\u0652\u0644\u0650\u0628\u064f\u0648\u0627 \u0645\u0650\u0627\u0626\u064e\u062a\u064e\u064a\u0652\u0646\u0650<a href=\"#_ftn181\">[181]<\/a> \u00e2yet-i kerimesiyle<a href=\"#_ftn182\">[182]<\/a> evvelki \u00e2yetin h\u00fckm\u00fc nesh olunarak bir m\u00fc\u2019minin iki k\u00e2fire muk\u0101belesi me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sm-\u0131 s\u00e2n\u00ee: Bir \u00e2yetin yaln\u0131z tilaveti mens\u00fbh<a href=\"#_ftn183\">[183]<\/a> olmakt\u0131r. Nitekim \u0627\u064e\u0644\u0634\u064e\u0651\u064a\u0652\u062e\u064f \u0648\u064e\u0627\u0644\u0634\u064e\u0651\u064a\u0652\u062e\u064e\u0629\u064f \u0625\u0650\u0630\u064e\u0627 \u0632\u064e\u0646\u064e\u064a\u064e\u0627 \u0641\u064e\u0627\u062c\u0652\u0644\u0650\u062f\u064f\u0648\u0647\u064f\u0645\u064e\u0627<a href=\"#_ftn184\">[184]<\/a> \u00e2yet-i kerimesinin h\u00fckm\u00fc b\u00e2k\u012b oldu\u011fu h\u00e2lde tilaveti nesh olunmakla Mushaf-\u0131 \u015eerif\u2019te m\u00fcnderi\u00e7 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sm-\u0131 s\u00e2lis: Bir \u00e2yetin hem h\u00fckm\u00fc ve hem de tilaveti mens\u00fbh olmakt\u0131r.<a href=\"#_ftn185\">[185]<\/a> Bu misillu \u00e2yetlerden baz\u0131lar\u0131 ash\u00e2b-\u0131 kir\u00e2m\u0131n hat\u0131rlar\u0131nda kalm\u0131\u015f ise de baz\u0131lar\u0131 da var ki zihinlerinden silinip b\u00fct\u00fcn b\u00fct\u00fcn mens\u00ee olmu\u015ftur. Yah\u00fbdiler neshi ink\u00e2r ederler ve Allah te\u00e2l\u00e2 hazretleri bir h\u00fckm\u00fc nesh etse cehl l\u00e2z\u0131m gelir, sanki onu me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vakit sonu gelece\u011fini<a href=\"#_ftn186\">[186]<\/a> bilmeyip de sonradan n\u00e2dim olmu\u015f demek olur derler. H\u00e2lbuki b\u00e2l\u00e2da beyan etti\u011fimiz ve\u00e7hile Cen\u00e2b-\u0131 Hak ol h\u00fckm\u00fc muvakkat olarak me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131lm\u0131\u015f idi. Ne vakte kadar cari olaca\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. O\u2019na g\u00f6re m\u00fcr\u00fbr-i zaman yoktur. Onun neshi m\u00fcddetinin nihayet buldu\u011funu beyand\u0131r. Fakat onu me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u201c\u015fu kadar m\u00fcddet ma\u02bbm\u00fbl<sup>\u00fcn<\/sup> bih olacakt\u0131r\u201d diye beyan buyurmam\u0131\u015ft\u0131 ve bu dah\u00ee kendisince v\u00e2cib de\u011fil idi. Bir adam hizmetk\u00e2r\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 saat bir mahalde bekletecek oldu\u011fu takdirde ona g\u00f6re \u201cbekle\u201d dey\u00fb emir verir, \u00fc\u00e7 saat sonra ol emri geri al\u0131r. \u0130btid\u00e2s\u0131nda \u201c\u00fc\u00e7 saat bekleyeceksin\u201d diye tayin ve bey\u00e2n-\u0131 hizmete mecbur de\u011fildir. Isl\u00e2h-\u0131 bedene k\u0131yam eden etibb\u00e2 nas\u0131l ki vakit be-vakit g\u0131da ve devay\u0131 tebdil ederse \u0131sl\u00e2h-\u0131 n\u00fcf\u00fbsa memur olan enbiy\u00e2 dah\u00ee vakit ve h\u00e2lin \u00eec\u00e2b\u0131na g\u00f6re ahk\u00e2m-\u0131 \u015fer\u02bbiyeyi tebdil ederler. Ve nas\u0131l ki bir vakit bedene n\u00e2fi\u02bb g\u0131da ve deva di\u011fer vakitte muz\u0131r olabilirse bir vakt-i muayyende maslahata<a href=\"#_ftn187\">[187]<\/a> muv\u00e2f\u0131k olan ahk\u00e2m, vakt-i \u00e2harda \u00eec\u00e2b-\u0131 maslahata muh\u00e2lif olur. Bin\u00e2enaleyh baz\u0131 \u00e2y\u00e2t\u0131n \u00eec\u00e2b-\u0131 maslahata g\u00f6re mens\u00fbh olmas\u0131 \u00fcmmet-i Muhammediye hakk\u0131nda mahz\u00e2 lutf-i il\u00e2h\u00eedir. Fakat m\u00fckemmel mek\u00e2rim-i ahl\u00e2k s\u00e2hibi olan H\u00e2tem\u00fc\u2019l-Enbiy\u00e2 <em>aleyhi efdal\u00fc\u2019t-tah\u00e2y\u00e2<\/em> hazretlerinden sonra bu nesh kap\u0131s\u0131 mesd\u00fbd olmu\u015ftur.<a href=\"#_ftn188\">[188]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ni\u02bbmet:<\/strong> \u0130yi ho\u015f ya\u015fay\u0131\u015f ve ref\u00e2h ve rahat ve intiz\u00e2m-\u0131 h\u00e2l ve mal ve ferah ve meserret ve n\u00e2z [u] na\u02bb\u00eem i\u00e7inde<a href=\"#_ftn189\">[189]<\/a> ho\u015fh\u00e2l olmak ma\u02bbn\u00e2s\u0131na gelir.<a href=\"#_ftn190\">[190]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00e2bu\u2019l-V\u00e2v, B\u00e2bu\u2019l-He<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Va\u02bbd:<\/strong> Bir i\u015fi i\u015flemek \u00fczre s\u00f6z vermektir. Fakat ekseriya hay\u0131rda kullan\u0131l\u0131r. Ve ol i\u015f e\u011fer \u015fer<a href=\"#_ftn191\">[191]<\/a> ise <em>va\u02bb\u00eed<\/em> denilir ki \u015ferre niyet etti\u011fini ve \u00ees\u00e2l-i mazarrat edece\u011fini ihbar ile korku vermek demektir.<a href=\"#_ftn192\">[192]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vel\u00ee:<\/strong> Dost ve yard\u0131mc\u0131 ve bir kimsenin i\u015fine m\u00fctevell\u00ee ve n\u00e2z\u0131r ve m\u00fcd\u00eer-i um\u00fbru demektir.<a href=\"#_ftn193\">[193]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hid\u00e2yet:<\/strong> Do\u011fru yola g\u00f6t\u00fcrmek ve do\u011fru yolu g\u00f6stermek, f\u00e2ideli yola ir\u015fad eylemek ve l\u00fctfen del\u00e2let etmek ma\u02bbn\u00e2s\u0131na gelir.<a href=\"#_ftn194\">[194]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hedy:<\/strong> H\u00e2\u2019n\u0131n fethiyle ve d\u00e2l\u2019\u0131n s\u00fck\u00fbnuyla Harem-i \u015eerif\u2019e g\u00f6nderilen kurband\u0131r.<a href=\"#_ftn195\">[195]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Sonu\u00e7<\/h4>\n\n\n\n<p>Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n hayat\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru kaleme ald\u0131\u011f\u0131 k\u0131sm\u00ee Kur\u02be\u00e2n terc\u00fcmesi, buna yazd\u0131\u011f\u0131 mukaddime ve Kur\u2019\u00e2n lugat\u00e7esi, ilm\u00ee ve edeb\u00ee de\u011feri h\u00e2iz k\u0131ymetli eserlerdir. Asl\u00ee kaynaklardan al\u0131nan g\u00fcvenilir bilgiler ak\u0131c\u0131 ve sade bir \u00fcslupla o zaman konu\u015fulan \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esine aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Halk i\u00e7in haz\u0131rlanan bu eserlerde istifade edilen kaynaklara at\u0131f yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi a\u011f\u0131r ilm\u00ee tart\u0131\u015fmalara da girilmemi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z neticesinde g\u00f6rebildi\u011fimiz kadar\u0131yla Zemah\u015fer\u00ee, R\u00e2z\u00ee, Kurtub\u00ee ve Beyd\u00e2v\u00ee\u2019nin tefsirleri, el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee\u2019nin <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>\u2019\u0131, el-Haleb\u00ee\u2019nin <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>\u2019\u0131, F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee\u2019nin <em>Bes\u00e2iru zevi\u2019t-temy\u00eez<\/em>\u2019ive B\u00fcst\u00e2n\u00ee\u2019nin <em>Muh\u00eeti\u2019l-muh\u00eet<\/em>\u2019i gibi ana kaynaklardan istifade edilmi\u015ftir. <em>L\u00e2\u1e25ika-i \u015eerife<\/em> ile <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019yi Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n ilm\u00ee hayat\u0131n\u0131n kem\u00e2l noktas\u0131nda yaz\u0131lan iki m\u00fchim eser olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Cevdet Pa\u015fa \u00f6mr\u00fc boyunca elde etti\u011fi ilm\u00ee ve edeb\u00ee birikimi bu eserlerinde anla\u015f\u0131l\u0131r ve \u00f6zl\u00fc bir \u00fcsl\u00fbbla aktarmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n sadece tarih\u00e7i ve hukuk\u00e7u kimli\u011fi ile de\u011fil, Kur\u2019\u00e2n ve tefsir alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla da tan\u0131nmas\u0131 gereken bir \u015fahsiyet oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bu eserlerin tefsir alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenlere \u00fcslup ve y\u00f6ntem a\u00e7\u0131s\u0131ndan yol g\u00f6sterici olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00fcmid ediyorum.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">KAYNAK\u00c7A<\/h4>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa. <em>\u1e2aul\u00e2\u1e63at\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee te\u02bel\u00eefi\u2019l-\u1e32ur\u02be\u00e2n<\/em>. 1 Cilt. \u0130stanbul: Karabet ve Kasb\u00e2r Matbaas\u0131, 1303.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa. <em>Muhtasar Kur\u2019an Tarihi<\/em>. \u00e7ev. Ali Osman Y\u00fcksel. 1 Cilt. \u0130stanbul: Fatih Gen\u00e7lik Vakf\u0131 Matbaa \u0130\u015fletmesi, 1985.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa. <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>. \u0130stanbul Belediyesi Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131, O.E. 412\/1-4.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c2l\u00fbs\u00ee, Eb\u00fc\u2019s-Sen\u00e2 \u015eih\u00e2b\u00fcdd\u00een Mahm\u00fbd b. Abdill\u00e2h. <em>R\u00fbhu\u2019l-me\u00e2n\u00ee f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Az\u00eem ve\u2019s-Seb\u02bbi\u2019l-Mes\u00e2n\u00ee<\/em>. thk. Ali Abd\u00fclb\u00e2r\u00ee At\u0131yye. 16 Cilt. Beyrut: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-\u0130lmiyye, 1415.<\/p>\n\n\n\n<p>Arma\u011fan, Emine. <em>Ahmet Cevdet Pa\u015fa Terc\u00fcme-i \u015eerife ve Tefsir \u0130lmi A\u00e7\u0131s\u0131ndan De\u011feri<\/em>. ed. Necmettin G\u00f6kk\u0131r. Ankara\u202f: Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 2. bask\u0131., 2017.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c2s\u0131m Efendi. <em>K\u0101mus Tercemesi<\/em>. 4 Cilt. \u0130stanbul: Cemal Efendi Matbaas\u0131, 1305.<\/p>\n\n\n\n<p>Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, Muhammed b. Hamza. <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>. 2 Cilt. Bulak: Bulak Matbaas\u0131, 1279.<\/p>\n\n\n\n<p>Bayraktar, Nail. <em>Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131 Belediye yazmalar\u0131, Cevdet Pa\u015fa Yazmalar\u0131<\/em>. \u0130stanbul: \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, 1997.<\/p>\n\n\n\n<p>Berkes, Niyazi. <em>T\u00fcrkiye\u2019de \u00c7a\u011fda\u015fla\u015fma<\/em>. haz. Ahmet Kuya\u015f. \u0130stanbul: Yap\u0131 Kredi K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002.<\/p>\n\n\n\n<p>Beyz\u00e2v\u00ee, N\u00e2s\u0131r\u00fcdd\u00een Eb\u00fb Sa\u00eed Abdull\u0101h b. \u00d6mer el-. <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel ve esr\u00e2r\u00fc\u2019t-te\u2019v\u00eel<\/em>. thk. Muhammed Abdurrahman el-Mar\u02bba\u015fl\u00ee. 5 Cilt. Beyrut: D\u00e2ru \u0130hy\u00e2i\u2019t-T\u00fcr\u00e2si\u2019l-Arab\u00ee, 1. Bas\u0131m, 1418.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fcst\u00e2n\u00ee, el-Muallim Butrus. <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet -K\u0101m\u00fbsun asriyyun mutavvel\u00fcn li\u2019l-l\u00fcgati\u2019l-Arabiyye-<\/em>. thk. Muhammed Osman. 9 Cilt. Beyr\u00fbt: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-\u0130lmiyye, 1. Bas\u0131m, 2009.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fcst\u00e2n\u00ee, el-Muallim Butrus. <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet -K\u0101m\u00fbsun mutavvel li\u2019l-l\u00fcgati\u2019l-Arabiyye-<\/em>. 2 Cilt. Beyr\u00fbt: Mektebet\u00fc L\u00fcbn\u00e2n, 1987.<\/p>\n\n\n\n<p>Eb\u00fb Bekir el-Enb\u00e2r\u00ee. <em>ez-Z\u00e9hir f\u00ee me\u02bb\u00e2n\u00ee kelim\u00e2ti\u2019n-n\u00e2s<\/em>. thk. H\u00e2tim S\u00e2lih ed-D\u00e2min. Beyrut: M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1412.<\/p>\n\n\n\n<p>Eb\u00fb Bekir er-R\u00e2z\u00ee. <em>Tefs\u00eeru gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-\u02bbAz\u00eem<\/em>. thk. H\u00fcseyin Elmal\u0131. Ankara: TDV Yay\u0131nlar\u0131, 2018.<\/p>\n\n\n\n<p>Eb\u00fc\u2019l-Bek\u0101. <em>el-K\u00fclliy\u00e2t Mu\u02bbcemun fi\u2019l-mustalah\u00e2ti ve\u2019l-fur\u00fbki\u2019l-l\u00fcgaviyye<\/em>. thk. Adn\u00e2n Derv\u00ee\u015f &#8211; Muhammed el-M\u0131sr\u00ee. 1 Cilt. Beyrut: M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1419.<\/p>\n\n\n\n<p>Elmal\u0131l\u0131, Muhammed Hamdi. <em>Hak Dini Kur\u2019\u00e2n Dili: T\u00fcrk\u00e7e Tefsir<\/em>. 8 Cilt. \u0130stanbul: Bedir Yay\u0131nevi, 1993.<\/p>\n\n\n\n<p>Fatma Aliye. <em>Ahmed Cevdet Pa\u015fa ve Zaman\u0131<\/em>. \u0130stanbul, 1332.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, Eb\u00fc\u2019t-T\u00e2hir Mecd\u00fcdd\u00een Muhammed b. Ya\u2019k\u016bb. <em>Bes\u00e2iru zevi\u2019t-temy\u00eez f\u00ee let\u00e2ifi\u2019l-Kit\u00e2bi\u2019l-Az\u00eez<\/em>. thk. Muhammed Ali en-Necc\u00e2r. 6 Cilt. K\u00e2hire: el-Meclis\u00fc\u2019l-A\u02bbl\u00e2 li\u2019\u015f-\u015eu\u00fbni\u2019l-\u0130sl\u00e2miyye, 1393-1416.<\/p>\n\n\n\n<p>Hala\u00e7o\u011flu, Yusuf &#8211; Ayd\u0131n, Mehmet \u00c2kif. \u201cCevdet Pa\u015fa\u201d. <em>T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi<\/em>. Eri\u015fim 22 May\u0131s 2021. https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cevdet-pasa<\/p>\n\n\n\n<p>Hamidullah, Muhammed. <em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim Tarihi<\/em>. \u00e7ev. Mehmed Said Mutlu. Ankara: Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 1991.<\/p>\n\n\n\n<p>Hamidullah, Muhammed. <em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim Tarihi<\/em>. \u0130stanbul: Marmara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Vakf\u0131 (\u0130FAV), 2000.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Hibb\u00e2n. <em>Sah\u00eehu \u0130bn Hibb\u00e2n bi-tert\u00eebi \u0130bn Belb\u00e2n<\/em>. thk. \u015eu\u02bbayb Arna\u00fbt. 18 Cilt. Beyrut: M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1414\/1993.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Kem\u00e2l Pa\u015fa, \u015eemseddin Ahmed b. S\u00fcleyman. <em>Tefs\u00eeru \u0130bn Kem\u00e2l Pa\u015fa<\/em>. thk. M\u00e2hir Ed\u00eeb Habb\u00fb\u015f. 9 Cilt. \u0130stanbul: Mektebet\u00fc\u2019l-\u0130r\u015f\u00e2d, 1439\/2018.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn\u00fclemin Mahmud Kemal \u0130nal. <em>Son As\u0131r T\u00fcrk \u015eairleri<\/em>. \u0130stanbul, 1930.<\/p>\n\n\n\n<p>Keskio\u011flu, Osman. <em>Kur\u2019\u00e2n Tarihi ve Kur\u2019\u00e2n Hakk\u0131nda Ansiklopedik Bilgiler<\/em>. \u0130stanbul\u202f: Nebio\u011flu Yay\u0131nevi, 1953.<\/p>\n\n\n\n<p>Kurtub\u00ee, Eb\u00fb Abdill\u00e2h Muhammed b. Ahmed. <em>el-C\u00e2mi\u02bb li-ahk\u00e2mi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>. thk. Ahmed el-Berd\u00fbn\u00ee, \u0130brahim Itfeyyi\u015f. K\u00e2hire: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-M\u0131sr\u0131yye, 1384.<\/p>\n\n\n\n<p>Mardin, Eb\u00fcl\u2018ul\u00e2. <em>Medeni Hukuk Cephesinden Ahmed Cevdet Pa\u015fa<\/em>. 1 Cilt. \u0130stanbul: \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi, 1946.<\/p>\n\n\n\n<p>Molla C\u00e2m\u00ee, N\u00fbr\u00fcdd\u00een Abdurrahm\u00e2n b. Nizamedd\u00een. <em>Tefs\u00eeru Molla C\u00e2m\u00ee<\/em>. thk. Davut A\u011fbal. 1 Cilt. \u0130stanbul: T\u00fcrkiye Yazma Eserler Kurumu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 2020.<\/p>\n\n\n\n<p>Molla G\u00fcr\u00e2n\u00ee. <em>G\u0101yet\u00fc\u2019l-em\u00e2n\u00ee f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-kel\u00e2mi\u2019r-rabb\u00e2n\u00ee<\/em>. thk. Bahaddin Dartma. 5 Cilt. \u0130stanbul: \u0130bn Haldun \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2019.<\/p>\n\n\n\n<p>Murat Kaya. <em>Tanzim\u00e2t\u2019tan II. Me\u015fr\u00fbtiyet\u2019e Kadar (1839-1908) Matbu T\u00fcrk\u00e7e Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim Terc\u00fcme ve Tefsirleri<\/em>. \u0130stanbul: Marmara \u00dcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, Y\u00fcksek Lisans Tezi, 2001.<\/p>\n\n\n\n<p>Osman Nuri Ergin. <em>T\u00fcrkiye Maarif Tarihi<\/em>. \u0130stanbul: Eser Matbaas\u0131, 1977.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, Eb\u00fc\u2019l-K\u0101s\u0131m H\u00fcseyn b. Muhammed. <em>M\u00fcfred\u00e2t\u00fc elf\u00e2zi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>. thk. Safv\u00e2n Adn\u00e2n D\u00e2v\u00fbd\u00ee. 1 Cilt. D\u0131me\u015fk: D\u00e2ru\u2019l-Kalem, 1418.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00e2z\u00ee, Eb\u00fb Abdullah Fahreddin Muhammed b. \u00d6mer er-. <em>et-Tefs\u00eeru\u2019l-keb\u00eer (Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb)<\/em>. 33 Cilt. Beyrut: D\u00e2ru \u0130hy\u00e2i\u2019t-T\u00fcr\u00e2si\u2019l-Arab\u00ee, 1420.<\/p>\n\n\n\n<p>Sem\u00een el-Haleb\u00ee. <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z f\u00ee tefs\u00eeri e\u015frefi\u2019l-elf\u00e2z<\/em>. thk. Muhammed B\u00e2sil Uy\u00fbn\u00fc\u2019s-S\u00fbd. 4 Cilt. Beyrut: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-\u0130lmiyye, 1417\/1996.<\/p>\n\n\n\n<p>Sulkhan Kochalidze. <em>G\u00fcrc\u00fcce Kur\u2019\u00e2n M\u00e2llerinde Temel Din\u00ee Kavramlara Verilen M\u00e2nalar<\/em>. \u0130stanbul: Marmara \u00dcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, Y\u00fcksek Lisans Tezi, 2020.<\/p>\n\n\n\n<p>Taber\u00ee, Eb\u00fb Ca\u02bbfer Muhammed b. Cer\u00eer. <em>C\u00e2mi\u02bbu\u2019l-bey\u00e2n an te\u2019v\u00eeli \u00e2yi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>. 24 Cilt. Mekket\u00fc\u2019l-M\u00fckerreme: D\u00e2ru\u2019t-Terbiye ve\u2019t-T\u00fcr\u00e2s, ts.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclk\u00fcta\u015f\u0131r, M. \u015eakir. <em>Cevdet Pa\u015fa: Hayat\u0131, \u015eahsiyeti, Eserleri (1822-1895)<\/em>. Ankara, 1945.<\/p>\n\n\n\n<p>Yem\u00e2n\u00ee, Abd\u00fclb\u00e2k\u012b b. Abd\u00fclmec\u00eed. <em>Kit\u00e2b\u00fc\u2019t-Terc\u00fcm\u00e2n an gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>. thk. Halit Zavals\u0131z. 1 Cilt. \u0130stanbul: \u0130FAV yay., 2007.<\/p>\n\n\n\n<p>Zemah\u015fer\u00ee, Eb\u00fc\u2019l-K\u00e2s\u0131m C\u00e2rullah Mahm\u00fbd b. \u00d6mer. <em>el-Ke\u015f\u015f\u00e2f an hak\u0101iki gav\u00e2m\u0131z\u0131\u2019t-Tenz\u00eel ve uy\u00fbni\u2019l-ek\u00e2v\u00eel f\u00ee v\u00fcc\u00fbhi\u2019t-te\u2019v\u00eel<\/em>. 4 Cilt. Beyrut: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-Arab\u00ee, 1407.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ahmed Cevdet Pa\u015fa Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in K\u0131sa Tarihi ve L\u00fcgat\u00e7esi Hul\u00e2sat\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee te\u2019l\u00eefi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n ve L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>. haz. H\u00fcseyin Bedir Demirta\u015f &#8211; Abdullah Tar\u0131k \u00d6mero\u011flu. \u0130stanbul: B\u00fcy\u00fcyenay yay\u0131nlar\u0131, 2021.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> Bk. Fatma Aliye, <em>Ahmed Cevdet Pa\u015fa ve Zaman\u0131<\/em> (\u0130stanbul, 1332); \u0130bn\u00fclemin Mahmud Kemal \u0130nal, <em>Son As\u0131r T\u00fcrk \u015eairleri<\/em> (\u0130stanbul, 1930-1942), 1\/236-239; Osman Nuri Ergin, <em>T\u00fcrkiye Maarif Tarihi<\/em> (\u0130stanbul: Eser Matbaas\u0131, 1977), 4\/1084-1116; M. \u015eakir \u00dclk\u00fcta\u015f\u0131r, <em>Cevdet Pa\u015fa: Hayat\u0131, \u015eahsiyeti, Eserleri (1822-1895) <\/em>(Ankara, 1945); Eb\u00fcl\u2018ul\u00e2 Mardin, <em>Medeni Hukuk Cephesinden Ahmed Cevdet Pa\u015fa<\/em> (\u0130stanbul: \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi, 1946); Yusuf Hala\u00e7o\u011flu &#8211; Mehmet \u00c2kif Ayd\u0131n, \u201cCevdet Pa\u015fa\u201d, <em>T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi<\/em> (Eri\u015fim 22 May\u0131s 2021).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> (\u0130stanbul: Karabet ve Kasb\u00e2r Matbaas\u0131, 1303\/1886).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> (\u0130stanbul: Fatih Gen\u00e7lik Vakf\u0131 Matbaa \u0130\u015fletmesi, 1985).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> \u0130stanbul Belediyesi Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131, no: O.E. 412\/1-4 (Eser k\u00fct\u00fcphaneye \u201cKur\u2019an terc\u00fcme ve tefsiri (2, 3, 4, 6 c\u00fczler)\u201d ismiyle kaydedilmi\u015ftir); Emine Arma\u011fan, <em>Ahmet Cevdet Pa\u015fa Terc\u00fcme-i \u015eerife ve Tefsir \u0130lmi A\u00e7\u0131s\u0131ndan De\u011feri<\/em>, ed. Necmettin G\u00f6kk\u0131r (Ankara: Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 2017), 170-451.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> Elde edilen yazmalarda terc\u00fcmenin 1. ve 5. c\u00fcz\u2019leri eksiktir. 1. c\u00fcz\u2019\u00fcn F\u00e2tiha s\u00fbresi ile Bakara\u2019n\u0131n 1-103. \u00e2yetlerini, 5. c\u00fcz\u2019\u00fcn de Bakara\u2019n\u0131n 229-259. \u00e2yetlerini ihtiva etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> Ergin, <em>T\u00fcrkiye Maarif Tarihi,<\/em> 5\/1929. Ergin bu l\u00fcgat\u00e7ede 110, Emine Arma\u011fan da 111 kelime oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir (<em>Terc\u00fcme-i \u015eerife<\/em>, 29), ancak matbu n\u00fcshada 113 kelime yer almaktad\u0131r. Baz\u0131 maddelerde birden fazla kelime zikredilmi\u015ftir. Bunlar\u0131 da dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda say\u0131 116\u2019ya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref7\">[7]<\/a> Osman Keskio\u011flu, <em>Kur\u2019\u00e2n Tarihi ve Kur\u2019\u00e2n Hakk\u0131nda Ansiklopedik Bilgiler<\/em> (\u0130stanbul: Nebio\u011flu Yay\u0131nevi, 1953), 3, 275.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref8\">[8]<\/a> Muhammed Hamidullah, <em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim Tarihi<\/em>, \u00e7ev. Mehmed Said Mutlu (Ankara: Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 1991), 95; a.mlf., <em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim Tarihi<\/em> (\u0130stanbul: Marmara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Vakf\u0131 (\u0130FAV), 2000), 117.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref9\">[9]<\/a> Niyazi Berkes, <em>T\u00fcrkiye\u2019de \u00c7a\u011fda\u015fla\u015fma<\/em>, haz. Ahmet Kuya\u015f (\u0130stanbul: Yap\u0131 Kredi K\u00fclt\u00fcr Sanat Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2002), 257.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref10\">[10]<\/a> Nail Bayraktar, <em>Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131 Belediye yazmalar\u0131, Cevdet Pa\u015fa Yazmalar\u0131<\/em> (\u0130stanbul: \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, 1997), 95.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref11\">[11]<\/a> Arma\u011fan, <em>Terc\u00fcme-i \u015eerife<\/em>, 38-39.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref12\">[12]<\/a> Bayraktar, <em>Cevdet Pa\u015fa Yazmalar\u0131<\/em>, 95.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref13\">[13]<\/a> Arma\u011fan, <em>Terc\u00fcme-i \u015eerife,<\/em> 39-40.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref14\">[14]<\/a> Osman Nuri Ergin, <em>T\u00fcrkiye Maarif Tarihi<\/em>, 5\/1929.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref15\">[15]<\/a> (\u0130stanbul: T\u00fcrk Ne\u015friyat Yurdu, 1928), 577.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref16\">[16]<\/a> Kitapta \u00e7ok say\u0131da okuma hatas\u0131 oldu\u011funa i\u015faret etmek isterim.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref17\">[17]<\/a> Arma\u011fan, <em>Terc\u00fcme-i \u015eerife<\/em>, 165-169.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref18\">[18]<\/a> <em>Ahmed Cevdet Pa\u015fa Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in K\u0131sa Tarihi ve L\u00fcgat\u00e7esi Hul\u00e2sat\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee te\u2019l\u00eefi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n ve L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>, haz. H\u00fcseyin Bedir Demirta\u015f &#8211; Abdullah Tar\u0131k \u00d6mero\u011flu (\u0130stanbul: B\u00fcy\u00fcyenay yay\u0131nlar\u0131, 2021).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref19\">[19]<\/a> <em>Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in K\u0131sa Tarihi ve L\u00fcgat\u00e7esi<\/em>, 90, 95, 100, 104.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref20\">[20]<\/a><em>&nbsp;Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in K\u0131sa Tarihi ve L\u00fcgat\u00e7esi<\/em>, 115-116, 121, 123.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref21\">[21]<\/a> Bu eserler hakk\u0131nda malumat i\u00e7in bk. Murat Kaya, <em>Tanzim\u00e2t\u2019tan II. Me\u015fr\u00fbtiyet\u2019e Kadar (1839-1908) Matbu T\u00fcrk\u00e7e Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim Terc\u00fcme ve Tefsirleri<\/em> (\u0130stanbul: Marmara \u00dcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, Y\u00fcksek Lisans Tezi, 2001).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref22\">[22]<\/a> Ahmed Cevdet Pa\u015fa, <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>, \u0130stanbul Belediyesi Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131, O.E. 412\/1-4, C\u00fcz\u2019-i S\u00e2n\u00ee, 4.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref23\">[23]<\/a> Bk. Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em> (Bulak: Bulak Matbaas\u0131, 1279), 1\/45, 52, 53, 54, 55, 63, 110, 115, 120.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref24\">[24]<\/a> M: \u201c\u0627\u0648 \u0646\u0648\u0644\u0645\u0627\u0632\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref25\">[25]<\/a> M: \u201c\u0627\u0642\u062f\u0645\u062c\u0647\u201d. Bu tashihi Beyd\u00e2v\u00ee metni, <em>L\u00e2hika-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019deki \u201cTakv\u00e2\u201d kelimesinin a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019deki el-Bakara 2\/179. \u00e2yetin mealinden istifadeyle yapt\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref26\">[26]<\/a> el-Bakara 2\/21, 24, 41, 48, 63, 103, 123: \u201cVe sak\u0131n\u0131n\u0131z bir g\u00fcnden ki bir nefis di\u011fer nefsin taraf\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey \u00f6demez (yani yevm-i k\u0131yametin \u015fiddetinden korkunuz ki\u2026\u201d; el-Bakara 2\/179: \u201cT\u00e2 ki m\u00fcttak\u012b olas\u0131n\u0131z (yani emr-i k\u0131s\u00e2s\u0131 muhafazaya i\u02bbtin\u00e2 ederek \u00e2hiret\u00e7e muz\u0131r olan \u015feylerden m\u00fcctenib olan m\u00fcttak\u012blerden olas\u0131n\u0131z, k\u0131sas adam \u00f6ld\u00fcrmektir diye ondan ictinab ile bu emr-i m\u00fchimmin ist\u00eef\u00e2s\u0131nda rehavet g\u00f6stermeyesiniz demek olur. Bin\u00e2enaleyh bu hitab\u0131n im\u00e2mu\u2019l-m\u00fcslim\u00een olanlara ziyade ihtis\u00e2s\u0131 olmak laz\u0131m gelir. Veyahut t\u00e2 ki k\u0131sastan sak\u0131nas\u0131n\u0131z ve bu cihetle bi-gayr-i hak katl-i nefsten ictinab edesiniz demek olur\u201d; el-Bakara 2\/183, 187: \u201cT\u00e2 ki onlar Allah\u2019\u0131n emir ve nehyine muhalefetten sak\u0131nalar\u201d; el-Bakara 2\/189: \u201cVelakin iyi haramdan ve \u015fehev\u00e2ttan sak\u0131nan kimsedir\u2026 Allah\u2019dan korkunuz (hanelere kap\u0131lar\u0131ndan girmeyip de penceresinden ya bacas\u0131ndan girmek gibi ma\u02bbn\u00e2s\u0131z \u00e2detlere ittiba ile ahk\u00e2m-\u0131 \u015fer\u02bbiyyeyi ta\u011fyirden sak\u0131n\u0131n\u0131z ve B\u00e2r\u00ee te\u00e2l\u00e2 hazretlerinin hikem ve esrar\u0131ndan su\u2019\u00e2l ile ef\u02bbaline itiraz eylemeyiniz\u201d; el-Bakara 2\/194, 196, 197, 203, 212, 223, 224, 231, 233, 237, 278, 281, 282. \u0130ttik\u00e2 kelimesinin tarif ve taksimi Beyz\u00e2v\u00ee\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: N\u00e2s\u0131r\u00fcdd\u00een Eb\u00fb Sa\u00eed Abdull\u0101h b. \u00d6mer el-Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel ve esr\u00e2r\u00fc\u2019t-te\u2019v\u00eel<\/em>, thk. Muhammed Abdurrahman el-Mar\u02bba\u015fl\u00ee (Beyrut: D\u00e2ru \u0130hy\u00e2i\u2019t-T\u00fcr\u00e2si\u2019l-Arab\u00ee, 1418), 1\/36; Eb\u00fc\u2019l-K\u0101s\u0131m H\u00fcseyn b. Muhammed R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>M\u00fcfred\u00e2t\u00fc elf\u00e2zi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, thk. Safv\u00e2n Adn\u00e2n D\u00e2v\u00fbd\u00ee (D\u0131me\u015fk: D\u00e2ru\u2019l-Kalem, 1418), 881; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z f\u00ee tefs\u00eeri e\u015frefi\u2019l-elf\u00e2z<\/em>, thk. Muhammed B\u00e2sil \u02bbUy\u00fbn\u00fc\u2019s-S\u00fbd (Beyrut: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-\u0130lmiyye, 1417\/1996), 4\/334; Eb\u00fc\u2019t-T\u00e2hir Mecd\u00fcdd\u00een Muhammed b. Ya\u02bbk\u016bb F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2iru zevi\u2019t-temy\u00eez f\u00ee let\u00e2ifi\u2019l-Kit\u00e2bi\u2019l-Az\u00eez<\/em>, thk. Muhammed Ali en-Necc\u00e2r (K\u00e2hire: el-Meclis\u00fc\u2019l-A\u02bbl\u00e2 li\u2019\u015f-\u015eu\u00fbni\u2019l-\u0130sl\u00e2miyye, 1393-1416), 2\/115-117; Molla G\u00fcr\u00e2n\u00ee, <em>G\u0101yet\u00fc\u2019l-em\u00e2n\u00ee f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-kel\u00e2mi\u2019r-rabb\u00e2n\u00ee<\/em>, thk. Bahaddin Dartma (\u0130stanbul: \u0130bn Haldun \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 2019), 1\/44; N\u00fbr\u00fcdd\u00een Abdurrahm\u00e2n b. Nizamedd\u00een Molla C\u00e2m\u00ee, <em>Tefs\u00eeru Molla C\u00e2m\u00ee<\/em>, thk. Davut A\u011fbal (\u0130stanbul: T\u00fcrkiye Yazma Eserler Kurumu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, 2020), 147-149.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref27\">[27]<\/a> el-Bakara 2\/186: \u201cDua eden kimse bana dua ettikde duas\u0131n\u0131 kabul ederim (yani mes\u2019\u00fbl\u00fcn\u00fc veririm\u201d. Eb\u00fb Abdullah Fahreddin Muhammed b. \u00d6mer er-R\u00e2z\u00ee, <em>et-Tefs\u00eeru\u2019l-keb\u00eer (Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb)<\/em> (Beyrut: D\u00e2ru \u0130hy\u00e2i\u2019t-T\u00fcr\u00e2si\u2019l-Arab\u00ee, 1420), 5\/266; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/125; R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 210; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/356; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/407; el-Muallim Butrus B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet -K\u0101m\u00fbsun asriyyun mutavvel\u00fcn li\u2019l-l\u00fcgati\u2019l-Arabiyye-<\/em>, thk. Muhammed Osman (Beyr\u00fbt: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-\u0130lmiyye, 2009), 2\/54.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref28\">[28]<\/a> Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 236.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref29\">[29]<\/a> el-Bakara 2\/83, 178: \u201c\u2026i\u015f art\u0131k ma\u02bbr\u00fbfa ittib\u00e2 etmek ve iyilik ile ona ed\u00e2 eylemektir. (\u2026ve k\u0101til dah\u00ee mum\u00e2tale etmeyerek h\u00fcsn-i mu\u00e2mele ile diyeti ona tamamen ed\u00e2 etmelidir\u201d; el-Bakara 2\/229.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref30\">[30]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 71.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref31\">[31]<\/a> Eb\u00fb Bekir er-R\u00e2z\u00ee, <em>Tefs\u00eeru gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-\u02bbAz\u00eem<\/em>, thk. H\u00fcseyin Elmal\u0131 (Ankara: TDV Yay\u0131nlar\u0131, 2018), 482.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref32\">[32]<\/a> el-Bakara 2\/97, 102, 213: \u201c\u0130mdi Allah onlar\u0131n ihtilaf ettikleri hakka emir ve l\u00fctuf ile iman edenleri hidayet eyledi\u201d; el-Bakara 2\/221: \u201cAllah ise l\u00fctuf ve tevf\u00eeki ile cennete ve ma\u011ffirete davet eyler (yani g\u00fcnahlar\u0131n aff\u0131yla duh\u00fbl-i cennete b\u00e2\u02bbis olan itikad ve amellere rasulleri lisan\u0131yla davet eder\u201d; el-Bakara 2\/249, 251, 255.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref33\">[33]<\/a> el-Bakara 2\/119, 151, 252.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref34\">[34]<\/a> el-Bakara 2\/186: \u201c\u00d6yle ise onlar da benim davetimi kabul eylesinler (yani onlar\u0131 itaate davet etti\u011fimde buna icabet ile bana tesl\u00eem ve ink\u0131y\u00e2d \u00fczere olsunlar\u201d. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 5\/266. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 210; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/356; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/407; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/54.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref35\">[35]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 697; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/367; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/325; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 7\/441.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref36\">[36]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 697; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/367; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/325; \u015eemseddin Ahmed b. S\u00fcleyman b. Kem\u00e2l Pa\u015fa, <em>Tefs\u00eeru \u0130bn Kem\u00e2l Pa\u015fa<\/em>, thk. M\u00e2hir Ed\u00eeb Habb\u00fb\u015f (\u0130stanbul: Mektebet\u00fc\u2019l-\u0130r\u015f\u00e2d, 1439\/2018), 1\/148.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref37\">[37]<\/a> el-Bakara 2\/34, 87.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref38\">[38]<\/a> el-Bakara 2\/40, 47, 83, 122, 211, 246; \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/93. Bk. F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 6\/43.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref39\">[39]<\/a> el-Bakara 2\/133, 163: \u201cVe sizin ma\u02bbbudunuz bir ma\u02bbbuddur, O\u2019ndan ba\u015fka ma\u02bbbud yoktur (yani yoktur tapacak, O\u2019dur ancak\u201d; el-Bakara 2\/255. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 82-83; Eb\u00fb Bekir er-R\u00e2z\u00ee, <em>Gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, 523.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref40\">[40]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/1, 2; el-Bakara 2\/7\u2026 105, 106, 107\u2026 F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/12-30.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref41\">[41]<\/a> M: \u201c\u0627\u0634\u0639\u0627\u0631\u0646\u062f\u0647\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref42\">[42]<\/a> el-Bakara 2\/1; \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/1: \u201cCen\u00e2b-\u0131 Hak mur\u00e2d\u0131 ne ise kendisi a\u02bblemdir\u201d. Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/34-35.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref43\">[43]<\/a> M: \u201c\u0627\u064a\u0634\u0649\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref44\">[44]<\/a> el-Bakara 2\/27, 44, 67, 93, <strong>109<\/strong>, <strong>117<\/strong>: \u201cVe bir \u015feyi irade ettikte ona ancak \u00abol\u00bb der hemen olur\u201d; el-Bakara 2\/169: \u201c\u015eeytan\u2026 emr eder (\u2026ilk\u00e2 eyler\u201d; el-Bakara 2\/<strong>210<\/strong>: \u201cVe i\u015f bitirildi (yani onlar\u0131n azab\u0131 mukarrerdir, olmu\u015f bitmi\u015f ve herkes cezas\u0131n\u0131 bulmu\u015f gibidir. <em>Ve hep i\u015fler g\u00fc\u00e7ler Allah\u2019a irc\u00e2\u02bb olunur <\/em>(Onlar\u0131n azab\u0131 dahi Allah te\u00e2l\u00e2 hazretlerine ait olan i\u015fler c\u00fcmlesindendir\u201d; el-Bakara 2\/222, 268: \u201c(\u015eeytan) size buhl ile emreder (yahut sizi ma\u02bb\u00e2s\u00eeye sevk eder\u201d; el-Bakara 2\/<strong>275<\/strong>: \u201cVe onun i\u015fi Allah\u2019a ait ve mufavvazd\u0131r\u201d. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/236.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref45\">[45]<\/a> el-Bakara 2\/6, 213: \u201cAllah dah\u00ee peygamberleri m\u00fcjdeci ve korku verici olduklar\u0131 h\u00e2lde g\u00f6nderdi\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 797-798; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/159; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/34.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref46\">[46]<\/a> el-Bakara 2\/4, 22, 41, 57, 59, 90, 91, 99, 102, 136, 159: \u201c\u2026inz\u00e2l etti\u011fimiz v\u00e2z\u0131h delilleri\u2026\u201d; el-Bakara 2\/164: \u201cVe Allah\u2019\u0131n yukar\u0131dan indirip de onunla yeri \u00f6ld\u00fckten sonra ihy\u00e2 etti\u011fi suda\u201d, el-Bakara 2\/170, 174, 185, 213, 231, 285.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref47\">[47]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/7; el-Bakara 2\/40, 47, 122: \u201cEy Ben\u00ee \u0130sr\u00e2il, benim size ihsan etti\u011fim ni\u02bbmetimi ve sizi hep \u00e2lemlerin \u00fczerine tafd\u00eel etti\u011fimi derh\u00e2t\u0131r ediniz\u201d. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 9\/175.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref48\">[48]<\/a> el-Bakara 2\/3, 195: \u201cAllah yolunda masraf ediniz\u2026(yani f\u00ee seb\u00eelillah mal\u0131n\u0131z\u0131 sarf etmekte teredd\u00fcd etmeyiniz\u201d; el-Bakara 2\/215: \u201c(yani ne vereler diye soruyorlar\u201d; el-Bakara 2\/219, 254, 261, 262: \u201cOnlar ki mallar\u0131n\u0131 Allah yolunda sarf ederler. Sonra sarf ettikleri \u015feye imtin\u00e2n ve ez\u00e2y\u0131 tabi k\u0131lmazlar (yani tasadduk ederler ve sonra da sana \u015f\u00f6yle ihsan ettim diye ba\u015fa kakmazlar\u2026\u201d; el-Bakara 2\/264, 265, 267, 270, 272: \u201cVe mal\u0131n\u0131zdan ne ki tasadduk eyler iseniz kendiniz i\u00e7indir\u201d; el-Bakara 2\/273, 274. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 9\/202.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref49\">[49]<\/a> el-Bakara 2\/16, 53, 70, 135: \u201cDo\u011fru yolu bulursunuz\u201d; el-Bakara 2\/137, 150: \u201cVe t\u00e2 ki siz tar\u00eek-i hakk\u0131 bulas\u0131z\u201d; el-Bakara 2\/157: \u201cVe hak ve sav\u00e2b\u0131 bulanlar bunlard\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/170: \u201cBabalar\u0131 her ne kadar bir \u015fey bilmezler ve tar\u00eek-i hakka gitmezler ise de mi (onlara tabi olacaklar?\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 839; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 2\/92; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/246; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/317-318.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref50\">[50]<\/a> M: \u201c\u0637\u0627\u0647\u0631\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref51\">[51]<\/a> el-Bakara 2\/39, 41, 61, 73, 99, 106, 118: \u201cyahut bize bir al\u00e2met gelse (yani\u2026 bunca \u00e2y\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2niye ve mu\u02bbciz\u00e2t-\u0131 b\u00e2hireyi hi\u00e7 h\u00fckm\u00fcnde tutarak Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019in n\u00fcb\u00fcvvetine al\u00e2met ve ni\u015f\u00e2n istediler\u2026\u201d; el-Bakara 2\/129, 145: \u201cVe e\u011fer ehl-i kitaba her delili getirsen (yani tahv\u00eel-i k\u0131ble emrinin Allah taraf\u0131ndan oldu\u011funu ispat edecek her t\u00fcrl\u00fc delil ve h\u00fcccetleri \u00eer\u00e2d eylesen\u2026\u201d; el-Bakara 2\/151: \u201c(yani \u00e2y\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2niyeyi okur\u201d; el-Bakara 2\/164, 187: \u201cAllah n\u00e2sa ahk\u00e2m-\u0131 d\u00eeninin nus\u00fbs ve del\u00e2ilini b\u00f6yle beyan eder\u201d; el-Bakara 2\/211: \u201cBen\u00ee \u0130sr\u00e2il\u2019e sor, onlara ne kadar v\u00e2z\u0131h deliller, \u00e2\u015fik\u00e2r mucizeler verdik\u201d; el-Bakara 2\/219, 221, 231, 242, 248, 252, 259, 266. Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/74. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 101-103; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/148-150; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/63-66; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/250.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref52\">[52]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/3; el-Bakara 2\/4, 6, 8\u2026, <strong>93<\/strong>, 104, <strong>108<\/strong>, <strong>109<\/strong>, 121, 126, 136, 137, <strong>143<\/strong>: \u201cVe Allah sizin iman \u00fczere sebat\u0131n\u0131z\u0131 z\u00e2yi edecek de\u011fildir. (M\u00e2dem ki siz iman\u0131n\u0131zda s\u00e2bit-kadem oldunuz, Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019e ittiba ettiniz, k\u0131ble emrinde d\u00f6neklik etmediniz, teredd\u00fct g\u00f6stermediniz Allah te\u00e2l\u00e2 hazretleri amellerinizin m\u00fck\u00e2fat\u0131n\u0131 z\u00e2yi etmez, sizin i\u00e7in ecir ve sevaplar haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/153, 165, 172, 177, 178, 183, 186: \u201cVe bana iman etsinler (yani kalben beni tasdik etsinler ve imanlar\u0131nda s\u00e2bit ve m\u00fcdavim kals\u0131nlar\u201d; el-Bakara 2\/208, 212-214, 218, 221, 223, 228, 232, 248, 249, 253, 254, 256, 257, 260: \u201c\u0130stidlal edip de inanmad\u0131n m\u0131?\u201d; el-Bakara 2\/264, 267, 277, 278, 282, 285: \u201cRas\u00fbl kendisine inzal olunan \u015feye iman etti (yani Kur\u2019\u00e2n\u2019a inand\u0131. <em>M\u00fc\u2019minler dahi <\/em>(inand\u0131lar\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 91; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/124; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/150-151; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/239.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref53\">[53]<\/a> el-Bakara 2\/177: \u201cHus\u00fbsan yoksulluk ve hastal\u0131k h\u00e2linde ve harbin \u015fiddetli vaktinde sabredenler\u201d. Eb\u00fb Bekir er-R\u00e2z\u00ee, <em>Gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, 258; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/405.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref54\">[54]<\/a> el-Bakara 2\/177: \u201cHus\u00fbsan yoksulluk ve hastal\u0131k h\u00e2linde ve harbin \u015fiddetli vaktinde sabredenler\u201d; el-Bakara 2\/214: \u201cOnlara yoksulluk ve hastal\u0131k messetti\u201d. Eb\u00fb Bekir er-R\u00e2z\u00ee, <em>Gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, 258; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/405.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref55\">[55]<\/a> M: \u201c\u0627\u0645\u0627\u0645 \u0627\u0644\u0633\u0646\u064a\u0647\u201d \u015feklinde yaz\u0131lm\u0131\u015f, <em>Terceme-i \u015eer\u00eefe<\/em>\u2019de ise do\u011fru yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bir sonraki dipnota bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref56\">[56]<\/a> el-Bakara 2\/173: \u201c\u2026(yani a\u00e7 kal\u0131p da telef olmamak i\u00e7in ol memn\u00fb\u02bb \u015feylerden yer ise g\u00fcnahk\u00e2r olmaz ancak <em>b\u00e2\u011f\u00ee<\/em> olursa yani ba\u015fkas\u0131n\u0131n yan\u0131nda ol memn\u00fb\u02bb \u015feylerden sedd-i ramak edecek mikd\u00e2r\u0131 bulunup da nefsini ona tercih ve cebren onun yedinden ahz ile onu ma\u02bbr\u0131z-\u0131 hel\u00e2ke kor ise y\u00e2hud <em>\u02bb\u00e2d\u00ee<\/em> olursa yani ol memn\u00fb\u02bb \u015feylerden sedd-i ramak miktar\u0131yla iktif\u00e2 etmeyip de hadd-i zaruretten ziyade yer ise ma\u02bbz\u00fbr olmaz, g\u00fcnahtan kurtulmaz demek olur. Ve baz\u0131 m\u00fcfessir\u00een \u00ab<em>b\u00e2\u011f\u012b<\/em>\u00bbyi im\u00e2m\u00fc\u2019l-m\u00fcslim\u00eene \u00e2s\u00ee ve \u00ab<em>\u02bb\u00e2d\u00ee<\/em>\u00bbyi kat\u02bb-\u0131 tar\u00eek ile ebn\u00e2-y\u0131 seb\u00eele m\u00fcte\u02bbadd\u00ee ve m\u00fctec\u00e2viz ma\u02bbn\u00e2s\u0131na haml etmi\u015ftir ki isyan ve haydutluk yolunda a\u00e7 kal\u0131p da ol memn\u00fb\u02bb \u015feylerden ekl edenler ma\u02bbz\u00fbr olmaz demek olur\u201d. Bk. el-Bakara 2\/90, 213. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 5\/193; Eb\u00fb Abdill\u00e2h Muhammed b. Ahmed Kurtub\u00ee, <em>el-C\u00e2mi\u02bb li-ahk\u00e2mi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, thk. Ahmed el-Berd\u00fbn\u00ee, \u0130brahim Itfeyyi\u015f (K\u00e2hire: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-M\u0131sr\u0131yye, 1384), 2\/231-232; Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>, 1\/63; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/360. \u201cLezzet i\u00e7in yiyen\u201d tan\u0131m\u0131 Hasan Basr\u00ee\u2019den, \u201c\u0130m\u00e2m\u00fc\u2019l-m\u00fcslim\u00eene \u00e2s\u00ee olan\u201d tan\u0131m\u0131 da M\u00fcc\u00e2hid\u2019den nakl edilmi\u015ftir (R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 137).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref57\">[57]<\/a> el-Bakara 2\/19, 20; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/323.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref58\">[58]<\/a> B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/342.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref59\">[59]<\/a> el-Bakara 2\/119: \u201cAle\u2019t-tahk\u012bk biz seni be\u015f\u00eer ve nez\u00eer olarak hak ile g\u00f6nderdik (yani do\u011frusu seni \u00e2y\u00e2t ve muciz\u00e2t ile m\u00fceyyed ve cennet ile m\u00fcjde edici ve cehennem ile korku verici oldu\u011fun h\u00e2lde seni g\u00f6nderdik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref60\">[60]<\/a> \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/118; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/352.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref61\">[61]<\/a> M: \u201c\u0645\u062a\u0646\u0635\u062d\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref62\">[62]<\/a> el-Bakara 2\/87, 92, 99, 159: \u201c\u2026inz\u00e2l etti\u011fimiz v\u00e2z\u0131h delilleri\u2026\u201d; el-Bakara 2\/185: \u201c\u015eehr-i Ramazan ol ayd\u0131r ki onda Kur\u2019\u00e2n n\u00e2sa bir hidayet-i hus\u00fbsiyye ve hakka hidayet eden ve hak ile bat\u0131l\u0131 fark eyleyen \u015feyler c\u00fcmlesinden olan \u00e2y\u00e2t-\u0131 v\u00e2z\u0131ha oldu\u011fu h\u00e2lde inzal olundu (yani\u2026 Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem ise mucize oldu\u011fu cihetle bizzat n\u00e2sa hid\u00e2yet-i mahs\u00fbsad\u0131r ve ma\u02bb\u00e2rif-i il\u00e2hiye ve ahk\u00e2m-\u0131 ameliyeyi \u015famil oldu\u011fu cihetle ak\u00e2yid-i hakkaya ir\u015fad ve hak ile bat\u0131l\u0131 fark eden k\u00fct\u00fcb-i ilahiye c\u00fcmlesinden olan v\u00e2z\u0131h ve \u00e2\u015fik\u00e2r \u00e2yetlerdir\u201d; el-Bakara 2\/209: \u201c\u0130mdi e\u011fer size \u015fahitler ve v\u00e2z\u0131h deliller geldikten sonra s\u00fcr\u00e7erseniz\u201d; el-Bakara 2\/211: \u201cOnlara ne kadar v\u00e2z\u0131h deliller, \u00e2\u015fik\u00e2r mucizeler verdik\u201d; el-Bakara 2\/213: \u201c\u2026onlara del\u00e2il-i v\u00e2z\u0131ha geldikten sonra\u2026\u201d; el-Bakara 2\/253. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 157; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/92; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/251.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref63\">[63]<\/a> el-Bakara 2\/213: \u201cAllah dah\u00ee peygamberleri m\u00fcjdeci ve korku verici olduklar\u0131 h\u00e2lde g\u00f6nderdi\u201d. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 2\/357; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/59; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/341.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref64\">[64]<\/a> el-Bakara 2\/75. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 228; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 3\/560-561; \u00c2s\u0131m Efendi, <em>K\u0101mus Tercemesi<\/em> (\u0130stanbul: Cemal Efendi Matbaas\u0131, 1305), 3\/545.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref65\">[65]<\/a> el-Bakara 2\/41, 89, 91, 97, 101. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 5\/271; \u00c2s\u0131m Efendi, <em>K\u0101mus Tercemesi<\/em>, 3\/917.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref66\">[66]<\/a> el-Bakara 2\/158: \u201cVe kim ki amel-i hayr i\u015flerse\u201d; el-Bakara 2\/184: \u201c\u0130mdi kim ki teberru\u02bb ederse (yani farz k\u0131l\u0131nan mikdardan ziyade fidye verir ise\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 529-530; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 4\/139; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/115; \u00c2s\u0131m Efendi, <em>K\u0101mus Tercemesi<\/em>, 3\/350.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref67\">[67]<\/a> el-Bakara 2\/47, 122: \u201c\u2026ve sizi hep \u00e2lemlerin \u00fczerine tafd\u00eel etti\u011fimi derh\u00e2t\u0131r ediniz\u201d; el-Bakara 2\/253. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 7\/124.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref68\">[68]<\/a> el-Bakara 2\/123: \u201cVe sak\u0131n\u0131n\u0131z bir g\u00fcnden ki bir nefis di\u011fer nefsin taraf\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey \u00f6demez (yani yevm-i k\u0131yametin \u015fiddetinden korkunuz ki\u2026\u201d; el-Bakara 2\/<strong>197<\/strong>: \u201c\u2026Ama \u00e2hiret seferi i\u00e7in tedariki laz\u0131m olan takv\u00e2, sahibini az\u00e2b-\u0131 ebed\u00eeden hal\u00e2s eyler demek olur\u2026\u201d; el-Bakara 2\/237. Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/36. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 881; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/334; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/256-263.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref69\">[69]<\/a> el-A\u02bbr\u00e2f 7\/13. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 15\/366; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 7\/441.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref70\">[70]<\/a> el-Bakara 2\/39, 87; el-B\u00fcr\u00fbc 85\/<strong>19<\/strong>. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 7\/469.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref71\">[71]<\/a> el-Bakara 2\/23, 90, 97, 105: \u201c\u2026sizin \u00fczerinize Rabbinizden hi\u00e7 hay\u0131r indirilmeyi istemezler (Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019e vahiy geldik\u00e7e hased ederler\u2026\u201d; el-Bakara 2\/176: \u201cAllah Kit\u00e2b\u2019\u0131 hak ile indirdi (O\u2019nun indirdi\u011fi Kit\u00e2b\u2019da asla \u015f\u00e2ibe-i butl\u00e2n yoktur\u201d; el-\u0130sr\u00e2 17\/106\u2026 Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 799; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 2\/348; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/40. \u201cPeyderpey indirme\u201d anlam\u0131n\u0131n tenkidi i\u00e7in bk. Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/164.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref72\">[72]<\/a> el-Bakara 2\/37, 54, 128: \u201cAle\u2019t-tahk\u012bk sen tevbeyi ziyade kabul edicisin, merhametlisin\u201d; el-Bakara 2\/160: \u201cVe ben tevbeleri ziyade kabul ediciyim, \u00e7ok merhamet ediciyim\u201d. Bk. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 3\/468; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/73; Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>, 1\/26.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref73\">[73]<\/a> M: \u201c\u062c\u0646\u062a\u0647 \u0627\u0644\u0639\u062f\u0646\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref74\">[74]<\/a> M: \u201c\u0639\u0644\u0648\u064a\u0647\u201d. Bu tashihi R\u00e2g\u0131b\u2019\u0131n <em>M\u00fcfred\u00e2t<\/em>\u2019\u0131ndan istifadeyle yapt\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref75\">[75]<\/a> el-Bakara 2\/25, 35, 82, 111, 214, 221, 265: \u201cBir m\u00fcrtefi\u02bb yerdeki ba\u011f\u00e7enin h\u00e2li gibidir ki\u2026\u201d; el-Bakara 2\/266: \u201cBiriniz ister mi ki bir hurma ve \u00fcz\u00fcm ba\u011f\u0131 ola ki alt\u0131ndan \u0131rmaklar akar, onun i\u00e7in ol ba\u011fda her t\u00fcrl\u00fc semere ola\u2026\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 204; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/348; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/352-353; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/248.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref76\">[76]<\/a> el-Bakara 2\/158: \u201cOl kimseye onlar\u0131 tavaf etmekte g\u00fcnah yoktur (yani onlar\u0131n aras\u0131nda sa\u02bby etmekle g\u00fcnahk\u00e2r olmaz\u2026\u201d; el-Bakara 2\/198, 229, 230, 233, 234, 235, 236, 240, 282: \u201cBu h\u00e2lde onu yazmamakda \u00fczerinizde su\u00e7 yoktur (\u00e7\u00fcnk\u00fc bu s\u00fbrette niz\u00e2\u02bb ve nisyana \u00e7end\u00e2n mahal yokdur\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 207; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 4\/137 (\u0641\u064e\u0645\u064e\u0639\u0652\u0646\u064e\u0649: \u0644\u064e\u0627 \u062c\u064f\u0646\u064e\u0627\u062d\u064e \u0639\u064e\u0644\u064e\u064a\u0652\u0647\u0650 \u0623\u064e\u064a\u0652\u0646\u064e\u0645\u064e\u0627 \u0630\u064f\u0643\u0650\u0631\u064e \u0641\u0650\u064a \u0627\u0644\u0652\u0642\u064f\u0631\u0652\u0622\u0646\u0650: \u0644\u064e\u0627 \u0645\u064e\u064a\u0652\u0644\u064e \u0644\u0650\u0623\u064e\u062d\u064e\u062f\u064d \u0639\u064e\u0644\u064e\u064a\u0652\u0647\u0650 \u0628\u0650\u0645\u064f\u0637\u064e\u0627\u0644\u064e\u0628\u064e\u0629\u0650 \u0634\u064e\u064a\u0652\u0621\u064d \u0645\u0650\u0646\u064e \u0627\u0644\u0652\u0623\u064e\u0634\u0652\u064a\u064e\u0627\u0621\u0650); Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/347; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/400; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/238.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref77\">[77]<\/a> el-Bakara 2\/158: \u201c\u0130mdi kim ki Ka\u02bbbe\u2019yi hac eder y\u00e2hud umre us\u00fbl\u00fc \u00fczere ziyaret eyler ise\u2026\u201d; el-Bakara 2\/189, 196, 197. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 218; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 4\/136; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/374; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/432.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref78\">[78]<\/a> M: \u201c\u0639\u0645\u0644\u0649\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref79\">[79]<\/a> M: \u201c\u0641\u0639\u0644\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref80\">[80]<\/a> M: \u201c\u062d\u0643\u0645\u062a\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref81\">[81]<\/a> M: \u201c\u0627\u062a\u0641\u0627\u0642\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref82\">[82]<\/a> M: \u201c\u0627\u0648\u0635\u0627\u0641\u0646\u062f\u0647\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref83\">[83]<\/a> Bu ikili taksim aynen R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (<em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 249). Ayr\u0131ca bk. Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/441; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/490.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref84\">[84]<\/a> el-Bakara 2\/129: \u201c\u2026onlara Kit\u00e2b ve \u015feriat\u0131 \u00f6\u011fretir\u2026 (\u2026\u0130brahim ve \u0130smail <em>aleyhime\u2019s-sel\u00e2m<\/em>\u2019\u0131n bu dualar\u0131 nezd-i il\u00e2h\u00eede kar\u00een-i kabul olmu\u015fdur ki onlar\u0131n neslinden olan Arab\u2019a kendi i\u00e7lerinden Ras\u00fbl-i \u00e2hiru\u2019z-zam\u00e2n olan Muhammed\u00fc\u2019l-Mustaf\u00e2 <em>aleyhi ezke\u2019t-tah\u00e2y\u00e2<\/em> hazretlerini g\u00f6nderip o dahi onlara \u00e2y\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2niyeyi til\u00e2vet ve Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in ma\u02bbn\u00e2lar\u0131n\u0131 ve ahk\u00e2m-\u0131 \u015fer\u02bbiyyenin hikmetini \u00f6\u011fretmi\u015ftir\u201d; el-Bakara 2\/151: \u201cVe size Kit\u00e2b ve hikmeti talim eyler (yani Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n esr\u00e2r ve mez\u00e2y\u00e2s\u0131n\u0131 ve \u015feriatin ahk\u00e2m\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretir\u201d; el-Bakara 2\/231, 251, 269. \u201cHikmet\u201din m\u00e2nalar\u0131 i\u00e7in bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 249-250; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/440-443; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/487-492; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/456-457; Elmal\u0131l\u0131 Muhammed Hamdi, <em>Hak Dini Kur\u2019\u00e2n Dili: T\u00fcrk\u00e7e Tefsir<\/em> (\u0130stanbul: Bedir Yay\u0131nevi, 1993), 1\/915-929.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref85\">[85]<\/a> M: \u201c\u062f\u0633\u062a\u0627\u0646\u0643\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref86\">[86]<\/a> el-Bakara 2\/32, 129: \u201cMuhakkak sen galebe ve kudret sahibisin hikmet sahibisin (yani diledi\u011fini i\u015flersin, sana bir \u015fey m\u00e2ni ve h\u00e2il olamaz ve her \u015feyi hakk\u0131yla bilip ona g\u00f6re yapars\u0131n, sun\u02bbunda hatadan m\u00fcnezzehsin demek olur\u201d; el-Bakara 2\/209: \u201cBiliniz ki tahk\u012bkan Allah g\u00e2libdir (intik\u0101mdan \u00e2ciz de\u011fildir, <em>hak\u00eem<sup>\u00fcn<\/sup> <\/em>Hak\u00eem\u2019dir (intik\u0101m\u0131 hakk\u0131yla al\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/220: \u201cHak\u00eem\u2019dir (muktez\u00e2-y\u0131 hikmet \u00fczre h\u00fckm eyler ve kullar\u0131n\u0131n t\u00e2katlerinden h\u00e2ri\u00e7 \u015feyleri tekl\u00eef eylemez\u201d; el-Bakara 2\/228: \u201cHak\u00eem\u2019dir (ahk\u00e2m\u0131 hikem ve mes\u00e2lihe g\u00f6re me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131lar\u201d; el-Bakara 2\/240, 260: \u201c<em>Hak\u00eem<sup>\u00fcn<\/sup><\/em> her i\u015finde hikmet-i b\u00e2li\u011fa s\u00e2hibidir\u201d. Bk. Eb\u00fb Bekir el-Enb\u00e2r\u00ee, <em>ez-Z\u00e9hir f\u00ee me\u02bb\u00e2n\u00ee kelim\u00e2ti\u2019n-n\u00e2s<\/em>, thk. H\u00e2tim S\u00e2lih ed-D\u00e2min (Beyrut: M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1412\/1992), 1\/109-110; R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 249; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 4\/60; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/440-441; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/487; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/457.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref87\">[87]<\/a> el-Bakara 2\/225: \u201cHal\u00eem\u2019dir (<s>Cidd\u00ee yeminlerinizden dolay\u0131 m\u00fcstahik oldu\u011funuz cezay\u0131 tevbe ve isti\u011ffar\u0131n\u0131za terabbusan ta\u02bbc\u00eel etmedi.<\/s> Her i\u015fte azab\u0131 ta\u02bbc\u00eel etmez, bin\u00e2enaleyh yem\u00een-i gam\u00fbsun dah\u00ee cez\u00e2s\u0131n\u0131 tehir ediyor\u201d, el-Bakara 2\/235, 263: \u201cHal\u00eem\u2019dir (fukar\u00e2ya imtin\u00e2n ve ez\u00e2 edenlerin cezas\u0131n\u0131 ta\u02bbc\u00eel etmez\u201d. Bk. Eb\u00fb Ca\u02bbfer Muhammed b. Cer\u00eer et-Taber\u00ee, <em>C\u00e2mi\u02bbu\u2019l-bey\u00e2n an te\u2019v\u00eeli \u00e2yi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em> (Mekket\u00fc\u2019l-M\u00fckerreme: D\u00e2ru\u2019t-Terbiye ve\u2019t-T\u00fcr\u00e2s, ts.), 4\/455; R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 253; Eb\u00fc\u2019l-K\u00e2s\u0131m C\u00e2rullah Mahm\u00fbd b. \u00d6mer ez-Zemah\u015fer\u00ee, <em>el-Ke\u015f\u015f\u00e2f an hak\u0101iki gav\u00e2m\u0131z\u0131\u2019t-Tenz\u00eel ve uy\u00fbni\u2019l-ek\u00e2v\u00eel f\u00ee v\u00fcc\u00fbhi\u2019t-te\u2019v\u00eel<\/em> (Beyrut: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-Arab\u00ee, 1407), 1\/268; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/140; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/448; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/495; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/478.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref88\">[88]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/2; el-Bakara 2\/30. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 256; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/450-451; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/499; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/491.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref89\">[89]<\/a> el-Bakara 2\/267: \u201cHam\u00eed\u2019dir (infak\u0131n\u0131z\u0131 kabul ile sevab\u0131n\u0131 verir\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 256; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/451; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/499; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/492.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref90\">[90]<\/a> el-Bakara 2\/255. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 269; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/478; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/512-513; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/540.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref91\">[91]<\/a> el-Bakara 2\/45; el-\u0130sr\u00e2 17\/109. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 283; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/504; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/541; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 3\/118.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref92\">[92]<\/a> e\u015f-\u015eu\u02bbar\u00e2 26\/4; el-Ahz\u00e2b 33\/32. Bk. Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/509; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/550; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 3\/142-143.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref93\">[93]<\/a> el-Bakara 2\/40, 47, 63, 114, 122: \u201c\u2026derh\u00e2t\u0131r ediniz\u201d; el-Bakara 2\/152: \u201c\u0130mdi beni zikr ediniz (yani zikr u fikr u t\u00e2\u02bb\u00e2t ile me\u015fgul olunuz. E\u011fer b\u00f6yle ederseniz <em>ezk\u00fcrk\u00fcm<\/em> sizi zikr ederim (yani ecir ve sevap veririm\u201d; el-Bakara 2\/198, 200: \u201cBabalar\u0131n\u0131z\u0131 y\u00e2d etti\u011finiz gibi\u2026\u201d; el-Bakara 2\/203: \u201cyani Min\u00e2\u2019da \u00fc\u00e7 g\u00fcnden ibaret olan eyy\u00e2m-\u0131 te\u015frikte Allah\u2019\u0131 zikrediniz, tekbir getiriniz demek olur\u201d; el-Bakara 2\/231, 235, 239. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 328-329; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/9.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref94\">[94]<\/a> en-N\u00fbr 24\/2. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 373; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/55; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/29.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref95\">[95]<\/a> el-Bakara 2\/143: \u201cAle\u2019t-tahk\u012bk Allah n\u00e2sa pek merhametlidir, \u00e7ok ihsan edicidir\u201d; el-Bakara 2\/207: \u201cAllah kullar\u0131na pek merhametlidir\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 373; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/55; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/29.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref96\">[96]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/2; el-Bakara 2\/5, 21, 26, 30, 37, 46, 49, 61, 62, 68, 69, 70, 76, 105, 112, 124, 126, 127, 128, 129, 131, 136, 139, 144, 147, 149, 157, 178, 198, 200, 201, 248, 250, 258, 260, 262, 274, 275, 277, 282, 283, 285, 286. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 336; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/28; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/29-30.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref97\">[97]<\/a> \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/36; el-H\u0131cr 15\/17, 34; en-Nahl 16\/98; S\u00e2d 38\/77; et-Tekv\u00eer 81\/25. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 345-346; Zemah\u015fer\u00ee, <em>el-Ke\u015f\u015f\u00e2f<\/em>, 2\/577; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 1\/71; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 3\/211; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/44-45.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref98\">[98]<\/a> el-Bakara 2\/64, 105: \u201cAllah ise diledi\u011fini ihsan\u0131yla m\u00fcmtaz k\u0131lar\u201d; el-Bakara 2\/157: \u201cBunlar \u00fczerlerine Rablerinden medh u sen\u00e2 ve d\u00fcnya ve \u00e2hirette l\u00fctuf ve ihsan vard\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/178, 218, 286: \u201cVe bize merhamet eyle (yani l\u00fctuf ve ihsan eyle\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 347; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/53.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref99\">[99]<\/a> el-F\u00e2tiha 2\/1, 3; el-Bakara 2\/163: \u201cRahm\u00e2n Rah\u00eem\u2019dir (yani nimetlerin us\u00fbl ve f\u00fcr\u00fb\u02bbunu ve k\u00fcll\u00ee ve c\u00fcz\u2019\u00eesini veren O\u2019dur, s\u00e2iri ya nimettir veya n\u00e2il-i nimet olanlard\u0131r. Bin\u00e2enaleyh O\u2019ndan ba\u015fka ibadete m\u00fcstahik yoktur\u2026\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 347; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/80; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/53.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref100\">[100]<\/a> M: \u201c\u0631\u0628 \u062f\u0647\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref101\">[101]<\/a> el-F\u00e2tiha 2\/1, 3; el-Bakara 2\/37, 54, 128, 143: \u201cAle\u2019t-tahk\u012bk Allah n\u00e2sa pek merhametlidir, \u00e7ok ihsan edicidir\u201d; el-Bakara 2\/160: \u201cVe ben tevbeleri ziyade kabul ediciyim, \u00e7ok merhamet ediciyim\u201d; el-Bakara 2\/163, 173, 182, 192, 199, 218: \u201c\u00c7ok ihsan edicidir (onlara dah\u00ee ecr-i cez\u00eel verir\u201d; el-Bakara 2\/226. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 347-348; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/80-81; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/53-55; Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>, 1\/2.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref102\">[102]<\/a> el-Bakara 2\/87, 98, 101, 108, 129, 143, 151, 214, 252, 253, 279, 285. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 353; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/90-91; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/70; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/97.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref103\">[103]<\/a> el-Bakara 2\/19. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 357; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/97; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/87; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/127.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref104\">[104]<\/a> el-Bakara 2\/63, 93, 127: \u201cVe y\u00e2d eyle ol vakti ki \u0130brahim ve \u0130smail Ka\u02bbbe\u2019nin temellerini kald\u0131r\u0131rlar idi (yani temelleri \u00fczerine bina yaparlard\u0131\u201d; el-Bakara 2\/253. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 360-361; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/103-104; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/93.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref105\">[105]<\/a> G\u00e2fir 40\/15. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/147; ayr\u0131ca bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 362.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref106\">[106]<\/a> et-T\u00fbr 52\/3. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 361; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/106; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/93; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/153.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref107\">[107]<\/a> el-Bakara 2\/36, 209: \u201c\u0130mdi e\u011fer size \u015f\u00e2hidler ve v\u00e2z\u0131h deliller geldikten sonra s\u00fcr\u00e7er iseniz (yani ink\u0131y\u00e2ddan inhiraf ile tar\u00eek-i haktan ud\u00fbl eder iseniz\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 381-382; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/146; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/136.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref108\">[108]<\/a> el-Bakara 2\/136, 140: \u201c\u2026Ya\u02bbk\u00fbb ve torunlar\u0131\u2026\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 394; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/167; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/179.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref109\">[109]<\/a> M: \u201c\u0627\u0644\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0645\u0644\u0643\u0644\u0631\u0649\u201d. Bu tashihi Beyd\u00e2v\u00ee\u2019den istifade ile yapt\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref110\">[110]<\/a> el-Bakara 2\/34, 58, 125. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 396-397; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/70-71; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/172-174; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/188-190.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref111\">[111]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 414; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/229.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref112\">[112]<\/a> Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/204; \u00c2s\u0131m Efendi, <em>K\u0101mus Tercemesi<\/em>, 4\/811.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref113\">[113]<\/a> el-Bakara 2\/13, 130: \u201cMe\u011fer ki kendini bilmeyenler (yani \u0130brahim\u2019in din ve meslekinden y\u00fcz \u00e7evirenler ancak Allah\u2019\u0131n mahluku olup da O\u2019na ibadet vacip oldu\u011funu derk ve tefekk\u00fcr etmeyen <s>farfaralard\u0131r<\/s> ak\u0131ls\u0131zlard\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/142: \u201cN\u00e2sdan akl\u0131 hafif olanlar diyecekler ki (yani k\u0131ble-i \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n Mescid-i Aks\u00e2\u2019dan Ka\u02bbbe\u2019ye tahv\u00eeli h\u00e2linde bir tak\u0131m farfaralar buna itiraz edip diyeceklerdir ki\u201d; el-Bakara 2\/282: \u201c(Sef\u00eeh burada m\u00fcsrif ve akl\u0131 n\u00e2k\u0131s olan kimse demektir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref114\">[114]<\/a> el-Bakara 2\/127 \u201cElbette sen i\u015fiticisin\u2026\u201d; el-Bakara 2\/137: \u201cVe O \u00e7ok i\u015fiticidir\u2026\u201d; el-Bakara 2\/181, 224, 227, 244, 256.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref115\">[115]<\/a> el-Kehf 18\/49; el-Ahz\u00e2b 33\/72; el-M\u00fcc\u00e2dile 58\/13. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 458-459; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/279-280; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/331.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref116\">[116]<\/a> el-Bakara 2\/52, 56, 152, 158, 172, 185, 243. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 461-462; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/283; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/334-335, 338.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref117\">[117]<\/a> el-Bakara 2\/258: \u201c\u015e\u00fcphesiz Allah onun sevab\u0131n\u0131 vericidir\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 462; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/284; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/335.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref118\">[118]<\/a> el-Bakara 2\/109: \u201cArt\u0131k Allah emrini getirinceye dek afv ve safh ediniz (yani Allah\u2019\u0131n emri gelinceye dek onlar\u0131n \u02bbik\u00e2b ve \u02bbit\u00e2b\u0131ndan vazge\u00e7iniz, fi\u02bblen ve kavlen muk\u0101bele etmeyiniz, \u015fimdilik m\u00fcd\u00e2r\u00e2t \u00fczre olunuz\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 486; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/330-340; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/421-422.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref119\">[119]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/7; el-Bakara 2\/16, 26, 108: \u201c\u015e\u00fcphesiz tar\u00eek-i m\u00fcstak\u00eemden sapar\u201d; el-Bakara 2\/175, 198, 282: \u201cT\u00e2 ki kar\u0131lardan biri unutur ise yekdi\u011fere ihtar eyleye (diye kar\u0131larda teadd\u00fcd itibar olundu, \u00e7\u00fcnk\u00fc kar\u0131larda gaflet ve nisyan ziyadedir\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 509-513; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/374; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/481-485.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref120\">[120]<\/a> el-Bakara 2\/177: \u201cHus\u00fbsan yoksulluk ve hastal\u0131k h\u00e2linde ve harbin \u015fiddetli vaktinde sabr edenler\u201d; el-Bakara 2\/214: \u201cOnlara yoksulluk ve hastal\u0131k mess etti\u2026\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 504; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/382-386; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/468.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref121\">[121]<\/a> el-Bakara 2\/256, 257. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 521; Abd\u00fclb\u00e2k\u012b b. Abd\u00fclmec\u00eed el-Yem\u00e2n\u00ee, <em>Kit\u00e2b\u00fc\u2019t-terc\u00fcm\u00e2n an gar\u00eebi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/em>, thk. Halit Zavals\u0131z (\u0130stanbul: \u0130FAV yay., 2007), 16-17; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/420; Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>, 1\/110.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref122\">[122]<\/a> el-Bakara 2\/63, 93. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 528; Yem\u00e2n\u00ee, <em>Kit\u00e2b\u00fc\u2019t-Terc\u00fcm\u00e2n<\/em>, 202; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/407; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/518.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref123\">[123]<\/a> el-Bakara 2\/57, 168: \u201cYani \u015fer\u02bbin ve tab\u02bb-\u0131 sel\u00eemin ho\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyleri yiyiniz\u201d; el-Bakara 2\/172: \u201cSize verdi\u011fimiz r\u0131z\u0131klar\u0131n lezizlerinden yiyiniz\u201d; el-Bakara 2\/267: \u201cEy m\u00fc\u2019minler, kesb etti\u011finiz \u015feylerin iyilerinden ve sizin i\u00e7in yerden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z hub\u00fbb\u00e2t ve semer\u00e2t\u0131n iyilerinden infak ediniz\u201d. Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/429-431; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/531-532.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref124\">[124]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 537; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/9; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/541.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref125\">[125]<\/a> el-Muallim Butrus B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet -K\u0101m\u00fbsun mutavvel li\u2019l-l\u00fcgati\u2019l-Arabiyye-<\/em> (Beyr\u00fbt: Mektebet\u00fc L\u00fcbn\u00e2n, 1987), 566. Ahmed Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n k\u00fct\u00fcphanesinde bu l\u00fcgatin Beyrut 1286 bask\u0131s\u0131 mevcuttur, bahsetti\u011fi darb-\u0131 meseli bu kaynaktan alm\u0131\u015f olmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref126\">[126]<\/a> el-Bakara 2\/35, 51, 54, 57, 59, 92, 95, 114, 124, 140, 145, 150: \u201c\u0130ll\u00e2 n\u00e2sdan m\u00fck\u00e2bere ve in\u00e2d \u00fczre olanlar\u201d, 165: \u201cVe \u00f6yle \u015firki irtik\u00e2b ile zulmedenler\u2026\u201d; el-Bakara 2\/193, 229, 231, 246, 254, 258, 270, 272, 279: \u201cZiy\u00e2de ahz ile zulmetmez ve mum\u00e2tale ve noksan ile mazlum dah\u00ee olmazs\u0131n\u0131z (hemen re\u2019s-i m\u00e2l\u0131n\u0131z\u0131 ist\u00eef\u00e2 eylersiniz\u201d; el-Bakara 2\/281: \u201cVe onlar mazlum olmazlar (ne sevaplar\u0131 eksilir ve ne de \u02bbik\u00e2blar\u0131 ziyade edilir, amellerine g\u00f6re ceza g\u00f6r\u00fcrler\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref127\">[127]<\/a> el-Bakara 2\/61, 65, 173: \u201c\u2026y\u00e2hud \u02bb\u00e2d\u00ee olursa yani ol memn\u00fb\u02bb \u015feylerden sedd-i ramak miktar\u0131yla iktif\u00e2 etmeyip de hadd-i zaruretten ziyade yer ise ma\u02bbz\u00fbr olmaz, g\u00fcnahtan kurtulmaz demek olur. Ve baz\u0131 m\u00fcfessir\u00een \u00abb\u00e2\u011f\u00ee\u00bbyi im\u00e2mu\u2019l-m\u00fcslim\u00eene \u00e2s\u00ee ve \u00ab\u02bb\u00e2d\u00ee\u00bbyi kat\u02bb-\u0131 tar\u00eek ile ebn\u00e2-y\u0131 seb\u00eele m\u00fc-te\u02bbadd\u00ee ve m\u00fctec\u00e2viz ma\u02bbn\u00e2s\u0131na haml etmi\u015ftir ki isyan ve haydutluk yolunda a\u00e7 kal\u0131p da ol memn\u00fb\u02bb \u015feylerden ekl edenler ma\u02bbz\u00fbr olmaz demek olur\u201d; el-Bakara 2\/178: \u201c\u00d6yle ise kim ki bun-dan sonra tec\u00e2v\u00fcz eyliye (yani hadd-i me\u015fr\u00fb\u02bbu tec\u00e2v\u00fcz ile k\u0101tili katl ede\u2026\u201d; el-Bakara 2\/190, 194, 229, 231. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 5\/193; Kurtub\u00ee, <em>el-C\u00e2mi\u02bb<\/em>, 2\/231-232.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref128\">[128]<\/a> en-Nahl 16\/84; er-R\u00fbm 30\/57; Fuss\u0131let 41\/24; el-C\u00e2siye 45\/35.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref129\">[129]<\/a> el-Bakara 2\/10, 104: \u201cVe k\u00e2firler i\u00e7in pek \u015fiddetli azab vard\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/174, 178.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref130\">[130]<\/a> M: \u201c\u0633\u0627\u0628\u064a\u0627\u0646\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref131\">[131]<\/a> \u0130bn Hibb\u00e2n, <em>Sah\u00eehu \u0130bn Hibb\u00e2n bi-tert\u00eebi \u0130bn Belb\u00e2n<\/em>, thk. \u015eu\u02bbayb Arna\u00fbt (Beyrut: M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1414\/1993), 2\/77: \u062b\u064f\u0645\u064e\u0651 \u0642\u064e\u0627\u0644\u064e: \u064a\u064e\u0627 \u0623\u064e\u0628\u064e\u0627 \u0630\u064e\u0631\u064d\u0651\u060c \u0645\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0633\u064e\u0651\u0645\u064e\u0627\u0648\u064e\u0627\u062a\u064f \u0627\u0644\u0633\u064e\u0651\u0628\u0652\u0639\u064f \u0645\u064e\u0639\u064e \u0627\u0644\u0652\u0643\u064f\u0631\u0652\u0633\u0650\u064a\u0650\u0651 \u0625\u0650\u0644\u064e\u0651\u0627 \u0643\u064e\u062d\u064e\u0644\u0652\u0642\u064e\u0629\u064d \u0645\u064f\u0644\u0652\u0642\u064e\u0627\u0629\u064d \u0628\u0650\u0623\u064e\u0631\u0652\u0636\u064d \u0641\u064e\u0644\u064e\u0627\u0629\u064d \u0648\u064e\u0641\u064e\u0636\u0652\u0644\u064f \u0627\u0644\u0652\u0639\u064e\u0631\u0652\u0634\u0650 \u0639\u064e\u0644\u064e\u0649 \u0627\u0644\u0652\u0643\u064f\u0631\u0652\u0633\u0650\u064a\u0650\u0651 \u0643\u064e\u0641\u064e\u0636\u0652\u0644\u0650 \u0627\u0644\u0652\u0641\u064e\u0644\u064e\u0627\u0629\u0650 \u0639\u064e\u0644\u064e\u0649 \u0627\u0644\u0652\u062d\u064e\u0644\u0652\u0642\u064e\u0629\u0650.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref132\">[132]<\/a> Sem\u00een el-Haleb\u00ee bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kabul etmez (<em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/51), F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee de onu takip eder (<em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/42).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref133\">[133]<\/a> el-A\u02bbr\u00e2f 7\/54, 137; et-Tevbe 9\/129; Y\u00fbnus 10\/3\u2026 Kr\u015f. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 558-559; Yem\u00e2n\u00ee, <em>Kit\u00e2b\u00fc\u2019t-Terc\u00fcm\u00e2n<\/em>, 17, 86, 143; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/50-52; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/54-55, 4\/41-43; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet<\/em>, 589.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref134\">[134]<\/a> el-Bakara 2\/129: \u201cMuhakkak sen galebe ve kudret sahibisin, hikmet sahibisin (yani diledi\u011fini i\u015flersin, sana bir \u015fey m\u00e2ni ve h\u00e2il olamaz, ve her \u015feyi hakk\u0131yla bilip ona g\u00f6re yapars\u0131n, sanat\u0131nda hatadan m\u00fcnezzehsin demek olur\u201d; el-Bakara 2\/209: \u201cBiliniz ki tahk\u012bkan Allah g\u0101libdir (intikamdan \u00e2ciz de\u011fildir\u201d; el-Bakara 2\/220, 228: \u201cVe Allah Az\u00eez\u2019dir (ahk\u00e2m\u0131na muhalefet edenlerden intikam almaya k\u0101dirdir\u201d; el-Bakara 2\/240, 260: \u201cBil ki muhakkak Allah g\u0101libdir (murad etti\u011fi \u015feyi yapmaktan O\u2019nu hi\u00e7bir \u015fey \u00e2ciz k\u0131lamaz\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref135\">[135]<\/a> el-Bakara 2\/61, 93. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet<\/em>, 608.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref136\">[136]<\/a> el-Bakara 2\/52, 109: \u201cArt\u0131k Allah emrini getirinceye dek afv ve safh ediniz (yani Allah\u2019\u0131n emri gelinceye dek onlar\u0131n \u02bbik\u00e2b ve \u02bbit\u00e2b\u0131ndan vazge\u00e7iniz, fi\u02bblen ve kavlen muk\u0101bele etmeyiniz, \u015fimdilik m\u00fcd\u00e2r\u00e2t \u00fczre olunuz\u201d; el-Bakara 2\/178, 187, 237, 286: \u201cVe bizim g\u00fcnahlar\u0131m\u0131z\u0131 afv et\u201d. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet<\/em>, 615-616.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref137\">[137]<\/a> en-Nis\u00e2 4\/43, 99, 149; el-Hac 22\/60\u2026 B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet<\/em>, 616.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref138\">[138]<\/a> el-Bakara 2\/196: \u201cVe biliniz ki ale\u2019t-tahk\u012bk Allah\u2019\u0131n azab\u0131 \u015fiddetlidir\u201d; el-Bakara 2\/211. B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 6\/240-241.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref139\">[139]<\/a> el-Bakara 2\/29, 32, 95, 115: \u201c\u015e\u00fcphe yok ki Allah V\u00e2si\u02bbdir ve Al\u00eem\u2019dir (yani rahmeti geni\u015ftir, kullar\u0131n\u0131n mas\u00e2lihini l\u00e2y\u0131k\u0131yla bilicidir, \u00eec\u00e2b\u0131na g\u00f6re onlar\u0131n um\u00fbrunu tedbir eder\u201d; el-Bakara 2\/127: \u201cElbette sen i\u015fiticisin, bilicisin (yani dualar\u0131m\u0131z\u0131 i\u015fitirsin, niyy\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131 bilirsin\u201d; el-Bakara 2\/137: \u201cVe O \u00e7ok i\u015fiticidir pek ziyade bilicidir (yani s\u00f6yledi\u011finiz s\u00f6zleri hep i\u015fitir, niyy\u00e2t\u0131n\u0131z\u0131 oldu\u011fu gibi bilir\u201d; el-Bakara 2\/158, 181, 215, 224, 227, 231, 244, 246, 247, 256, 261: \u201cHer \u015feyi k\u00fcnh \u00fc hak\u012bka-ti ile bilicidir (verilen \u015feyin miktar\u0131n\u0131 ve verenlerin niyy\u00e2t\u0131n\u0131 bilir, ona g\u00f6re ecr u m\u00fck\u00e2f\u00e2t verir\u201d; el-Bakara 2\/268, 273, 282: \u201cVe Allah her \u015feyi k\u00fcnh \u00fc hak\u012bkatiyle bilicidir\u201d; el-Bakara 2\/283: \u201cVe Allah sizin i\u015fledi\u011finizi tamam\u0131yla bilicidir\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 581; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/113.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref140\">[140]<\/a> M: \u201c\u0639\u0631\u0641\u0647 \u062f\u0647\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref141\">[141]<\/a> el-Bakara 2\/158: \u201c\u0130mdi kim ki Ka\u02bbbe\u2019yi hacceder yahut umre us\u00fbl\u00fc \u00fczere ziyaret eyler ise\u201d; el-Bakara 2\/196. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 586; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/123; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/100; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 6\/304.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref142\">[142]<\/a> B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 6\/433-435.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref143\">[143]<\/a> el-Bakara 2\/58, 175, 199, 221, 263, 268, 284: \u201cOnun \u00fczerine diledi\u011fini affeder\u201d; el-Bakara 2\/285: \u201cSenden ma\u011ffiret isteriz\u201d; el-Bakara 2\/286: \u201cVe bizi ma\u011ffiret eyle (yani uy\u00fbbumuzu setr eyle\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref144\">[144]<\/a> el-Bakara 2\/173: \u201c\u015e\u00fcphesiz Allah\u2019\u0131n ma\u011ffiret ve merhameti \u00e7oktur (vakt-i zar\u00fbrette haram yiyenleri affeder ve onlara vakt-i zar\u00fbrette b\u00f6yle v\u00fcs\u02bbat ve ruhsat ihs\u00e2n eder\u201d; 182, 192, 199, 218, 225, 226, 235; T\u00e2-h\u00e2 20\/82\u2026 B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 6\/435.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref145\">[145]<\/a> Bu c\u00fcmle R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee (<em>M\u00fcfred\u00e2t,<\/em> s. 616-617) ile Sem\u00een el-Haleb\u00ee\u2019nin (<em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z, <\/em>III, 185) c\u00fcmleleriyle birebir ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref146\">[146]<\/a> M: \u201c\u062d\u0648\u0627\u0633\u0649\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref147\">[147]<\/a> M: \u201c\u062f\u0646\u064a\u0644\u062f\u0643\u0649\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref148\"><sup>[148]<\/sup><\/a> M: \u201c\u0644\u064e\u0627 \u064a\u064e\u0639\u0652\u0644\u064e\u0645\u064f\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref149\">[149]<\/a> <em>\u201cGayb\u0131n anahtarlar\u0131 O\u2019nun yan\u0131ndad\u0131r, onlar\u0131 ancak O bilir\u2026\u201d<\/em> (el-En\u02bb\u00e2m 6\/59).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref150\">[150]<\/a> <em>\u201cOnlar ki gaybe iman ederler\u2026\u201d<\/em> (el-Bakara 2\/3).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref151\">[151]<\/a> el-Bakara 2\/3, 33. Gayb\u2019\u0131n bu taksimi Eb\u00fc\u2019l-Bek\u0101\u2019n\u0131n (\u00f6. 1095\/1684) taksimiyle birebir \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir: Eb\u00fc\u2019l-Bek\u0101, <em>el-K\u00fclliy\u00e2t Mu\u02bbcemun fi\u2019l-mustalah\u00e2ti ve\u2019l-fur\u00fbki\u2019l-l\u00fcgaviyye<\/em>, thk. Adn\u00e2n Derv\u00ee\u015f &#8211; Muhammed el-M\u0131sr\u00ee (Beyrut: M\u00fcesseset\u00fc\u2019r-Ris\u00e2le, 1419), 667-668; ayr\u0131ca bk. Zemah\u015fer\u00ee, <em>el-Ke\u015f\u015f\u00e2f<\/em>, 1\/38-39; R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 2\/273-274; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/38; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/152; Molla G\u00fcr\u00e2n\u00ee, <em>G\u0101yet\u00fc\u2019l-em\u00e2n\u00ee<\/em>, 1\/46; Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>, 1\/14; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 6\/473.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref152\">[152]<\/a> el-Bakara 2\/2, 44, 53, 78, 79, 85, 87, 89, 101, 105, 109, 113, 121, 129, 144, 145, 146, 151, 159, 174, 176, 177, 213, 231, 235. Bu maddede yer alan bilgiler R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee\u2019den (M\u00fcfred\u00e2t, s. 699-702) \u00f6zetlenmi\u015f gibidir. Kr\u015f. Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/370-376; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/329-334; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 7\/446.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref153\">[153]<\/a> Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn tenkidi i\u00e7in bk. Elmal\u0131l\u0131, <em>Hak Dini<\/em>, 1\/855-856.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref154\">[154]<\/a> el-Bakara 2\/255. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 706; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/387-388; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/342; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 6\/478.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref155\">[155]<\/a> \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/14; er-Ra\u02bbd 13\/29, 36\u2026 Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 97; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/137; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 1\/253.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref156\">[156]<\/a> el-Bakara 2\/2, 66, 177: \u201cM\u00fcttak\u012bler de ancak onlard\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/180: \u201cM\u00fcttak\u012bler \u00fczerine v\u00e2cib oldu (amm\u00e2 Allah\u2019dan korkusu ve \u00e2hiret endi\u015fesi olmayanlara s\u00f6z yok\u2026\u201d; el-Bakara 2\/194, 241. Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/36. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 881; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/334; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/256-263.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref157\">[157]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 180; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 1\/294; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 2\/337-338; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 2\/6.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref158\">[158]<\/a> el-Bakara 2\/125: \u201cVe ol vakti ki Ka\u02bbbe\u2019yi n\u00e2sa mecma\u02bb ve merci\u02bb ve emniyet yeri k\u0131ld\u0131k (her sene bunca halk orada toplan\u0131r ve orada bulunduk\u00e7a em\u00een olurlar\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref159\">[159]<\/a> M: \u201c\u0641\u062d\u062a\u064a\u0646\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref160\">[160]<\/a> el-Bakara 2\/17, 26, 171: \u201cVe k\u00e2fir<s>lerin h\u00e2li<\/s> olanlar\u0131n h\u00e2li ancak \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131rmay\u0131 i\u015fiten hayvanlara hayk\u0131ran kimsenin <s>h\u00e2line<\/s> h\u00e2li gibidir\u201d; el-Bakara 2\/214, 261: \u201cMallar\u0131n\u0131 Allah yolunda sarf eden-lerin h\u00e2l ve \u015f\u00e2n\u0131, bir d\u00e2nenin h\u00e2li gibidir ki yedi ba\u015fak bitirir\u201d; el-Bakara 2\/264, 265. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 758-760; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/68-72; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/481-484; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 8\/212.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref161\">[161]<\/a> el-Bakara 2\/144, 149, 150, 191, 196, 217.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref162\">[162]<\/a> el-Bakara 2\/83, 177, 184, 215: \u201c(yani at\u0131yye ve sadakalar\u0131n\u0131z\u0131n mahall-i sarf\u0131 v\u00e2lideyn ve akraba ve yetimler ve bir nesneye m\u00e2lik olmayan fakirler ve vatan\u0131ndaki mal\u0131na eli ermeyen yolculard\u0131r\u2026\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 417; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/244; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 3\/241.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref163\">[163]<\/a> Burada eksik bir kelime olabilir, do\u011frusu \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fc h\u00e2lis k\u0131lan\u201d \u015feklinde olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref164\">[164]<\/a> el-Bakara 2\/112: \u201cEvet kim ki iyi amelli oldu\u011fu h\u00e2lde kendini Allah\u2019a h\u00e2lis k\u0131lar ise onun Rabbi indinde ecri vard\u0131r\u201d; el-Bakara 2\/128: \u201cEy bizim Rabbimiz! Ve bizi sana muhlis k\u0131l. Bizim z\u00fcrriye-timizden de sana muhlis bir \u00fcmmet k\u0131l (yani onlar\u0131n bir g\u00fcr\u00fbhunu sana h\u00e2lis eyle\u201d; el-Bakara 2\/131: \u201cOl dem ki ona Rabbi \u2018\u00f6z\u00fcn\u00fc h\u00e2lis k\u0131l\u2019 dedi, \u2018hep \u00e2lemlerin rabbi olan Allah\u2019a \u00f6z\u00fcm\u00fc h\u00e2lis k\u0131ld\u0131m\u2019 dedi. (M\u00fcslim olmak ve s\u0131rr\u0131n\u0131 Hakk\u2019a h\u00e2lis k\u0131lmak tevh\u00eed-i B\u00e2r\u00ee\u2019den kinayedir ki \u2018l\u00e2 il\u00e2he illall\u00e2h\u2019 demekle h\u00e2s\u0131l olur\u201d; el-Bakara 2\/132, 133: \u201cBizler ise O\u2019na m\u00fcslimiz (yani kavil ve fiil ve niyette \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc O\u2019na h\u00e2lis k\u0131lm\u0131\u015f\u0131z yahut O\u2019na m\u00fcnk\u00e2d\u0131z demek olur\u201d; el-Bakara 2\/136. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 423-424; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/218; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 4\/455.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref165\">[165]<\/a> el-Bakara 2\/126: \u201cO ne k\u00f6t\u00fc yerdir\u201d; 285: \u201cVe ba\u02bbde\u2019l-mevt \u02bbavdet sanad\u0131r\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 498-499; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 2\/366.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref166\">[166]<\/a> M: \u201c\u0639\u0631\u0642\u0627\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref167\">[167]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 561; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 3\/61; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/57.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref168\">[168]<\/a> el-Bakara 2\/178, 180, 228: \u201cVech-i ma\u02bbr\u00fbf ile kar\u0131lar \u00fczerinde kocalar\u0131n\u0131n huk\u016bk\u016b oldu\u011fu gibi onlar\u0131n dahi kocalar\u0131 \u00fczerinde huk\u016bk\u016b vard\u0131r (yani \u015fer\u02bban ve \u00e2deten m\u00fcnker olmayan ve\u00e7hile tarafeynin birbirinde huk\u016bk\u016b vard\u0131r. \u0130ki taraf\u0131n dahi bu huk\u016bka ri\u02bb\u00e2yet ve h\u00fcsn-i mu\u02bb\u00e2\u015feret etmeleri laz\u0131md\u0131r. Yekdi\u011ferini \u0131zrar ve huk\u016bk-i ma\u02bbr\u00fbfenin h\u00e2ricinde bir \u015fey teklif ve birbirine \u02bbunf ile muamele eylemek caiz de\u011fildir\u201d; el-Bakara 2\/229, 231, 232, 233, 234, 235, 236, 240, 241, 263: \u201cG\u00fczel s\u00f6z s\u00f6ylemek ve affeylemek (yani dilenciyi g\u00fczel s\u00f6zle reddetmek ve ilhah ve tacizini affeylemek\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref169\">[169]<\/a> M: \u201c\u0645\u062b\u0648\u0644\u0649\u201d. Bu tashihi \u201cVel\u00ee\u201d maddesinden istifadeyle yapt\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref170\">[170]<\/a> el-Bakara 2\/286: \u201cSen bizim mevl\u00e2m\u0131zs\u0131n (seyyidimizsin, biz senin kullar\u0131n\u0131z yahud yard\u0131mc\u0131m\u0131zs\u0131n demek olur\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 885; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/342; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/281.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref171\">[171]<\/a> el-Bakara 2\/28, 173: \u201cSize ancak \u00f6l\u00fcy\u00fc ve kan\u0131 ve h\u0131nz\u0131r etini ve Allah\u2019tan ba\u015fkas\u0131n\u0131n n\u00e2m\u0131na kesilmi\u015f olan hayvan\u0131 haram k\u0131ld\u0131\u201d; el-Bakara 2\/258. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 781-782; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/123-124; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 4\/537.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref172\">[172]<\/a> el-Bakara 2\/189: \u201cDe ki hilaller n\u00e2s\u0131n um\u00fbr-i d\u00fcnyeviyye ve d\u00eeniyyesi i\u00e7in ve ale\u2019l-hus\u00fbs mevsim-i hac i\u00e7in m\u00eek\u0101tlerdir (yani ziraat ve ticaret ve id\u00e2ne ve istid\u00e2ne gibi muamel\u00e2ta ve savm ve hac gibi ib\u00e2d\u00e2ta alamet olmak \u00fczre muayyen olan vakitlerdir\u2026\u201d; el-A\u02bbr\u00e2f 7\/142. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 879; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/329-330.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref173\">[173]<\/a> \u00c2l-i \u0130mr\u00e2n 3\/9\u2026 kr\u015f. el-Bakara 2\/51, 235. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 875-876; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/323; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/237.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref174\">[174]<\/a> el-Bakara 2\/61, 91, 136, 177, 213: \u201cAllah dah\u00ee peygamberleri m\u00fcjdeci ve korku verici olduklar\u0131 h\u00e2lde g\u00f6nderdi\u201d; el-Bakara 2\/246, 247, 248. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 789; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/135; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/14-15.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref175\">[175]<\/a> el-Bakara 2\/6, 119: \u201cAle\u2019t-tahk\u012bk biz seni be\u015f\u00eer ve nez\u00eer olarak hak ile g\u00f6nderdik (yani do\u011frusu se-ni \u00e2y\u00e2t ve muciz\u00e2t ile m\u00fceyyed ve cennet ile m\u00fcjde edici ve cehennem ile korku verici oldu\u011fun h\u00e2lde seni g\u00f6nderdik\u201d; el-Bakara 2\/213: \u201cAllah dah\u00ee peygamberleri m\u00fcjdeci ve korku verici olduklar\u0131 h\u00e2lde g\u00f6nderdi\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 797-798; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/159; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/34.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref176\">[176]<\/a> R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 801; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/169; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/44.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref177\">[177]<\/a> B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 9\/111.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref178\">[178]<\/a> <em>\u201c\u2026E\u011fer sizden sabredecek yirmi ki\u015fi olursa iki y\u00fcze galebe ederler\u2026\u201d<\/em> (el-Enf\u00e2l 8\/65).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref179\">[179]<\/a> M: \u201c\u0627\u0644\u0627\u0646 \u0636\u0639\u0641\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref180\">[180]<\/a> M: \u201c\u0627\u0646\u201d yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref181\">[181]<\/a> M: \u201c\u0645\u0627\u0626\u0646\u064a\u0646\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref182\">[182]<\/a> <em>\u201c\u015eimdi Allah sizden y\u00fck\u00fc hafifletti ve bildi ki sizde bir za\u02bbf var, \u015fimdi sizden sabredecek y\u00fcz ki\u015fi olursa iki y\u00fcze galebe ederler\u2026\u201d<\/em> (el-Enf\u00e2l 8\/66).<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref183\">[183]<\/a> M: \u201c\u0645\u0641\u0633\u0648\u062e\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref184\">[184]<\/a> Son kelime \u0641\u064e\u0627\u0631\u0652\u062c\u064f\u0645\u064f\u0648\u0647\u064f\u0645\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0652\u0628\u064e\u062a\u064e\u0651\u0629\u064e \u015feklinde olmal\u0131. Bk. <em>Muvatta\u2019<\/em>, Hud\u00fbd, 10; Ahmed b. Hanbel, <em>el-M\u00fcsned,<\/em> 5\/132, 183; \u0130bn M\u00e2ce, Hud\u00fbd, 9.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref185\">[185]<\/a> Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/169.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref186\">[186]<\/a> M: \u201c\u0643\u0644\u0645\u064a\u0647 \u062c\u0643\u0646\u0649\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref187\">[187]<\/a> M: \u201c\u0628\u0631 \u0648\u0642\u062a \u0645\u0639\u064a\u0646\u0647 \u0648\u0645\u0635\u0644\u062d\u062a\u0647\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref188\">[188]<\/a> el-Bakara 2\/106: \u201c(Nitekim ibtida yirmi g\u0101z\u00eenin iki y\u00fcz k\u00e2fire muk\u0101belesi me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f iken sonra nesh olunarak y\u00fcz g\u0101z\u00eenin iki y\u00fcz k\u00e2fire mukabelesi me\u015fr\u00fb\u02bb k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ki efr\u00e2d-\u0131 m\u00fckellefi-ne g\u00f6re daha hafif ve hay\u0131rl\u0131d\u0131r\u2026\u201d. Bk. R\u00e2z\u00ee, <em>Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011fayb<\/em>, 3\/636-642; Kurtub\u00ee, <em>el-C\u00e2mi\u02bb<\/em>, 2\/61-69; Beyz\u00e2v\u00ee, <em>Env\u00e2r\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel<\/em>, 1\/99; Eb\u00fc\u2019l-Bek\u0101, <em>el-K\u00fclliy\u00e2t<\/em>, 892-894; Ay\u0131nt\u00e2b\u00ee Mehmed Efendi, <em>et-Tiby\u00e2n<\/em>, 1\/45; Eb\u00fc\u2019s-Sen\u00e2 \u015eih\u00e2b\u00fcdd\u00een Mahm\u00fbd b. Abdill\u00e2h \u00c2l\u00fbs\u00ee, <em>R\u00fbhu\u2019l-me\u00e2n\u00ee f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Az\u00eem ve\u2019s-Seb\u02bbi\u2019l-Mes\u00e2n\u00ee<\/em>, thk. Ali Abd\u00fclb\u00e2r\u00ee At\u0131yye (Beyrut: D\u00e2ru\u2019l-K\u00fct\u00fcbi\u2019l-\u0130lmiyye, 1415), 1\/352.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref189\">[189]<\/a> M: \u201c\u0627\u064a\u0686\u062f\u0647&nbsp;\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref190\">[190]<\/a> el-F\u00e2tiha 1\/7; el-Bakara 2\/40, 47, 122, 150, 211, 231, 271. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 814-815; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/198; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/90; B\u00fcst\u00e2n\u00ee, <em>Muh\u00eetu\u2019l-muh\u00eet (Asr\u00ee)<\/em>, 9\/174-175.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref191\">[191]<\/a> M: \u201c\u0634\u0649\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref192\">[192]<\/a> el-Bakara 2\/51, 235, 268: \u201c\u015eeytan size fakr va\u02bbd eder (b\u00f6yle emv\u00e2l-i tayyibenizi fukar\u00e2ya verirseniz fakir olursunuz der. \u2018\u015eeytan\u2019dan mur\u00e2d \u0130blis\u2019tir y\u00e2hud ins \u00fc cin \u015feytanlar\u0131d\u0131r vey\u00e2hud nefs-i emm\u00e2redir\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 875-876; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/323; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/237.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref193\">[193]<\/a> el-Bakara 2\/107: \u201cVe sizin Allah\u2019tan ba\u015fka dostunuz ve yard\u0131mc\u0131n\u0131z yoktur\u201d; el-Bakara 2\/120: \u201cSenin i\u00e7in Allah\u2019\u0131n azab\u0131ndan kurtaracak bir dost ve yard\u0131mc\u0131 yoktur. (Bu hitap z\u00e2hiren Ras\u00fbl-i Ekrem\u2019e ve hak\u012bkaten \u00fcmmetinedir\u201d; el-Bakara 2\/257, 282. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 885; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/342; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/281.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref194\">[194]<\/a> el-Bakara 2\/2, 5, 16, 26, 38, 97, 120, 142, 143, 159, 175, 185, 213, 258, 264, 272: \u201cN\u00e2s\u0131 do\u011fru yola g\u00f6t\u00fcrmek senin \u00fczerine vacip de\u011fildir (sen ancak tebli\u011f ve ir\u015fada memursun. Vel\u00e2kin Allah di-ledi\u011fini do\u011fru yola g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u201d. Bk. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 835; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/244; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/312-318.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref195\">[195]<\/a> el-Bakara 2\/196: \u201cVe Allah i\u00e7in hac ve umreyi itmam ediniz. \u0130mdi e\u011fer memn\u00fb\u02bb olur iseniz (yani ihramda iken d\u00fc\u015fman gibi bir mani zuhuruyla Ka\u02bbbe\u2019ye varamaz iseniz Harem-i \u015eerif\u2019e g\u00f6nderilecek kurbanl\u0131k hayvanlardan \u00e2s\u00e2n olan\u0131 l\u00e2z\u0131m gelir (yani deve ve s\u0131\u011f\u0131r ve koyundan hangisi kolay olur ise onu g\u00f6ndermeniz laz\u0131m olur. Ve kurban mahalline v\u00e2s\u0131l oluncaya dek ba\u015flar\u0131n\u0131z\u0131 t\u0131ra\u015f etmeyiniz\u2026\u201d. R\u00e2g\u0131b el-\u0130sfah\u00e2n\u00ee, <em>el-M\u00fcfred\u00e2t<\/em>, 839; Sem\u00een el-Haleb\u00ee, <em>Umdet\u00fc\u2019l-huff\u00e2z<\/em>, 4\/246; F\u00eer\u00fbz\u00e2b\u00e2d\u00ee, <em>Bes\u00e2ir<\/em>, 5\/318.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Analysis of A\u1e25med Cevdet Pasha\u2019s Preface to the Translation of The Qur\u02be\u0101n, and His Work Named L\u00fcgh\u0101t-i \u1e32ur\u02be\u0101niye \u1e24aqq\u0131nda L\u0101\u1e25iqa-i Shar\u012bfa, the Examination of Its Sources and Comparison with his&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"enabled":false},"version":2}},"categories":[9],"tags":[973,976,975,977,974],"class_list":["post-16518","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ilmimakaleler","tag-ahmed-cevdet-pasa","tag-lahika-i-serife","tag-lugatce","tag-mukaddime","tag-terceme-i-serife"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p3G27m-4iq","jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16518","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16518"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16518\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16520,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16518\/revisions\/16520"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}