{"id":439,"date":"2013-06-03T19:05:36","date_gmt":"2013-06-03T17:05:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/?p=439"},"modified":"2013-11-30T11:03:52","modified_gmt":"2013-11-30T09:03:52","slug":"xix-ve-xx-asirda-osmanlida-mutasavvif-mufessirler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/?p=439","title":{"rendered":"XIX ve XX. As\u0131rda Osmanl\u0131\u2019da Mutasavv\u0131f M\u00fcfessirler"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><b>XIX ve XX. As\u0131rda Osmanl\u0131\u2019da Mutasavv\u0131f M\u00fcfessirler<br \/>\n<\/b><\/p>\n<p align=\"right\">Murat KAYA<a title=\"\" href=\"#_ftn1\"><b>*<\/b><\/a><b><\/b><\/p>\n<p><b>\u00a0\u00d6zet<\/b><\/p>\n<p>XIX. ve XX. as\u0131rda Osmanl\u0131 Devletin\u2019de yeti\u015fen mutasavv\u0131flar\u0131n ekseriyeti ilim ehli olup, medreselerde ders vermek, hus\u00fbs\u00ee halkalarda ders okutmak, camilerde ve tekkelerde halka ders vermek ve muhtelif alanlarda eserler telif etmek gibi ilm\u00ee faaliyetlerde bulunmu\u015flard\u0131r. Bu faaliyetler i\u00e7inde Tefs\u00eer \u0130lmi\u2019nin ayr\u0131 bir yeri vard\u0131r. Bu makalede Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son iki asr\u0131ndaki tasavvuf erb\u00e2b\u0131n\u0131n Tefs\u00eer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tedkik edilecektir.<\/p>\n<p><b>Anahtar Kelimeler: <\/b>Tefs\u00eer, Tasavvuf, M\u00fcfessir, Mutasavv\u0131f, C\u00fcz, S\u00fbre, \u00c2yet.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Abstract<\/b><\/p>\n<p>The sufis of 19. and 20th century were also formal scholars graduated from the Madrasah, hence they also lecturd in madrasah and gave public sermons in the mosques in additon to writing books in different fields. Among their activities writing commentaries on the Holy Quran has a special place. This article will study the sufi mufassirs who lived in the last two centuries of Ottoman period.<\/p>\n<p><b>Key Words:<\/b> Tafsir, Sufism, Sufi, Sufi Commentaries, Chapter, Verse<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Giri\u015f<\/b><\/p>\n<p>\u00c7o\u011fu insan\u0131n zihninde, mutasavv\u0131flar\u0131n ilimle fazla me\u015fgul olmad\u0131\u011f\u0131, ilmi k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fi gibi baz\u0131 zanlar yer etmi\u015ftir. Bu t\u00fcr iddi\u00e2lar\u0131n hak\u00eekatini g\u00f6rmek i\u00e7in tarihe ve k\u00fct\u00fcphanelere bakmak \u00eec\u00e2b eder. Tarihteki tasavvuf\u00ee \u015fahsiyetlerin ilim halkalar\u0131yla m\u00fcn\u00e2sebetleri nedir, geriye b\u0131rakt\u0131klar\u0131 eserleri nelerdir? Bu, ger\u00e7ekten geni\u015f ve yorucu bir konudur. Biz buna bir giri\u015f olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, makale hacmi d\u00e2hilinde, mutasavv\u0131flar\u0131n Tefs\u00eer ilmiyle m\u00fcn\u00e2sebetlerini inceleyece\u011fiz.<\/p>\n<p>\u00d6nceden beri \u0130sl\u00e2m Toplumu\u2019nda, bilhassa da Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde \u00e2limlerin tasavvufa yakla\u015f\u0131m\u0131 um\u00fbmiyetle m\u00fcsbet olmu\u015ftur. Zira Ulem\u00e2 ile Me\u015f\u00e2y\u0131h, Tekke ile Medrese birbirinin rakibi de\u011fil, bil\u00e2kis tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Zira ilim, takv\u00e2 ile bir k\u0131ymet if\u00e2de eder. Takv\u00e2s\u0131z bir ilim, insan\u0131 hakka ve hayra ula\u015ft\u0131rmaz. Daha ziy\u00e2de zihn\u00ee ve akl\u00ee bir faaliyet olan ilim tahs\u00eelinde kalb\u00ee hass\u00e2siyetlere de ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu sebeple Kurulu\u015f Devri\u2019ndeki Osmanl\u0131 medreselerinin ilk m\u00fcderrisleri ve ilk m\u00fcfessirlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hemen hepsinin tasavvuf ehli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<a title=\"\" href=\"#_ftn2\">[1]<\/a> Hatta ilk Osmanl\u0131 \u015feyh\u00fclislam\u0131 Molla Fen\u00e2r\u00ee (v. 834\/1431)<a title=\"\" href=\"#_ftn3\">[2]<\/a> ve sonraki baz\u0131 \u015feyh\u00fclislamlar tar\u00eekat mensubudur. 19. as\u0131rda vazife yapan yakla\u015f\u0131k 29 \u015feyh\u00fclislam\u0131n 13\u2019\u00fcn\u00fcn bir tar\u00eekata m\u00fcntesib olmas\u0131, birisinin bizzat \u015feyh olarak resm\u00ee makamda bulunmas\u0131, bir\u00e7o\u011funun tekke yapt\u0131rmas\u0131 veya tekke haz\u00eeresine defnolunmas\u0131, ilmiye s\u0131n\u0131f\u0131 ile tasavvuf\u00ee muhitin birbiriyle ne denli kayna\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6sterir.<a title=\"\" href=\"#_ftn4\">[3]<\/a><\/p>\n<p>\u00c2limlerin en \u00e7ok ra\u011fbet etti\u011fi tar\u00eekat Nak\u015fbend\u00eelik olmu\u015ftur. Daha sonra s\u0131ras\u0131yla Mevlev\u00eelik, Halvet\u00eelik ve Celvet\u00eelik gelir.<a title=\"\" href=\"#_ftn5\">[4]<\/a><\/p>\n<p>19. as\u0131r, tekke-medrese m\u00fcnasebetleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00e2kin ve uyumlu ge\u00e7en bir devirdir. Hemen hemen b\u00fct\u00fcn tekke mensuplar\u0131, yaz\u0131l\u0131 e\u011fitime ra\u011fbet ederek \u015fer\u2019\u00ee ilimleri tahsil etmi\u015ftir, okur-yazar olmayan \u015feyh bulunmamaktad\u0131r.<a title=\"\" href=\"#_ftn6\">[5]<\/a> N\u00e2diren \u00fcmm\u00ee \u015feyhlere rastlanmakla birlikte hemen hepsinin zaman\u0131n \u00eec\u00e2b\u0131 olan e\u011fitim kademelerinden ge\u00e7ti\u011fi, bir\u00e7o\u011funun ilmiye p\u00e2yesinin zirvesi olan Rumeli Kazaskerli\u011fi\u2019ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bilhassa U\u015f\u015f\u00e2kiye ve asr\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan H\u00e2lidiye me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun m\u00fcderris, kad\u0131, m\u00fcft\u00fc gibi resm\u00ee vazifeleri y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7o\u011fu Anadolu \u015fehirlerinde ilm\u00ee \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n onlar\u0131n omuzlar\u0131nda y\u00fckseldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu as\u0131rda tar\u00eekatlar ve tekkeler, s\u00f6zl\u00fc-yaz\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcr tarihimizin en m\u00fchim unsurudur. Bunun yan\u0131nda e\u011fitim-\u00f6\u011fretim, bilim ve sanat tarihimizin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 da yine tasavvuf erbab\u0131 taraf\u0131ndan in\u015f\u00e2 edilmi\u015ftir. Tasavvuf, devlet adamlar\u0131ndan halka kadar her kesimin r\u00fbhuna tesir etmi\u015f, \u00e2det\u00e2 m\u00fcsl\u00fcman toplumun hamurunu olu\u015fturmu\u015ftur.<a title=\"\" href=\"#_ftn7\">[6]<\/a><\/p>\n<p>\u015eeyhler taraf\u0131ndan telif edilen eserler, Tasavvuf\u2019un yan\u0131s\u0131ra Tefs\u00eer, Had\u00ees, F\u0131k\u0131h, Ak\u00e2id-Kel\u00e2m, Mant\u0131k, Men\u00e2k\u0131bn\u00e2meler, Mekt\u00fbb\u00e2t ve Res\u00e2il, Edebiyat, \u00c2let \u0130limleri, Dil ve Ist\u0131lah gibi mevzular\u0131 ihtiv\u00e2 etmektedir. Ayr\u0131ca terc\u00fcme ve \u015ferh faaliyetlerine de s\u0131k\u00e7a rastlanmaktad\u0131r.<a title=\"\" href=\"#_ftn8\">[7]<\/a><\/p>\n<p>Muhtelif alanlarda pek \u00e7ok eser telif eden tasavvuf erb\u00e2b\u0131, Tefs\u00eer ilmine ayr\u0131 bir ehemmiyet vermi\u015ftir. Mutasavv\u0131flar\u0131n Tefs\u00eer alan\u0131ndaki hizmetlerini iki ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele alabiliriz:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>I. Tefs\u00eer Dersleri<\/b><\/p>\n<p>Ulem\u00e2 ve me\u015f\u00e2y\u0131h, Cuma, bayram ve di\u011fer g\u00fcnlerde vaaz k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde s\u0131k s\u0131k insanlara \u00e2yet ve s\u00fbrelerin tefs\u00eerini yaparlard\u0131. Hatta baz\u0131lar\u0131, c\u00e2mideki ve tekkedeki vaazlar\u0131nda belli bir tefs\u00eeri t\u00e2kip eder, ba\u015ftan sona okuyup \u00eez\u00e2h ederlerdi. Bilhassa \u201ctasavvuf erb\u00e2b\u0131\u201dn\u0131n \u015fif\u00e2h\u00ee tefs\u00eer faaliyetlerine \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131k verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Mesela M\u0131sr\u0131yye tar\u00eekat\u0131ndan \u015eeyh Abd\u00fcllat\u00eef Efendi\u2019nin Bursa Ulu Camii\u2019nde, Nak\u015fbendiyye\u2019den Kerk\u00fckl\u00fc \u015eeyh Muhammed Emin Efendi\u2019nin Ayasofya Camii\u2019nde ve derg\u00e2h\u0131nda, Nak\u015fbendiyye\u2019den \u015eumnulu \u015eeyh Y\u00fbsuf Efendi\u2019nin Edirne Eski Camii\u2019nde, Nak\u015fbendiyye\u2019den Be\u015fkazal\u0131 Osman Z\u00fchd\u00ee Efendi\u2019nin \u00c7inili C\u00e2mii\u2019nde, \u015e\u00e2zeliyye tar\u00eekat\u0131ndan Harputlu Abdurrahman Efendi\u2019nin medresesinde, Konyal\u0131 Ali Behcet Efendi ve Hoca H\u00fcs\u00e2meddin Efendi\u2019nin haftada bir g\u00fcn tekkesinde \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar tefs\u00eer okuttu\u011fu nakledilir.<a title=\"\" href=\"#_ftn9\">[8]<\/a><\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde Rif\u00e2\u00ee \u015eeyh Mustafa Kab\u00fbl\u00ee Efendi (v. 1244\/1829), \u00f6mr\u00fcn\u00fc <i>R\u00fbhu\u2019l-Bey\u00e2n<\/i> ve <i>K\u00e2d\u0131 Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> tefs\u00eerlerinden iki y\u00fczden fazla cild istinsah ederek ge\u00e7irmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn10\">[9]<\/a> Onun, \u00e7ok sevdi\u011fi bu tefs\u00eerleri m\u00fcridlerine ve talebelerine okutmu\u015f olmas\u0131 da kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n<p>Seyyid Muhammed-i Sen\u00fbs\u00ee,<b> <\/b>1276\/1859 senesinde vef\u00e2t edince mahd\u00fbmu ve hal\u00eefesi Seyyid Muhammed el-Mehd\u00ee ile bir\u00e2deri Seyyid Muhammed e\u015f-\u015eer\u00eef ir\u015f\u00e2d mak\u00e2m\u0131na ge\u00e7tiler. Bundan sonra, \u0130skenderiye\u2019ye yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 g\u00fcn uzakl\u0131ktaki Ca\u2019b\u00fbb k\u00f6y\u00fc ma\u2019m\u00fbr h\u00e2le geldi, bir\u00e7ok z\u00e2viyeler yap\u0131ld\u0131 ve her birinde <i>Tefs\u00eer<\/i> ve <i>Had\u00ees<\/i> dersleri okutulmaya ba\u015fland\u0131. Bir\u00e7ok ki\u015fi buralardaki derslerden istif\u00e2de etti.<a title=\"\" href=\"#_ftn11\">[10]<\/a><\/p>\n<p>Edirne, S\u00fbzek Fakih Mahallesi\u2019nde kendi ad\u0131na kurdu\u011fu tekkede ne\u015fr-i feyz eden ve 120 ya\u015f\u0131nda vefat eden D\u00e2vud Efendi (v. 1283\/1866), Eski C\u00e2mi\u2019de Arap\u00e7a ve Tefs\u00eer okutarak yayg\u0131n e\u011fitim gelene\u011fini devam ettirdi, halifesi \u015eumnulu Y\u00fbsuf Efendi (v. 1282\/1865) bu derslerde ona yard\u0131mc\u0131 oldu.<a title=\"\" href=\"#_ftn12\">[11]<\/a><\/p>\n<p>Tasavvuf erbab\u0131n\u0131n, Medrese ve ilim halkalar\u0131nda verdikleri Tefs\u00eer dersleri de az de\u011fildir. Mesel\u00e2 H\u00e2lid\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h ve ulem\u00e2s\u0131ndan Harputlu Y\u00fbsuf \u015e\u00fckr\u00fc Efendi (1292\/1875), bir m\u00fcddet \u0130stanbul Vef\u00e2 Medresesi\u2019nde <i>K\u00e2d\u0131 Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> ve <i>Cel\u00e2leyn <\/i>tefs\u00eerlerini tedris etmi\u015f, akabinde Med\u00eene Mahm\u00fbdiye Medresesi\u2019ne t\u00e2yin edilmi\u015ftir. Muhtelif eserleri de tab edilmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn13\">[12]<\/a><\/p>\n<p>Nak\u015f\u00ee Seyyid \u015eeyh S\u00fcleym\u00e2n H\u00e2ce (1294\/1877) zaman\u0131n \u00e2limlerinden bir\u00e7o\u011funa tefs\u00eer ve had\u00ees okutmu\u015ftur.<a title=\"\" href=\"#_ftn14\">[13]<\/a><\/p>\n<p>Nak\u015f\u00ee \u015feyhi Trabzonlu Hakk\u00ee Efendi\u2019nin halifesi olan ve ilminin \u00e7oklu\u011fu sebebiyle kendisine \u201c\u0130lm\u00ee\u201d l\u00e2kab\u0131 verilen Abd\u00fcrrezz\u00e2k \u0130lm\u00ee Efendi (1258\/1842-1325\/1906) \u00f6mr\u00fc boyunca <i>R\u00fbhu\u2019l-Bey\u00e2n<\/i>\u2019\u0131 elinden b\u0131rakmam\u0131\u015f, birka\u00e7 defa ba\u015ftan sona tedris etmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn15\">[14]<\/a><\/p>\n<p>H\u00e2lid-i Ba\u011fd\u00e2d\u00ee\u2019nin \u00f6nde gelen hal\u00eefelerinden Feyzullah Tortum\u00ee\u2019ye intisab eden \u015eeyhulkurr\u00e2 Mustafa Niy\u00e2zi Efendi (1325\/1907) \u00f6mr\u00fcn\u00fc Erzurum\u2019da h\u00e2f\u0131z yeti\u015ftirerek ge\u00e7irmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn16\">[15]<\/a><\/p>\n<p>\u015eeyh Muhammed Sa\u00eed Efendi (1331\/1913\u2019ten sonra) \u015ea\u2019b\u00e2niyye tar\u00eekat\u0131n\u0131n Bekriyye kolundand\u0131r. Tefs\u00eer, Had\u00ees ve F\u0131k\u0131h\u2019ta \u015eam ulem\u00e2s\u0131n\u0131n ileri gelenlerindendir. \u015eam\u2019da hem ilim tedrisiyle, hem de tasavvuf\u00ee terbiye ile me\u015fgul olmu\u015ftur. Ekseriyetle oru\u00e7lu bulunur, gece ibadetine \u00e7ok ehemmiyet verirmi\u015f. Her g\u00fcn gece yar\u0131s\u0131ndan sonra m\u00fcridleri \u00fcst\u00e2d\u0131n yan\u0131nda toplan\u0131r, birlikte seher virdlerini \u00e7ekerlermi\u015f.<a title=\"\" href=\"#_ftn17\">[16]<\/a><\/p>\n<p>\u015eif\u00e2h\u00ee tefs\u00eer hizmetlerinin bir kolu da Huzur Dersleri\u2019dir. Osmanl\u0131lar\u2019da 1759\u2019dan 1924 y\u0131l\u0131nda hil\u00e2fetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na kadar Ramazan ay\u0131nda padi\u015fah\u0131n huzurunda tefs\u00eer dersleri yap\u0131l\u0131rd\u0131. Dersi takrir eden \u00e2li\u00adme \u201cMukarrir\u201d, m\u00fczakereci durumunda olan \u00e2limlere \u00f6nceleri \u201cT\u00e2lib\u201d, daha sonra \u201cMuhatab\u201d denilmi\u015ftir. Bir mukarrir ve be\u015f muhatabla ba\u015flayan bu derslerde muhataplar\u0131n say\u0131s\u0131 zaman i\u00e7inde art\u0131p eksilmi\u015f, ders adedi, dersin g\u00fcnleri, saatleri ve m\u00fcddeti de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Tam bir ilm\u00ee serbestiyet i\u00e7inde yap\u0131lan derslerde bir \u00e2yet okunarak mukarrir ta\u00adraf\u0131ndan onun tefs\u00eeri yap\u0131l\u0131r, muhataplar\u0131n sorular\u0131na ve itirazlar\u0131na mukarrir cevap verir, b\u00f6ylece ilm\u00ee bir m\u00fcb\u00e2hase cereyan ederdi. Dersler um\u00fbmiyetle <i>K\u00e2d\u00ee Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> tefs\u00eerinden yap\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Her dersin mukarrir ve muhatablar\u0131 farkl\u0131 olurdu. Derslere \u015fehzadeler ve devlet v\u00fckel\u00e2s\u0131 da d\u00e2vet edilirdi. Harem kad\u0131nlar\u0131 ise dersleri bir paravana arkas\u0131ndan takip ederdi.<\/p>\n<p>Bu derslerin sonuncusu 1341 Ramazan\u0131nda (May\u0131s 1923) yap\u0131lm\u0131\u015f, 26 Receb 1342 (4 Mart 1924) tarihinde hil\u00e2fetin ilgas\u0131 ile birlikte Huzur Dersleri de tarihe kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece bu dersler 1172\u2019den 1341\u2019e kadar 169 sene devam etmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn18\">[17]<\/a><\/p>\n<p>Huzur Dersleri, ilim adamlar\u0131 ve Tefsir ilmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece te\u015fvik edici olmu\u015f, pek\u00e7ok \u00e2lim bu vesile ile Tefsir alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. <i>At\u00e2 T\u00e2rihi<\/i>\u2019nden nakletti\u011fimiz \u015fu c\u00fcmleler bu s\u00f6z\u00fcm\u00fcz tevsik eder vas\u0131ftad\u0131r:<\/p>\n<p>\u201c(Huzur Dersleri) Devlet-i aliyye-i Osmaniye\u2019nin \u015feriat-\u0131 garr\u00e2 ve ul\u00fbm-i hid\u00e2yet-n\u00fcm\u00e2ya olan fart-\u0131 ra\u011fbet ve ri\u00e2yet-i \u00e2l\u00eesinden ileri gelmi\u015f ve bu \u015ferefe n\u00e2iliyet arzusu bir\u00e7ok fuh\u00fbl ve fuzal\u00e2-y\u0131 uleman\u0131n takdim-i em\u00e2sil ve ak\u00e2rib eylemeye sa\u2019y ve g\u00fb\u015fi\u015flerine memalik-i mahr\u00fbse-i \u015f\u00e2h\u00e2neden Haleb ve \u015eam ve M\u0131s\u0131r ve H\u00e2dim ve Kayseri ve Karaman gibi ulem\u00e2 yeti\u015ftiren memalikten m\u00e2ad\u00e2 \u0130ran ve Turan ve Horasan ve Da\u011f\u0131stan ve Hindistan ve Buh\u00e2ra\u2019dan bir nice ef\u00e2d\u0131lin merkez-i saltanat-\u0131 seniyyeye kud\u00fcmle arz\u0131 kem\u00e2l\u00e2t-\u0131 m\u00fcktesebe eylemelerine b\u00e2d\u00ee olma\u011f\u0131n Dersaadet elhak menba-\u0131 ul\u00fbm-i aliyye ve \u00e2liye denmeye kesb-i sal\u00e2hiyet eylemi\u015ftir. Zeh\u00ee h\u00fcsn-i ahl\u00e2k, sal\u00e2t\u00een-i \u00e2l-i Osman an\u0131nla tezyin-i v\u00fcc\u00fbd-i hil\u00e2fet-\u00fcnv\u00e2n etmi\u015flerdir.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn19\">[18]<\/a><\/p>\n<p>Bu hususta Eb\u00fc\u2019l-ul\u00e2 Mardin \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cM\u00e2lum oldu\u011fu ve\u00e7hile, son iki asr\u0131n Ramazan aylar\u0131nda memleketin irfan merkezi olan \u0130stanbul\u2019da y\u00fcksek ilim mahfilleri, huzur derslerine \u00e2it \u015fu\u00fbn ile u\u011fra\u015f\u0131r ve padi\u015fah huzurunda takrir olunan m\u00fcnazaral\u0131 tefsir derslerinin m\u00fcbahase ve m\u00fcnaka\u015falar\u0131nda var\u0131lan neticeler her ilim m\u00fcntesibini ilgilendirirdi. Havas i\u00e7in Ramazan feyizlerinden biri de bu derslerin muhassalalar\u0131ndan istifade idi. Tefsirde ihtilafl\u0131 tel\u00e2kk\u00eelerden, y\u00fcksek ve sal\u00e2hiyetli ilim meclislerinin tasvibine mazhar olan\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek, zaman\u0131m\u0131zda Temyiz Mahkemesi i\u00e7tihadlar\u0131na vukuf derecesinde amel\u00ee bir ehemmiyeti h\u00e2izdi ve takarr\u00fcr eden neticede de itmi\u2019n\u00e2n\u0131 temin bak\u0131m\u0131ndan m\u00fcstesn\u00e2 bir kuvvet m\u00fcndemi\u00e7ti. \u00c7\u00fcnk\u00fc takrir ve tefsir olunacak \u00e2yetler \u00fczerinde m\u00fctehass\u0131slarca padi\u015fah huzurunda mahcub olmamak endi\u015fesi de munzam olarak teksif olunan cehd ve mes\u00e2i ve \u00e7al\u0131\u015fma mevzuu olan \u00e2yet-i ker\u00eemeye hakk\u0131yla n\u00fcfuz i\u00e7in hey\u2019et m\u00fcntesiplerince k\u00fct\u00fcphanelerde b\u00fct\u00fcn sene devam eden m\u00fckibb\u00e2ne gayret ve nihayet hararetli bir m\u00fcb\u00e2hase ve m\u00fcn\u00e2ka\u015fa s\u00fczgecinden ge\u00e7irilerek ve bazen de se\u00e7ilen hakemin karar\u0131na mut\u00e2vaat edilerek tesbit olunan netice, tel\u00e2kk\u00eenin isabetini kabul i\u00e7in kat\u02bb\u00ee bir karine idi. Bu muntazam ve gayet dikkatli \u00e2zam\u00ee cehd, \u015feyh\u00fclislam Ebu\u2019s-Su\u00fbd merhum gibi m\u00fcmtaz m\u00fcfessirler yeti\u015ftiren memleketimizde tefsir ilminin de inki\u015faf\u0131na medar oluyordu.<\/p>\n<p>Derslerin f\u00e2idelerini tamim i\u00e7in takrirlerin, \u201cilim lisan\u0131d\u0131r\u201d diye Arap\u00e7a de\u011fil, T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131larak bir eser h\u00e2line ifr\u00e2\u011f\u0131, \u0130kinci Abd\u00fclhamid devrinin ev\u00e2s\u0131t\u0131na do\u011fru emrolunmu\u015f ve bu iradeden sonra mukarrirlerden baz\u0131lar\u0131 takrirleriyle sual ve cevaplar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e birer risale h\u00e2linde tedvin ve z\u00e2t-\u0131 \u015f\u00e2h\u00e2neye takdim ettikleri cihetle, masruf mesai bu s\u00e2yede k\u0131smen olsun muh\u00e2faza olunabilmi\u015ftir. Tes\u00e2d\u00fcf edilen ris\u00e2lelerde muhataplar\u0131n, suallerini z\u00e2t\u00ee m\u00fch\u00fcrleriyle de tevsik ettikleri g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>Memlekette temeyy\u00fcz eden ve di\u011fer resm\u00ee vazifelerden tecerr\u00fctle kendilerini tamamen ilme hasreyleyen zaman\u0131n Osmanl\u0131 ve yabanc\u0131 g\u00fcz\u00eede b\u00fcy\u00fck \u0130sl\u00e2m \u00e2limlerinin, halife huzurunda resm\u00ee m\u00e2hiyeti h\u00e2iz olarak akdettikleri m\u00fcn\u00e2zaral\u0131 meclislerde, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n tefsiriyle ilgili bahisleri akl\u00ee ve nakl\u00ee muhtelif ilimlerden bi\u2019l-istif\u00e2de en hurde teferruata kadar serbest tenkit ve m\u00fcn\u00e2ka\u015fa yoluyla tesirden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e2z\u00e2de s\u00fbrette ta\u02bbm\u00eek ve tetkik edip aralar\u0131nda kat\u02bb\u00ee bir neticeye varm\u0131\u015f olmalar\u0131 ve bazen de ilm\u00ee kudretleri m\u00fcttefekun aleyh olan m\u00fcmtaz ve reyi muta zev\u00e2t\u0131n padi\u015fah v\u00e2s\u0131tas\u0131yla hakemli\u011fine m\u00fcracaat edilerek bu kudretli \u015fahsiyetin reyine m\u00fcttefikan \u00e2mil olmalar\u0131 \u015f\u00fcphesiz ki ilm\u00ee b\u00fcy\u00fck bir h\u00e2disedir.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn20\"><sup><sup>[19]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p>Bu derslerde vazife alan pek \u00e7ok tasavvuf erb\u00e2b\u0131 \u00e2lim bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Mesel\u00e2 Huzur Dersi muhatapl\u0131\u011f\u0131 ve Sel\u00e2nik Kad\u0131l\u0131\u011f\u0131 vazifelerinde bulunup hus\u00fbs\u00ee derslerle bir\u00e7ok talebe yeti\u015ftiren H\u00e2f\u0131z Muhammed Emin el-\u0130stanb\u00fbl\u00ee (v. 1281\/1864), \u201c\u00fcstadl\u0131k \u015ferefini h\u00e2iz olduklar\u0131 halde kendi tilmizleri bulunan Mevl\u00e2n\u00e2 Ahmed Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee Hazretleri\u2019ne bi\u2019l-intis\u00e2b m\u00fcr\u00eedlik \u015ferefini de ganimet\u201d<i> <\/i>bilmi\u015flerdir.<a title=\"\" href=\"#_ftn21\">[20]<\/a> Daha evvel Abdullah el-Mekk\u00ee\u2019den hil\u00e2fet ald\u0131\u011f\u0131 da nakledilir.<a title=\"\" href=\"#_ftn22\">[21]<\/a><\/p>\n<p>G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee\u2019nin (1813-1893) ikinci halifesi Safranbolulu \u0130sm\u00e2il Nec\u00e2t\u00ee Efendi (v. 1339\/1920) B\u00e2yez\u00eed Desi\u00e2ml\u0131\u011f\u0131 ve Huzur Dersleri Muh\u00e2tabl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc halifesi \u00d6mer Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een D\u00e2\u011f\u0131st\u00e2n\u00ee\u2019ye (v. 1339\/1921) ise, Sultan Vahdeddin bizzat tekkesine gelerek \u015feyh\u00fclislaml\u0131k teklif etmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn23\">[22]<\/a><\/p>\n<p>Nak\u015f\u00ee-\u015e\u00e2zil\u00ee \u015feyhi B\u00fcy\u00fck Beyz\u00e2de Hac\u0131 Ali Efendi\u2019ye (1322\/1904) intis\u00e2b eden Abd\u00fcll\u00e2t\u00eef Harput\u00ee (1330\/1914), D\u00e2rulf\u00fcn\u00fbn\u2019da \u0130lm-i Kel\u00e2m muallimi olmu\u015f ve Huzur Hocal\u0131\u011f\u0131 vazifesinde bulunmu\u015ftur.<a title=\"\" href=\"#_ftn24\">[23]<\/a><\/p>\n<p>Kendisine \u201cRe\u00ees\u00fc\u2019l-ulem\u00e2\u201d denilen Tikve\u015fli Y\u00fbsuf Ziy\u00e2eddin Efendi (1245\/1829-1339\/1921), pek \u00e7ok \u00e2lim yeti\u015ftiren b\u00fcy\u00fck bir \u00fcstadd\u0131r. Ancak kendisi Ahmed Ziy\u00e2eddin G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee\u2019ye intis\u00e2b etmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn25\">[24]<\/a> 1282\u2019de Huzur Dersleri\u2019ne muh\u00e2tab tayin edilmi\u015f, 1291\u2019de mukarrirli\u011fe y\u00fckselmi\u015ftir. 1326\u2019ya kadar uzun seneler \u201cHuzur Dersleri\u201d mukarrirli\u011finde bulunmu\u015ftur.<a title=\"\" href=\"#_ftn26\">[25]<\/a><\/p>\n<p>\u015eif\u00e2h\u00ee tefsir faaliyetlerinin m\u00fchim bir kolu da Osmanl\u0131 Saray\u0131\u2019nda <b><i>m\u00fbtad olarak tedr\u00ees edilen tefsir dersleri<\/i><\/b>dir. Bunlar Huzur Dersleri\u2019nden farkl\u0131d\u0131r; sene boyunca devam eder ve sarayda padi\u015fah\u0131n istedi\u011fi herhangi bir yerde yap\u0131labilir. Hatta bazen seher vakti, sarayda vazife sahibi b\u00fcy\u00fck hocalar taraf\u0131ndan m\u00fcn\u00e2vebe yolu ile tefsir tedris edilir. Ramazan\u2019da bir taraftan Huzur Dersleri devam ederken, di\u011fer taraftan da m\u00fbtad tefsir derslerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Huzur derslerinde mub\u00e2hese ve m\u00fcn\u00e2zara vard\u0131r. H\u00e2lbuki m\u00fbtad tefsir dersini yaln\u0131zca mukarrir verir, ders devam ederken kimse konu\u015farak ders veren z\u00e2t\u0131n huzurunu ihlal edemez.<a title=\"\" href=\"#_ftn27\">[26]<\/a><\/p>\n<p>Gerek Huz\u00fbr Dersleri\u2019nde gerekse m\u00fbtad tefsir derslerinde, bu ves\u00eele ile ilim ve faz\u00eelet erbab\u0131na h\u00fcrmet ve ikr\u00e2m kasd\u0131 da bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cDevlet-i aliyye-i Osmaniye -d\u00e2met bi\u2019s-sa\u00e2deti\u2019l-ebediyye-\u2019nin ibtid\u00e2-y\u0131 nur-u zuhur-u cih\u00e2n-\u00e2r\u00e2s\u0131ndan beri ul\u00fbm-i \u015fer\u00eefeye olan ra\u011fbet-i mahs\u00fbsas\u0131 cihetiyle erb\u00e2b-\u0131 ul\u00fbm ve faz\u00e2ile h\u00fcrmet ve ikr\u00e2ma bahane olmak \u00fczere eyy\u00e2m-\u0131 meserrette ve baz\u0131 evk\u00e2t-\u0131 mes\u2019\u00fbde ve mahs\u00fbsada huzur-i hum\u00e2yunda meclis-i \u015fer\u00eef-i ilm\u00ee akdi \u00e2det-i kadimedir.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn28\">[27]<\/a><\/p>\n<p>\u201c\u0130lmi ter\u011f\u00eeb eylemektir, ehl-i ilme iltifat!\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn29\"><sup><sup>[28]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p>Derslerin h\u00e2ricinde tefsir ilmiyle farkl\u0131 \u015fekillerde m\u00fcn\u00e2sebeti olan mutasavv\u0131flar da mevcuttur. Mesel\u00e2 1340\/1922 senesinde Sa\u2019diyye, Nak\u015fiyye ve Ruf\u00e2iyye tar\u00eeklar\u0131ndan hil\u00e2fet alan H\u00fcseyin Sa\u2019deddin el-\u00d6rf\u00ee Efendi\u2019nin (1317\/1899-1340\/1922\u2019den sonra) Tefs\u00eer ilmine \u015fiirle hizmet etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Onun \u015fu \u015fiiri manzum bir tefs\u00eer mahiyetindedir:<\/p>\n<p><i>Ey k\u00e2il-i L\u00e2 havle ve l\u00e2 kuvvete ill\u00e2<\/i><\/p>\n<p><i>K\u00e2f\u00ee sana d\u00e2reynde hep \u201curve-i v\u00fcsk\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn30\"><sup><sup>[29]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><i>Varl\u0131kda g\u00f6ren kendini bu dehr-i fen\u00e2da<\/i><\/p>\n<p><i>S\u00fbretde sel\u00eem olsa da ma\u2019n\u00e2-y\u0131 \u201cfe-terd\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn31\"><sup><sup>[30]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><i>V\u00e2reste ider \u00e2demi her n\u00e2m u ni\u015f\u00e2ndan<\/i><\/p>\n<p><i>Ol n\u00fckte-i ma\u2019n\u00e2daki \u201cins\u00e2nu da\u00eef\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn32\"><sup><sup>[31]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><i>Sen r\u0131zk\u0131n\u0131 d\u00fcny\u00e2da be\u015ferden umuyorsun<\/i><\/p>\n<p><i>K\u00e2f\u00ee mi de\u011fil nefsine \u201cbi\u2019ll\u00e2hi kef\u00eel\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn33\"><sup><sup>[32]<\/sup><\/sup><\/a><i><\/i><\/p>\n<p><i>Aldanma ki \u00e2l\u00e2y\u00ee\u015f-i d\u00fcny\u00e2-y\u0131 den\u00eeye<\/i><\/p>\n<p><i>Hubbu\u2019s-suver \u201ck\u00e2ne leke hubbete keyd\u00e2\u201d<\/i><\/p>\n<p><i>Her kim bu mez\u00e2hirde Hud\u00e2\u2019y\u0131 g\u00f6remezse<\/i><\/p>\n<p><i>A\u2019m\u00e2 olur ukb\u00e2da \u201cVe lev k\u00e2ne bas\u00eer\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn34\">[33]<\/a><\/p>\n<p><i>M\u00e2ni\u2019 mi olur vuslata isy\u00e2n-\u0131 be\u015fer h\u00ee\u00e7<\/i><\/p>\n<p><i>Kim kalb \u00fc lis\u00e2niyle ki dir \u201cT\u00fcbt\u00fc nas\u00fbh\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn35\">[34]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><i>M\u00fbs\u00e2 bile hayret-zede-i s\u0131rr-\u0131 \u201cEne\u2019llah\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn36\">[35]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><i>Her kes olamaz v\u00e2s\u0131l-\u0131 derg\u00e2h-\u0131 \u201cEv edn\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn37\">[36]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><i>Ol c\u00e2h-\u0131 Muhammed kimin idr\u00e2kine s\u0131\u011fm\u0131\u015f<\/i><\/p>\n<p><i>Mi\u2019r\u00e2c-\u0131 Mes\u00eeh\u00e2ya da pinh\u00e2n \u201cFe-tedell\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn38\">[37]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><i>Bir bendesi olsun bu Ras\u00fbl\u2019\u00fcn o neb\u00eeler<\/i><\/p>\n<p><i>\u00c2\u015f\u0131k ana Yahy\u00e2 da ve \u00ces\u00e2 da ve M\u00fbs\u00e2!<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn39\">[38]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p>Buraya kadar zikretti\u011fimiz isimler, birka\u00e7 misalden ibarettir. Tasavvuf ehlinin tefs\u00eer faaliyetleri ise daha fazla ve daha yayg\u0131nd\u0131r. Hemen her \u015feyhin, halifenin veya herhangi bir tar\u00eekata m\u00fcntesib \u00e2limin etr\u00e2f\u0131nda halkalar olu\u015fmu\u015f, sohbetlerin yan\u0131nda muhtelif dersler de okunmu\u015ftur. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise tefs\u00eer dersleri yer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>II. Tefs\u00eer Eserleri<\/b><\/p>\n<p>Tasavvuf erb\u00e2b\u0131, tam tefsir, c\u00fcz tefsirleri, h\u00e2\u015fiye, ta\u2019l\u00eek, ul\u00fbmu\u2019l-Kur\u2019\u00e2n ve ul\u00fbmu\u2019t-Tefs\u00eer\u2019e d\u00e2ir eserler kaleme alm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00e2z\u0131 \u00e2limler de m\u00fchim bilgilerin b\u00fcy\u00fck tefs\u00eerlerden bulunup okunmas\u0131 zor oldu\u011fu i\u00e7in k\u0131sa s\u00fbre ve \u00e2yet tefs\u00eerleri yazm\u0131\u015flard\u0131r. Bu sebeple daha \u00e7ok s\u00fbre tefs\u00eerleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. F\u00e2tiha, Y\u00e2sin, M\u00fclk, Nebe\u2019, V\u00e2k\u0131a, \u0130hl\u00e2s gibi faz\u00eeletine d\u00e2ir had\u00ees-i \u015fer\u00eefler bulunan s\u00fbrelere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu devirde yaz\u0131lan eserlerde daha \u00e7ok, <i>Beyd\u00e2v\u00ee<\/i>, <i>R\u00e2z\u00ee, Zemah\u015feri<\/i>, <i>Semerkand\u00ee, R\u00fbhu\u2019l-Bey\u00e2n,<\/i> <i>Ebu\u2019s-Su\u00fbd<\/i>, <i>\u015eeyhz\u00e2de H\u00e2\u015fiyesi<\/i>, <i>H\u00e2zin, Nesef\u00ee, Neyseb\u00fbr\u00ee, Be\u011fav\u00ee, Eb\u00fb Hayyan Mev\u00e2hib, Tiby\u00e2n <\/i>gibi herkes taraf\u0131ndan kullan\u0131lan muteber tefs\u00eer kitaplar\u0131ndan, Ak\u00e2id\u2019e, F\u0131kh\u2019a ve Had\u00ees\u2019e d\u00e2ir eserlerden ve Mevl\u00e2n\u00e2, Sa\u2019d\u00ee-i \u015eir\u00e2z\u00ee gibi tasavvuf ve edebiyat \u00fcstadlar\u0131ndan istifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Mutasavv\u0131f m\u00fcfessirler um\u00fbmiyetle, \u015fahs\u00ee fikir, kanaat ve yorumlar\u0131n\u0131 serdetmekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, daha \u00e7ok \u00f6nceki tefs\u00eerlerden nakillerde bulunmu\u015f veya kendilerine g\u00f6re baz\u0131 sentezler yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bunun en m\u00fchim sebebi de Ras\u00fblull\u00e2h (s.a.v) Efendimiz\u2019in \u015fu had\u00ees-i \u015fer\u00eefleridir:<\/p>\n<p>\u201cKim Kur\u2019\u00e2n hakk\u0131nda kendi re\u2019yi ile s\u00f6z s\u00f6ylerse Cehennem\u2019deki yerine haz\u0131rlans\u0131n!\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn40\">[39]<\/a><\/p>\n<p>\u201cKim Kur\u2019\u00e2n hakk\u0131nda kendi re\u2019yi ile bir \u015fey s\u00f6ylerse, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde isabet etse bile hat\u00e2 etmi\u015ftir.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn41\">[40]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p>Bu devirde tasavvuf\u00ee tefs\u00eerler, z\u00e2hir\u00ee tefs\u00eerlere nisbetle daha fazlad\u0131r. Zira insanlar tasavvuf\u00ee tefs\u00eerlere daha \u00e7ok ra\u011fbet etmi\u015flerdir. \u0130lmiye s\u0131n\u0131f\u0131, daha \u00e7ok ilm\u00ee tarzda yaz\u0131lan Arap\u00e7a tefs\u00eerleri okurken, halk\u0131n um\u00fbmu <i>Semerkand\u00ee, Mev\u00e2hib<\/i> ve <i>Tiby\u00e2n<\/i> gibi tefs\u00eerleri tercih etmi\u015ftir. Bu tefs\u00eerlerin en m\u00fchim hususiyeti, rivayete ve tasavvuf\u00ee yorumlara ehemmiyet vermeleridir. B\u00f6yle olmayan tefs\u00eerler de m\u00fctercimler taraf\u0131ndan bu a\u00e7\u0131lardan zenginle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Terc\u00fcme tefs\u00eerlere veya \u00e2yet-i ker\u00eeme meallerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunlar\u0131n um\u00fbmiyetle <i>tefs\u00eer\u00ee terc\u00fcme<\/i> niteli\u011finde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. M\u00fcfessirler, metni harfi harfine \u00e7evirmekten ziyade m\u00e2n\u00e2n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in gayret etmi\u015f, bu maksad\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in de c\u00fcmleyi uzatmaktan ka\u00e7\u0131nmam\u0131\u015flard\u0131r. Bazen de \u00f6nce kelime m\u00e2n\u00e2lar\u0131 verilmi\u015f ancak bu durumda d\u00fczg\u00fcn bir ifade \u00e7o\u011fu zaman ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f, sonunda bu eksi\u011fin telafisi i\u00e7in daha rahat ve toplu bir m\u00e2n\u00e2 d\u00fczg\u00fcn c\u00fcmleler h\u00e2linde ortaya konmu\u015ftur. Bu durum \u015f\u00fcphesiz, terc\u00fcmenin asl\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 tam olarak ifade edememesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda \u00e2limlerimiz ba\u015fka eserlerden nakillerde bulunup g\u00fcncel meselelere de temas etmi\u015flerdir. Neticede ortaya \u00e7\u0131kan kitap, her ne kadar \u201cterc\u00fcme\u201d diye isimlendirilse de terc\u00fcme-\u015ferh veya telif eser h\u00fcviyeti kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu um\u00fbm\u00ee m\u00e2l\u00fbm\u00e2ttan sonra \u015fimdi 19. as\u0131rda tasavvuf erbab\u0131n\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 Tefs\u00eer\u2019e d\u00e2ir eserlerin bir listesini takdim edebiliriz.<a title=\"\" href=\"#_ftn42\">[41]<\/a> \u015e\u00fcphesiz ki bizim ula\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015fka eserler de mevcuttur. Bunlar ya k\u00fct\u00fcphane kay\u0131tlar\u0131na girmemi\u015f veya \u015fahs\u00ee k\u00fct\u00fcphanelerde kalm\u0131\u015f eserlerdir.<\/p>\n<p>Listeyi haz\u0131rlarken m\u00fcelliflerin vefat tarihlerini esas ald\u0131k. Daha evvel yaz\u0131l\u0131p bu devirde bas\u0131lan eserleri farkl\u0131 bir liste h\u00e2linde tanzim ettik. Listede, zaman zaman m\u00fcellifler ve eserleri hakk\u0131nda k\u0131sa notlara da yer verdik.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>A. XIX. As\u0131rda Mutassavv\u0131flar\u0131n Tefs\u00eere D\u00e2ir Eserleri<\/b><\/p>\n<p><b>1.<\/b> \u0130sm\u00e2il M\u00fcf\u00eed Efendi \u0130stanb\u00fbl\u00ee (v. 1217\/1802): Tedris ve telif ile imr\u00e2r-\u0131 hayat etmi\u015f faziletli bir \u015fah\u0131st\u0131r. Nak\u015f\u00ee hal\u00eefelerindendir.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eer-i Beyd\u00e2v\u00ee H\u00e2\u015fiyesi; Nebe\u2019 S\u00fbresi H\u00e2\u015fiyesi.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn43\">[42]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><b>2.<\/b> M\u00fcftiz\u00e2de \u015eeyh Mehmed S\u00e2d\u0131k b. Abdurrahim (v. 1223\/1808): Nak\u015fbendiyye tar\u00eekat\u0131na m\u00fcntesibdir.<\/p>\n<p><i>H\u00e2\u015fiye al\u00e2 tefs\u00eeri\u2019l-Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> (F\u00e2tiha S\u00fbresi\u2019ne ha\u015fiyedir. \u00c2\u015fir Efendi Ktp.\u2019ndedir).<a title=\"\" href=\"#_ftn44\">[43]<\/a><\/p>\n<p><b>3.<\/b> Mant\u0131k\u00ee Mustafa Efendi (v. 1244\/1828): Faziletli bir z\u00e2tt\u0131r. Bursal\u0131 Mehmed T\u00e2hir Bey, onun hakk\u0131nda: \u201cEserleri m\u00fct\u00e2laa edilince maz\u0131nnadan (Allah dostlar\u0131ndan) bir z\u00e2t-\u0131 \u00e2l\u00ee olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r\u201d der.<\/p>\n<p><i>H\u00e2\u015fiyet\u00fc\u2019l-Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> (Nebe\u2019 c\u00fcz\u2019\u00fcne dairdir); <i>Teb\u015f\u00eeru\u2019l-m\u00fcl\u00fbk f\u00ee ahseni\u2019s-s\u00fcl\u00fbk<\/i> (Nahl S\u00fbresi 90. \u00e2yet-i kerimenin tefs\u00eeridir).<a title=\"\" href=\"#_ftn45\">[44]<\/a><\/p>\n<p><b>4.<\/b> Gazz\u00eez\u00e2de Abd\u00fcllat\u00eef Efendi (v. 1247\/1832): Faziletli bir z\u00e2tt\u0131r. Halvetiyye-i M\u0131sriyye tar\u00eekat\u0131na mensubdur.<a title=\"\" href=\"#_ftn46\">[45]<\/a><\/p>\n<p><i>Esr\u00e2r-\u0131 F\u00e2tihati\u2019l-Kit\u00e2b <\/i>(Fars\u00e7a, 3 vr. Telif tarihi: 1202\/1788. M\u00fcellif n\u00fcshas\u0131: Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Orhan Gazi, no: 217\/1); <i>Tefs\u00eeru\u2019l-F\u00e2tiha el-m\u00fcsemm\u00e2 bi-F\u00fct\u00fch\u00e2t-\u0131 Kenz\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(F\u00e2tiha S\u00fbresi\u2019nin riv\u00e2yetlere ve tasavvuf\u00ee yorumlara dayal\u0131 tefsiridir. T\u00fcrk\u00e7e, 366 vr.<a title=\"\" href=\"#_ftn47\">[46]<\/a> Telif tarihi: 3 Receb 1235 \/ 16 Nisan 1820. M\u00fcellif n\u00fcshas\u0131: Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Orhan Gazi, no: 211. Di\u011fer n\u00fcshas\u0131: \u0130stanbul \u00dc., Ktp., AY, no: 3226, 420 vr.); <i>Tefs\u00eeru\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(Arap\u00e7a. K\u00fct\u00fcph\u00e2nelerde ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ciltleri mevcuttur. 2. cild Nis\u00e2 S\u00fbresi ile Nahl S\u00fbresi 74. \u00e2yet aras\u0131n\u0131n tefs\u00eeridir. Telif tarihi: 1228\/1813. M\u00fcellif n\u00fcshas\u0131: Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Orhan Gazi, no: 218, 421 vr. 3. cildde ise S\u00e2ff\u00e2t S\u00fbresi\u2019nin 117. \u00e2yetine kadar tefsir edilmi\u015ftir. Telif tarihi: 1 Muharrem 1247 \/ 12 Haziran 1831. M\u00fcellif n\u00fcshas\u0131: Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Orhan Gazi, no: 2110, 305 vr.); <i>Tenk\u00eehu Z\u00fcbdeti\u2019l-Bey\u00e2n f\u00ee Tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(T\u00fcrk\u00e7e. Telif tarihi: 1245\/1829. Be\u015f cild olan eserin iki cildi mevcuttur: Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Orhan Gazi, no: 220-221, 176+174 vr.); <i>N\u00e2sih u Mens\u00fbh <\/i>(Us\u00fbl-i tefs\u00eere d\u00e2irdir)<a title=\"\" href=\"#_ftn48\">[47]<\/a>; <i>Ris\u00e2le-i Levha-i H\u00fcm\u00e2yun der-Tefs\u00eer-i \u00c2yet-i \u201c\u0130nnall\u00e2he ye\u2019m\u00fcruk\u00fcm en t\u00fcedd\u00fc\u2019l-em\u00e2n\u00e2ti il\u00e2 ehlih\u00e2\u2026\u201d<\/i> (en-Nis\u00e2 4\/58)<a title=\"\" href=\"#_ftn49\">[48]<\/a>; <i>Tefs\u00eeru F\u00e2tiha ve \u0130hl\u00e2s ve Muavvizeteyn ve\u2019s-Sel\u00e2mu al\u00e2 N\u00fbhin, Sel\u00e2mun al\u00e2 \u0130br\u00e2h\u00eem, Sel\u00e2mun al\u00e2 M\u00fbs\u00e2, Sel\u00e2mun al\u00e2 \u0130ly\u00e2s\u00een f\u00ee ris\u00e2letin v\u00e2hidetin.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn50\">[49]<\/a><\/p>\n<p><b>5.<\/b> Abdullah bin Osman el-Hanef\u00ee et-Tirev\u00ee (v. 1249\/1833): \u0130sl\u00e2m\u00ee ilimlerde r\u00fcs\u00fbh sahibi bir \u00e2limdir. Bursal\u0131 Mehmed T\u00e2hir, \u201cLis\u00e2n-\u0131 tasavvufa da v\u00e2k\u0131f olduklar\u0131 eserlerinden istidl\u00e2l olunmaktad\u0131r\u201d der. Tasavvuf\u00ee meselelere d\u00e2ir eserleri de vard\u0131r.<\/p>\n<p><i>Ris\u00e2le f\u00ee kavlih\u00ee te\u00e2l\u00e2 \u201cVe amilu\u2019s-s\u00e2lih\u00e2t\u201d<\/i> (Bu \u00e2yet-i kerimedeki \u201cs\u00e2lih\u00e2t\u201d kelimesinin mef\u2019\u00fbl-i mutlak oldu\u011funu s\u00f6yleyerek bunu Sarf, Nahiv, Vad\u2019, Kel\u00e2m, Hikmet-i \u0130l\u00e2h\u00ee, Me\u00e2n\u00ee, Us\u00fbl ilimlerine tatbik ederek \u015ferhetmi\u015ftir); <i>Ris\u00e2le f\u00ee kavlih\u00ee te\u00e2l\u00e2 \u201cel-M\u00e2l\u00fc ve\u2019l-ben\u00fbne z\u00eenet\u00fc\u2019l-hay\u00e2ti\u2019d-d\u00fcny\u00e2\u201d<\/i>; <i>Ris\u00e2le f\u00ee kavlih\u00ee te\u00e2l\u00e2 \u201c\u0130nn\u00e2 enzeln\u00e2\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn51\">[50]<\/a>;<i> Ris\u00e2le f\u00ee kavlih\u00ee te\u00e2l\u00e2 \u201cVe Rabbuke yahluku m\u00e2 ye\u015f\u00e2u\u201d<\/i> (Arap\u00e7a, yazma, S\u00fcleymaniye Ktp., Ba\u011fdatl\u0131 Vehbi, no: 2120, 1. c., 17-18 vr.); <i>Ris\u00e2le f\u00ee tefs\u00eeri kavlih\u00ee te\u00e2l\u00e2 \u201cVe\u2019llez\u00eene c\u00e2hed\u00fb f\u00een\u00e2\u201d<\/i><b> <\/b>(Arap\u00e7a, yazma, S\u00fcleymaniye Ktp., Ba\u011fdatl\u0131 Vehbi, no: 2120, 1 c., 19-20 vr.).<\/p>\n<p><b>6.<\/b> R\u00fc\u015fd\u00ee Ahmed Efendi (v. 1251\/1835): Karaa\u011fa\u00e7 m\u00fcft\u00fcs\u00fc idi. Nak\u015fbendiyye tar\u00eekat\u0131na mensubdur.<\/p>\n<p><i>\u00c2y\u00e2t-\u0131 Secde Ris\u00e2lesi.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn52\">[51]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><b>7.<\/b> \u0130bn \u00c2bid\u00een (1198-1252): H\u00e2lid-i Ba\u011fd\u00e2d\u00ee Hazretleri\u2019ne intis\u00e2b etmi\u015ftir. \u00dcst\u00e2d\u0131n\u0131n aleyhine konu\u015fup yazan ki\u015filere kar\u015f\u0131 <i>Sell\u00fc\u2019l-h\u00fcs\u00e2mi\u2019l-Hind\u00ee li-nusrati Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lidi\u2019n-Nak\u015fbend\u00ee <\/i>ismiyle bir reddiye kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Bir kitap hacmindeki bu ris\u00e2le <i>Mecm\u00fbat\u00fc res\u00e2ili \u0130bn \u00c2bid\u00een<\/i>\u2019in (\u0130stanbul ts.) 2. cildinde yer almaktad\u0131r. Ayn\u0131 cildde yer alan \u201cRic\u00e2l\u00fc\u2019l-gayb\u201da d\u00e2ir di\u011fer bir ris\u00e2le ile birlikte Yusuf Ertu\u011frul taraf\u0131ndan <i>M\u00e2nev\u00ee Ki\u015filer ve Halleri<\/i> ismiyle T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye terc\u00fcme edilip ne\u015fredilmi\u015ftir. (Konya 1429\/2008) Elli d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda vef\u00e2t eden \u0130bn \u00c2bid\u00een, bu k\u0131sa ama bereketli \u00f6mr\u00fcnde \u00e7ok say\u0131da eser b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Eserlerinin \u00e7o\u011fu \u015ferh ve h\u00e2\u015fiye t\u00fcr\u00fcndendir. Ama bu eserler onun kendi orijinal fikrinin mahsul\u00fcd\u00fcr. \u00d6yle ki <i>K\u00e2d\u00ee Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> \u00fczerine h\u00e2\u015fiye yazmak istedi\u011finde, \u00f6nceki tefsirlerin s\u00f6ylemedi\u011fi bir \u015feyleri yazmay\u0131 kendi kendine \u015fart ko\u015fmu\u015ftur.<a title=\"\" href=\"#_ftn53\">[52]<\/a><\/p>\n<p><i>H\u00e2\u015fiye ale\u2019l-K\u00e2d\u00ee el-Beyd\u00e2v\u00ee<\/i>.<a title=\"\" href=\"#_ftn54\">[53]<\/a><\/p>\n<p><b>8.<\/b> Abdullah Eyy\u00fbb\u00ee (v. 1252): Re\u00ees\u00fc\u2019l-kurr\u00e2 idi. Z\u00e2hir\u00ee ilimleri tahsil ettikten sonra Nak\u015f\u00ee b\u00fcy\u00fcklerinden Murad Buh\u00e2r\u00ee Derg\u00e2h\u0131 \u015feyhi Muhammed Efendi\u2019ye intis\u00e2b etti.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eer-i S\u00fbre-i Feth<\/i>;<i> Lev\u00e2miu\u2019l-bedr f\u00ee \u015ferhi N\u00e2z\u0131meti\u2019z-zehr <\/i>(yy. ts., 136 s. Arap\u00e7a. \u015e\u00e2t\u0131b\u00ee\u2019nin <i>N\u00e2z\u0131met\u00fc\u2019z-zehr <\/i>kasidesinin \u015ferhidir. S\u00fcleymaniye Ktp., \u0130brahim Efendi, no: 27);<i> Rahm\u00e2niyye mine\u2019t-tefs\u00eer<\/i>;<i> \u00cek\u00e2zu\u2019l-kurr\u00e2<\/i>;<i> \u015eerhu m\u00eez\u00e2ni\u2019l-kurr\u00e2i\u2019l-a\u015fere.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn55\">[54]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><b>9.<\/b> G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fckz\u00e2de \u0130brahim el-Kayser\u00ee (1160-1253\/1838-1839): Nak\u015f\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndan Eb\u00fb Sa\u00eed Muhammed H\u00e2dim\u00ee\u2019nin tilm\u00eez-i h\u00e2ss\u0131 B\u00fcy\u00fck H\u00fcseyin Efendi\u2019den akl\u00ee ve nakl\u00ee ilimleri tahsil etmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru C\u00fcz\u2019i\u2019n-Nebe\u2019<\/i> (Amme C\u00fcz\u2019\u00fc\u2019n\u00fcn tefsirini ihtiv\u00e2 eden eser Nas S\u00fbresi\u2019nin sonunda nihayete ermektedir. Arap\u00e7a. 120 vr., 19 sat\u0131r. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Ktp., Yaz. D. no: 95)<a title=\"\" href=\"#_ftn56\">[55]<\/a>; <i>Risale f\u00ee hakk\u0131 Besmele<\/i> (<i>Mecm\u00fbat\u00fc\u2019l-kav\u00e2id <\/i>i\u00e7inde); <i>Terc\u00fcme-i S\u00fbre-i Duh\u00e2 ve\u2019l-Kadr ve\u2019l-Asr <\/i>(\u0130stanbul 1287, k\u00fc\u00e7\u00fck boy, 24 s. T\u00fcrk\u00e7e).<a title=\"\" href=\"#_ftn57\">[56]<\/a><\/p>\n<p><b>10.<\/b> \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m Kad\u0131z\u00e2de T\u00e2hir Efendi (v. 1254\/1838): Tokatl\u0131 \u00d6mer Efendi\u2019nin mahdumudur. Huzur Dersi hocalar\u0131ndand\u0131r. 1205\/1790 senesindeki 4. meclise muhatap olarak i\u015ftirak etmi\u015ftir. 1233\/1818\u2019de \u0130stanbul Kad\u0131s\u0131, 1238\/1823\u2019te Anadolu Kazaskeri, 1241\/1825\u2019te \u015eeyh\u00fclislam olmu\u015ftur. K\u00e2dir\u00ee tar\u00eekat\u0131na mensuptur. Alt\u0131 Mermer civar\u0131nda K\u00fc\u00e7\u00fck Hamam biti\u015fi\u011findeki K\u00e2dir\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019n\u0131 ihy\u00e2 etmi\u015ftir. Ey\u00fcb\u2019de Bostan \u0130skelesi kabristan\u0131nda medfundur.<\/p>\n<p><i>S\u00fbre-i \u0130hl\u00e2s Tefs\u00eeri.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn58\">[57]<\/a><\/p>\n<p><b>11.<\/b> Ortak\u00f6yl\u00fc Ferruh \u0130smail Efendi (v. 1256\/1840): Bir\u00e7ok tar\u00eekattan hil\u00e2fet almas\u0131na ra\u011fmen Bekt\u00e2\u015f\u00eelikle itham edilmi\u015ftir. Yahy\u00e2 Efendi Derg\u00e2h\u0131\u2019na biti\u015fik mezarl\u0131kta medfundur.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eer-i Mev\u00e2kib\/Terceme-i Tefs\u00eer-i Mev\u00e2hib<\/i> (2 cilt, \u0130stanbul, 1282\/1865.<a title=\"\" href=\"#_ftn59\">[58]<\/a> Me\u015fhur s\u00fbf\u00ee ve \u015f\u00e2ir Abdurrahman-\u0131 C\u00e2m\u00ee vas\u0131tas\u0131yla Nak\u015fbend\u00ee tar\u00eekat\u0131na in\u00adtisap eden H\u00fcseyin b. Ali el-K\u00e2\u015fif\u00ee\u2019nin (v. 900\/1494) <i>el-Mev\u00e2hib\u00fc\u2019l-aliyye <\/i>isimli Fars\u00e7a tefs\u00eerinin terc\u00fcmesidir. Terc\u00fcme tarihi: 1246\/1830).<a title=\"\" href=\"#_ftn60\">[59]<\/a><\/p>\n<p><b>12.<\/b> Molla Halil Siird\u00ee (v. 1257\/1841): Tahs\u00eele ba\u015flarken \u0130brahim Hakk\u0131 Erzur\u00fbm\u00ee Hazretleri\u2019nin duas\u0131na mazhar olmu\u015ftur. Daha sonra K\u00e2diriyye tar\u00eekat\u0131 \u015feyhlerinden Ahmed Re\u015fid\u00ee Efendi\u2019nin halifesi olmu\u015ftur.<a title=\"\" href=\"#_ftn61\">[60]<\/a><\/p>\n<p><i>Bas\u00eerat\u00fc\u2019l-kul\u00fbb f\u00ee kel\u00e2mi All\u00e2mi\u2019l-\u011euy\u00fbb <\/i>(372 vr. tam tefs\u00eer)<a title=\"\" href=\"#_ftn62\">[61]<\/a>; <i>Tefs\u00eeru\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(Kehf S\u00fbresi\u2019ne kadar. \u00d6ncekine g\u00f6re daha mufassal bir tefs\u00eerdir. 152 vr.).<a title=\"\" href=\"#_ftn63\">[62]<\/a><\/p>\n<p><b>13.<\/b> Kayserili Mehmed Sa\u00eed Efendi (1257\/1841): Me\u015f\u00e2y\u0131h-\u0131 Nak\u015fbendiyye ulem\u00e2s\u0131ndan bir z\u00e2tt\u0131r. N\u00fbr\u00ee Muhammed \u015eemseddin Efendi\u2019nin m\u00fcr\u015fididir. Hac\u0131 Bekta\u015f\u00ee Vel\u00ee derg\u00e2h\u0131 me\u015f\u00eehat\u0131na t\u00e2yin olunmu\u015ftur.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eer-i S\u00fbre-i ve\u2019d-Duh\u00e2 <\/i>(Be\u015fikta\u015f Yahya Efendi Ktp.\u2019nde mevcut); <i>Tefs\u00eer-i S\u00fbre-i ve\u2019l-\u00c2diy\u00e2t <\/i>(Arap\u00e7a. 34 vr. S\u00fcleymaniye Ktp., H. Hayri-Abd. Ef., no: 36).<a title=\"\" href=\"#_ftn64\">[63]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><b>14.<\/b> Mehmed Em\u00een Efendi (v. 1264\/1847): <i>Ey\u00fcb \u0130mam\u0131<\/i> olarak tan\u0131n\u0131r. Halvet\u00eeli\u011fin S\u00fcnb\u00fcl\u00ee Kolu\u2019na ba\u011fl\u0131 A\u011fa\u00e7ay\u0131r\u0131 Tekkesi postni\u015finlerindendir. <i>el-\u00c2s\u00e2ru\u2019l-Mec\u00eediyye fi\u2019l-men\u00e2k\u0131b\u0131\u2019l-H\u00e2lidiyye <\/i>isimli eseri vard\u0131r.<\/p>\n<p><i>Ash\u00e2bu\u2019l-Kehfi ve\u2019r-Rak\u00eem <\/i>(\u0130stanbul: Matbaa-i \u00c2mire, 1264\/1848, 63 s.<i> <\/i>Osmanl\u0131ca)<a title=\"\" href=\"#_ftn65\">[64]<\/a><\/p>\n<p><b>15.<\/b> \u0130mamz\u00e2de Es\u2019ad Efendi (v. 1276\/1859): Halvetiye tar\u00eekat\u0131n\u0131n Yi\u011fitba\u015f\u0131 \u015fubesinden hil\u00e2fet alm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcleymaniye C\u00e2mii haz\u00eeresine defnedilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Bakara S\u00fbresi 212. \u00c2yet-i Ker\u00eeme\u2019nin Tefs\u00eeri <\/i>(\u0130stanbul \u00dc. Ktp., \u0130bn\u00fc\u2019l-Em\u00een, no: 2649, vr. 30-33).<a title=\"\" href=\"#_ftn66\">[65]<\/a><\/p>\n<p><b>16.<\/b> M\u00eerg\u00e2n\u00ee Muhammed Osman (1208-1268\/1793-1851): Hanef\u00ee mezhebine mensub bir m\u00fcr\u015fiddir. Tefs\u00eer, Had\u00ees, F\u0131k\u0131h gibi ilimleri tahsil ettikten sonra s\u00fbfiyye tar\u00eek\u0131na s\u00fcl\u00fbk ederek Nak\u015fbend\u00ee, K\u00e2dir\u00ee, \u015e\u00e2zel\u00ee, C\u00fcnd\u00ee, Mirgan\u00ee tar\u00eeklerine intisab etmi\u015ftir. Mirganiyye tar\u00eekat\u0131, ceddi Seyyid Abdullah\u2019\u0131n tar\u00eeki idi. Kendisi bu tar\u00eekat\u0131 Hicaz hav\u00e2lisinde, Sa\u00eed-i M\u0131s\u0131r\u2019da ve S\u00fbdan\u2019da ne\u015fre muvaffak olmu\u015ftur.<\/p>\n<p><i>T\u00e2cu\u2019t-tef\u00e2s\u00eer li-kel\u00e2mi\u2019l-Meliki\u2019l-Keb\u00eer,<\/i> (M\u0131s\u0131r: Bulak Matbaas\u0131, ts. 272+271 s.).<a title=\"\" href=\"#_ftn67\">[66]<\/a><\/p>\n<p><b>17.<\/b> \u00c2l\u00fbs\u00eez\u00e2de Mahm\u00fbd Efendi (1217\/-1270\/1802-1854): H\u00e2lid-i Ba\u011fd\u00e2d\u00ee Hazretleri\u2019ne intis\u00e2b etmi\u015ftir. \u00dcstad\u0131 ile mektupla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid\u2019in <i>Bu\u011fyet\u00fc\u2019l-v\u00e2cid<\/i> isimli mekt\u00fbb\u00e2t\u0131n\u0131n 93. mektubu, \u0130m\u00e2m \u00c2l\u00fbs\u00ee\u2019nin mektubuna cevapt\u0131r. \u00c2l\u00fbs\u00ee, <i>N\u00fczhet\u00fc\u2019l-elb\u00e2b<\/i> isimli eserinde ders okudu\u011fu hocala\u00adr\u0131n\u0131 sayarken Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid\u2019i methedib aleyhinde bulunanlara cevap verir. \u015e\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cMevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid\u2019in bana kar\u015f\u0131 \u015fefkati \u00e7oktu, ilimle me\u015fgul olmam\u0131 emretti. \u0130limle birlikte tar\u00eekat\u0131n feyz ve bereketinden mahrum olmayaca\u011f\u0131ma kefil oldu. Devaml\u0131 onun kefil oldu\u011fu feyz ve bereketi bekliyorum. \u015eimdi sanki tar\u00eekat\u0131n feyz ve bereket denizi i\u00e7inde y\u00fcz\u00fcyorum\u2026 \u015eam\u2019da O\u2019nun m\u00fcbarek ruhu \u015fer\u00eefi Cennetin y\u00fcce makamlar\u0131na u\u00e7tu. Vef\u00e2t\u0131 sebebiyle b\u00fct\u00fcn m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kalbi h\u00fcz\u00fcnle doldu. Vefat\u0131na dair bir\u00e7ok mersiyeler yaz\u0131ld\u0131. Onlardan biri de Seyyid Cevad Siyahpu\u015f\u2019un yazd\u0131\u011f\u0131 mersiyedir. Bu esere g\u00fczel bir \u015ferh yazd\u0131m. Ad\u0131n\u0131 <i>el-Feydu\u2019l-v\u00e2rid al\u00e2 mersiyet-i Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid<\/i> koydum.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn68\">[67]<\/a><\/p>\n<p><i>R\u00fbhu\u2019l-me\u00e2n\u00ee f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Az\u00eem ve\u2019s-Seb\u2019i\u2019l-Mes\u00e2n\u00ee<\/i> (\u00c2l\u00fbs\u00ee, yazd\u0131\u011f\u0131 tefs\u00eerin ilk k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 Sultan Mahm\u00fbd\u2019un k\u00fct\u00fcph\u00e2nesine hediye etmi\u015f, daha sonra yazd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 cildi Sultan Abd\u00fclmecid\u2019e ith\u00e2f etmi\u015f, son iki cildini de 1267\u2019de tamamlayarak bizzat \u0130stanbul\u2019a getirip Sultan Abd\u00fclmecid\u2019e takdim etmi\u015ftir. Abd\u00fclmecid de 9 ciltlik bu yazma n\u00fcshay\u0131 1268 tarihinde Koca R\u00e2g\u0131b Pa\u015fa K\u00fct\u00fcphanesine vakfetmi\u015ftir. No: 185-193).<a title=\"\" href=\"#_ftn69\">[68]<\/a><\/p>\n<p><b>18.<\/b> Ferd\u00ee Abdullah Efendi Ma\u011fn\u00ees\u00e2v\u00ee (v. 1274\/1858): Turgutlu kasabas\u0131ndand\u0131r. \u0130stanbul\u2019da tahsilini ikmal ettikten sonra kasaba m\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bulunarak ilim ne\u015fretti. Daha sonra Hicaz\u2019a giderek Mekke-i M\u00fckerreme\u2019de Nak\u015f\u00ee b\u00fcy\u00fcklerinden Hind\u00ee Muhammed C\u00e2n Efendi\u2019ye intis\u00e2b ederek hil\u00e2fet ald\u0131 ve memleketine d\u00f6nd\u00fc. \u015eeyh\u00fc\u2019l-\u0130sl\u00e2m \u00c2rif Hikmet Bey\u2019in delaletiyle \u0130stanbul\u2019da F\u00e2tih civar\u0131ndaki Em\u00eer Buh\u00e2r\u00ee Derg\u00e2h\u0131 \u015feyhli\u011fine tayin olundu. Bu vazifede iken 1274\u2019te vefat ederek derg\u00e2h\u0131n haz\u00eeresine defnedildi.<\/p>\n<p><i>\u00c2y\u00e2t-\u0131 Mens\u00fbha Terc\u00fcme ve \u015eerhi <\/i>(\u0130mam S\u00fcy\u00fbt\u00ee\u2019nin <i>\u00c2y\u00e2t-\u0131 Mens\u00fbha<\/i> ris\u00e2lesini 1259\u2019da manzum olarak terc\u00fcme ve \u015ferh etmi\u015ftir. M\u00fcellif n\u00fcshas\u0131 Turgutlu H\u00fcseyin A\u011fa Ktp.\u2019ndedir).<a title=\"\" href=\"#_ftn70\">[69]<\/a><\/p>\n<p><b>19.<\/b> Molla Eb\u00fb Bekr el-K\u00fcl\u00e2l\u00ee (v. 1280\/1863): Tasavvufa \u00e2\u015fina bir \u00e2limdir.<\/p>\n<p><i>Safvet\u00fc\u2019t-tef\u00e2s\u00eer.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn71\">[70]<\/a><\/p>\n<p><b>20.<\/b> K\u00fctahyal\u0131 Evliy\u00e2z\u00e2de \u0130sm\u00e2il Hakk\u00ee Efendi (v. 1282\/1865): Me\u015f\u00e2y\u0131h-\u0131 Nak\u015fbendiyye fudal\u00e2s\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><i>Mift\u00e2hu\u2019t-tef\u00e2s\u00eer <\/i>(\u0130stanbul: Matbaa-i \u00c2mire, 1289, 295 s. 19 cm.<i> <\/i>Mufassal F\u00e2tiha-i \u015eer\u00eefe tefs\u00eeri).<a title=\"\" href=\"#_ftn72\">[71]<\/a><\/p>\n<p><b>21.<\/b> \u015eumnulu Y\u00fbsuf Efendi (v. 1282\/1865): Nak\u015f\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndan ve \u0130lm-i K\u0131raat m\u00fctehass\u0131slar\u0131ndand\u0131r. Edirneli \u015eeyh D\u00e2vud Efendi\u2019nin en me\u015fhur halifesidir. Eski C\u00e2mi\u2019de Arap\u00e7a ve Tefs\u00eer dersleri okutmu\u015ftur.<\/p>\n<p><i>\u0130m\u2019\u00e2n f\u00ee cem\u2019i\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/i> (Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in cem\u2019i ve tert\u00eebi hakk\u0131ndad\u0131r).<a title=\"\" href=\"#_ftn73\">[72]<\/a><\/p>\n<p><b>22.<\/b> \u015eeyh Eb\u00fb Bekir el-Benn\u00e2n\u00ee (v. 1284\/1867): Ehl-i tasavvuftan f\u00e2z\u0131l bir \u00e2limdir. Tasavvufa d\u00e2ir altm\u0131\u015ftan ziyade eseri vard\u0131r.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Az\u00eem<\/i> (\u0130\u015f\u00e2r\u00ee tefs\u00eerdir).<a title=\"\" href=\"#_ftn74\">[73]<\/a><\/p>\n<p><b>23.<\/b> Eb\u00fb Bekir en-Nak\u015fbend\u00ee (v. 1287\/1870): 1224\/1809 senesinde Musul\u2019da do\u011fdu. Akl\u00ee ve nakl\u00ee ilimleri tahsil ettikten sonra Nak\u015fbend\u00ee tar\u00eekat\u0131na intis\u00e2b etti. \u00d6nce \u015e\u00e2h Veliyyullah ed-Dehlev\u00ee, ard\u0131ndan \u015eeyh Muhammed Can Hazretleri\u2019ne hizmette bulunarak feyz ald\u0131. Bir m\u00fcddet Mekke-i M\u00fckerreme\u2019de bulundu. D\u00f6nd\u00fckten sonra Ba\u011fdad v\u00e2lisi Davud Pa\u015fa\u2019n\u0131n, kendisi i\u00e7in yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 derg\u00e2hta hizmet verdi. 1260\/1844 senesinde Rusya ile yap\u0131lan sava\u015fa m\u00fcritleriyle kat\u0131lmak \u00fczere Kars\u2019a gitti. Sava\u015ftan sonra \u0130stanbul\u2019a, oradan da Ba\u011fdad\u2019a d\u00f6nd\u00fc. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar ir\u015f\u00e2d hizmetlerinde bulundu ve tefsirinin telifiyle me\u015fgul oldu. 1287\u2019de vefat edip derg\u00e2h\u0131na defnedildi.<a title=\"\" href=\"#_ftn75\">[74]<\/a><\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru d\u00fcrreti\u2019l-yet\u00eeme tahte hak\u00eekati\u2019l-Muhammediyye <\/i>(Arap\u00e7a, 485 vr., 24 sat\u0131r. S\u00fcleymaniye Ktp., Hac\u0131 Mahmud Efendi, no: 82).<a title=\"\" href=\"#_ftn76\">[75]<\/a><\/p>\n<p><b>24.<\/b> Hoca S\u00e2d\u0131k Efendi Pir\u00e2v\u00e2d\u00ee (v. 1290\/1873): Tar\u00eekaten Nak\u015fbend\u00ee-H\u00e2lid\u00ee\u2019dir. \u0130lm-i Had\u00ees ve Tefs\u00eer\u2019de s\u00e2hib-i ihtis\u00e2s ve ed\u00eeb bir z\u00e2tt\u0131r. Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e, F\u00e2rs\u00e7a lisanlar\u0131na bihakk\u0131n v\u00e2k\u0131f oldu\u011fu gibi Frans\u0131zca ve Rumca\u2019ya da \u00e2\u015fin\u00e2 idi.<\/p>\n<p><i>Ris\u00e2le f\u00ee tefs\u00eeri ba\u2019di\u2019s-s\u00fcver\/Baz\u0131 S\u00fbre-i \u015eer\u00eeflere Tefs\u00eer.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn77\">[76]<\/a><\/p>\n<p><b>25.<\/b> H\u00e2mid Efendi Kars\u00ee (v. 1291\/1874): Nak\u015fbendiyye tar\u00eekat\u0131na m\u00fcntesibdir.<\/p>\n<p><i>S\u00fbre-i Abese Tefs\u00eeri<\/i> (Yazma).<a title=\"\" href=\"#_ftn78\"><sup><sup>[77]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>26.<\/b> Osman Nec\u00e2t\u00ee Eski\u015fehr\u00ee (1226-1293\/1811-1876): \u00c2lim ve f\u00e2z\u0131l bir z\u00e2t idi. 1265-1284 seneleri aras\u0131nda Huzur Dersleri\u2019nde muhatap olarak bulunmu\u015ftur. Eserinden tasavvuf ehli bir z\u00e2t oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru\u2019n-nec\u00e2t<\/i> (\u0130stanbul 1288, 427 s. T\u00fcrk\u00e7e).<a title=\"\" href=\"#_ftn79\"><sup><sup>[78]<\/sup><\/sup><\/a> Bu eser daha \u00e7ok i\u015f\u00e2r\u00ee tefs\u00eer hus\u00fbsiyetlerini ta\u015f\u0131makla birlikte dirayet ve rivayet y\u00f6n\u00fc de hissedilmektedir. M\u00fcfessir, \u00e2yetleri tefs\u00eer eden di\u011fer \u00e2yetleri ve had\u00eesleri aynen terc\u00fcme ederek m\u00e2n\u00e2lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f, bir de yeri geldik\u00e7e \u015fiirler, darb-\u0131 meseller ve hik\u00e2yelerle s\u00f6z\u00fcn ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, zaman zaman usul kaidelerini ve furu\u2019a dair meseleleri de izah ederek eserini ak\u0131c\u0131 ve c\u00e2zip h\u00e2le getirmi\u015ftir. Mesela Nebe s\u00fbresinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e2yetini \u201cKi onlar \u00e2hiret hakk\u0131nda ihtilafa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir\u201d tefs\u00eer ederken ilgili \u00e2yeti kerimeleri, had\u00ees-i \u015fer\u00eefleri, Arap\u00e7a hikmetli s\u00f6zleri yeri geldik\u00e7e a\u00e7\u0131klamakla birlikte Hazret-i M\u00fbs\u00e2 ve Firavun k\u0131ssas\u0131n\u0131 anlatarak bu k\u0131ssan\u0131n i\u015f\u00e2r\u00ee yorumunu yapar. Hz. M\u00fbs\u00e2 ile H\u00e2run\u2019u kalb ile akla, Firavun\u2019u nefs-i emmareye, as\u00e2y\u0131 <i>La il\u00e2he illallah<\/i> tevhidine ve deryay\u0131 da ruha benzeterek baz\u0131 nasihatlarda bulunur. Nefse ve hev\u00e2ya uymay\u0131p bunlar\u0131 b\u0131rakt\u0131ktan sonra ancak r\u00fbhen bir y\u00fckseli\u015fin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu ifade ettikten sonra Allah\u2019\u0131n her \u015feyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc misallendirmek i\u00e7in \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cZira d\u00fcnya ve \u00e2hiret m\u00fclk\u00fc ona maks\u00fbr ve m\u00fcnhas\u0131r olup ol Padi\u015fah-\u0131 Lem Yez\u00e2l\u2019in kabza-i kudretinden ve tealluk-\u0131 basar\u0131ndan b\u00eer\u00fbn mek\u00e2n mevc\u00fbt de\u011fildir ki ol mek\u00e2nda vuku bulan m\u00e2siyete bas\u00eer ve al\u00eem olm\u0131ya! Hatta karanl\u0131k gecede v\u00e2di-i cib\u00e2lde bir hacerin menfezinde sakin olan bir sivrisinek, cenahlar\u0131n\u0131 ne\u015fr ve pervaz eylese kanatlar\u0131n\u0131n tul ve arz\u0131 ne miktar oldu\u011funu bilir ve g\u00f6r\u00fcr.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn80\">[79]<\/a><\/p>\n<p>Tefs\u00eerin ba\u015f\u0131nda \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201c\u2026ve c\u00fcmle cih\u00e2n\u0131 insan i\u00e7\u00fcn ve \u00e2n\u0131 kendi ma\u2019rifeti i\u00e7\u00fcn halk ve \u00eec\u00e2d ve hak\u00e2y\u0131k-\u0131 e\u015fy\u00e2 ile dek\u00e2y\u0131k-\u0131 me\u2019\u00e2n\u00eeyi bi\u2019l-c\u00fcmle anda icm\u00e2l ve \u0131zh\u00e2r ed\u00fcb r\u00fbh-\u0131 insan\u0131 C\u00e2mi\u2019 ismine s\u00fbret ve h\u00e2mil-i em\u00e2net ve mahrem-i esr\u00e2r-\u0131 hikmet eylemi\u015ftir\u2026\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn81\">[80]<\/a><\/p>\n<p>Fel\u00e2k S\u00fbresi\u2019nin son \u00e2yetinde ise \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cT\u00e2lib-i irf\u00e2n i\u00e7\u00fcn ibtid\u00e2 l\u00e2z\u0131m olan budur ki nazarg\u00e2h-\u0131 Hud\u00e2 olan kalbini evs\u00e2f-\u0131 zem\u00eemenin us\u00fbl-i erbaas\u0131ndan t\u00e2hir k\u0131lur. \u00c2n\u0131n biri t\u00fbl-i emeldir ve biri emirde acele etmektir ve biri hased ve biri kibirdir.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn82\">[81]<\/a><\/p>\n<p><b>27.<\/b> Muhammed Hayruddin Han Hindi Haydarabadi (1294\u2019den sonra):<\/p>\n<p><i>Kit\u00e2bu\u2019t-tefs\u00eeri\u2019l-cem\u00e2l\u00ee ale\u2019t-Tenz\u00eeli\u2019l-Cel\u00e2l\u00ee <\/i>(4 cilt, Kahire: Bulak Matbaas\u0131, 1294\/1877).<a title=\"\" href=\"#_ftn83\">[82]<\/a> Mevlana \u015eeyh Muhammed Cemaleddin Hind\u00ee Dehlev\u00ee, \u00f6mr\u00fcn\u00fc Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in ve tefs\u00eerlerinin yayg\u0131n bir \u015fekilde \u00f6\u011frenilmesi, bask\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na vakfetmi\u015f bir ki\u015fi oldu\u011fu i\u00e7in dedesi M\u00fcceddid\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndan \u015eah Veliyyullah ed-Dehlev\u00ee\u2019nin Fars\u00e7a Kur\u2019\u00e2n tefs\u00eeri olan <i>Fethu\u2019r-Rahm\u00e2n<\/i>\u2019\u0131n terc\u00fcmesini ve di\u011fer tefs\u00eerleri devaml\u0131 okutmakta ve farkl\u0131 dilleri kullanan topluluklar\u0131n da istifadesi i\u00e7in <i>Fethu\u2019r-Rahm\u00e2n<\/i>\u2019\u0131 Afgan diline terc\u00fcme etti\u011fi gibi T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye terc\u00fcmesini de istemektedir.<a title=\"\" href=\"#_ftn84\"><sup><sup>[83]<\/sup><\/sup><\/a> Erb\u00e2b-\u0131 himmetin, tefs\u00eerin T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye de kazand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istemeleri \u00fczerine bizz\u00e2t kendisi Hayrettin Han\u2019dan rica ederek bu vaz\u00eefeyi yerine getirmesini talep etmi\u015ftir. Hayreddin Han da baz\u0131 faydal\u0131 bilgileri ve l\u00fczumlu \u00eezahlar\u0131 il\u00e2ve ederek terc\u00fcmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Terc\u00fcme olarak kaydedilen c\u00fcmlelerin ba\u015f\u0131na <i>te<\/i>, faide ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda tefs\u00eer niyetiyle konulan c\u00fcmlelerin ba\u015f\u0131na ise <i>fe <\/i>harfi konulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>M\u00fcfessir, tefs\u00eerin sonunda insanlar\u0131n imanlar\u0131n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, \u00e2hiretten daha \u00e7ok d\u00fcnyaya ehemmiyet verilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ve dini ilimlerin kimse taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmedi\u011fi ve evlatlar\u0131na \u00f6\u011fretilmedi\u011fi, bunun neticesi olarak nesillerin hidayetten sap\u0131p heva ve heves yoluna, \u015feytan\u0131n izine gittikleri; b\u00fct\u00fcn himmetlerini yeme, i\u00e7me, \u015fehvet ve bedenin rahat\u0131 i\u00e7in sarfettikleri i\u00e7in helal-haram demeden ellerine ge\u00e7eni yedikleri; zin\u00e2, livata gibi b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan \u00e7ekinmedikleri, gayrim\u00fcslimlerle beraberliklerinin artmas\u0131 sebebiyle zamanla aralar\u0131nda bir fark kalmay\u0131p kalpleri aras\u0131nda muhabbetin peyd\u00e2 oldu\u011fu gibi hususlardan \u015fik\u00e2yetle insanlar\u0131n, ehl-i \u0130sl\u00e2m\u2019a s\u00fcnnet olan selam\u0131 dahi unuttuklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledikten sonra \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201c\u0130mdi insan\u0131 tar\u00eek-\u0131 Hakk\u2019a hidayet id\u00fcb nefsini tezkiye ve terbiye itme\u011fe Kur\u2019\u00e2n gibi bir m\u00fcr\u015fid-i k\u00e2mil olamaz ise de fakat bu dahi T\u00fbt\u00ee ku\u015funun bir ka\u00e7 s\u00f6z \u00f6\u011fren\u00fcb m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 bilmeyerek a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 gibi Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n yaln\u0131z elfaz\u0131n\u0131 teall\u00fcm id\u00fcb mah\u00e2ric ve tecvid-i hur\u00fbfuna sarf-\u0131 evk\u00e2t ile h\u00e2s\u0131l olmaz. Elf\u00e2z\u0131 okumak lisan\u0131n hazz\u0131 olub m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 tefekk\u00fcr ve m\u00fbcibince amel itmedik\u00e7e kalbe bir \u015fey sirayet itmez. Nice h\u00e2f\u0131zlar var ki \u00f6m\u00fcrlerini tecvide sarf id\u00fcb m\u00e2n\u00e2y\u0131 fehm itmemekle ve tefs\u00eer c\u00e2nibine gitmemekle Hud\u00e2 ve Ras\u00fbl\u2019den g\u00e2fil ve c\u00e2hil kalm\u0131\u015flard\u0131r&#8230;\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn85\"><sup><sup>[84]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p>Bu s\u00f6zlerin s\u00f6ylendi\u011fi zamanda halk\u0131n Kur\u2019\u00e2n k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve bilgisi ile dini hassasiyetinin bu g\u00fcnle k\u0131yas edilemeyecek kadar y\u00fcksek oldu\u011fu \u00e2\u015fikard\u0131r. Buna ra\u011fmen Cem\u00e2leddin Han ve Hayreddin Han gibi himmet sahibi kimseler insanlar\u0131n d\u00een\u00ee terbiyesi ile yak\u0131ndan al\u00e2kadar olmakta ve \u00e7anh\u0131ra\u015f bir \u015fekilde gayret etmektedirler. Cemaleddin Han terc\u00fcme ettirdi\u011fi bu tefs\u00eeri bast\u0131rabilmek i\u00e7in Hind \u00e2limlerinden e\u015f-\u015eeyh Muhammed Huseyn b. e\u015f-\u015eeyh \u0130sm\u00e2il ed-Dehlev\u00ee\u2019yi M\u0131s\u0131r\u2019a g\u00f6ndermi\u015f, bu \u00e2limin gayretleriyle tefs\u00eer \u00fc\u00e7 ay i\u00e7erisinde bas\u0131labilmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn86\"><sup><sup>[85]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p>M\u00fcfessir, \u0130n\u015firah S\u00fbresi\u2019nin 7-8. \u00e2yetlerini \u015f\u00f6yle terc\u00fcme ve tefs\u00eer eder:<\/p>\n<p>\u201c(t) Vakt\u00e2 ki i\u015fden ve g\u00fc\u00e7den kurtulurs\u0131n Allah\u2019\u0131n ib\u00e2detine mihnet \u00e7ek ve Rabb\u0131n c\u00e2nibine tazarru\u2019 eyle! (f) Yani vakt\u00e2 ki halka \u00f6\u011fretmekten fer\u00e2\u011fat bulursun halvetde ib\u00e2det itme\u011fe me\u015f\u011f\u00fbl ol.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn87\"><sup><sup>[86]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>28.<\/b> Seyyid \u015eeyh S\u00fcleyman Hoca (v. 1294\/1877): Belh\u2019te do\u011fdu. Bedah\u015fan\u2019da okudu. Belh\u2019deki zul\u00fcm sebebiyle m\u00fcridleriyleriyle birlikte Mavera\u00fcnnehr, Me\u015fhed, Ba\u011fdat yoluyla Konya\u2019ya geldi. Burada d\u00f6rt y\u0131l kald\u0131. Sonra Bursa ve \u0130stanbul\u2019a gitti. (1238\/1867) Kendisine \u0130stanbul\u2019da olduk\u00e7a ihtimam g\u00f6sterildi. 1284\/1867\u2019de \u015eeyh Murad Buh\u00e2r\u00ee Derg\u00e2h\u0131 \u015feyhli\u011fine tayin edildi. Buradaki dokuz senelik hizmetinin ard\u0131ndan, 6 \u015eaban 1294\/16 A\u011fustos 1877\u2019de, Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc vefat etti. Ad\u0131 ge\u00e7en derg\u00e2h\u0131n haziresine defnedildi.<\/p>\n<p><i>\u0130\u2019c\u00e2z\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn88\">[87]<\/a><i> <\/i>(Arap\u00e7a.<i> <\/i>Yazma, \u00dcsk\u00fcdar, 1328, 66 vr. S\u00fcleymaniye Ktp.,<br \/>\nYazma Ba\u011f\u0131\u015flar, no: 1367).<\/p>\n<p><b>29.<\/b> Har\u00eer\u00eez\u00e2de Seyyid Muhammed Kem\u00e2ledd\u00een Efendi (1267-1299\/1851-1881): Bir\u00e7ok tar\u00eekattan ic\u00e2zet alarak <i>\u201cC\u00e2miu\u2019t-turuk\u201d<\/i> diye tavsif edilen b\u00fcy\u00fck \u015feyhlerdendir. Bursal\u0131 Mehmed T\u00e2hir\u2019in \u00fcstad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><i>el-Mevridu\u2019l-h\u00e2s bi\u2019l-hav\u00e2s fi tefs\u00eer-i s\u00fbret-i \u0130hl\u00e2s<\/i> (Arap\u00e7a. 91 vr. S\u00fcleymaniye Ktp., Hac\u0131 Mahmud Ef., no: 293. M\u00fcellif n\u00fcshas\u0131, Yahya Efendi Ktp.\u2019ndedir).<a title=\"\" href=\"#_ftn89\">[88]<\/a>; <i>S\u0131rru\u2019t-tevess\u00fcl fi\u2019z-zikri ve\u2019t-tebett\u00fcl <\/i>(\u0648\u064e\u0627\u0630\u0652\u0643\u064f\u0631\u0650 \u0627\u0633\u0652\u0645\u064e \u0631\u064e\u0628\u0651\u0650\u0643\u064e \u0648\u064e\u062a\u064e\u0628\u064e\u062a\u0651\u064e\u0644\u0652 \u0627\u0650\u0644\u064e\u064a\u0652\u0647\u0650 \u062a\u064e\u0628\u0652\u062a\u06ea\u064a\u0644\u064b\u0627\u06dc: \u201cRab\u00adbi\u00adnin is\u00admi\u00adni zik\u00adret ve m\u00e2siv\u00e2dan kesilerek b\u00fc\u00adt\u00fcn var\u00adl\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u00adla O\u2019na y\u00f6\u00adnel!\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn90\"><sup><sup>[89]<\/sup><\/sup><\/a> \u00e2yet-i ker\u00eemesinin tefs\u00eeridir).<a title=\"\" href=\"#_ftn91\">[90]<\/a><\/p>\n<p><b>30.<\/b> \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m Ahmed Muhtar (Molla Bey) (1222-1300\/1882): Dervi\u015f-nih\u00e2d (dervi\u015f ruhlu, al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc) ve faz\u00eelet s\u00e2hibi bir z\u00e2tt\u0131r. Tasavvuf\u2019a d\u00e2ir <i>\u015eerhu ris\u00e2le-i \u015eeyh Raslan Dima\u015fk\u00ee mine\u2019t-tasavvuf<\/i> isimli eseri vard\u0131r. \u00dcsk\u00fcdar \u0130n\u00e2diye Mahallesindeki Celvet\u00ee derg\u00e2h\u0131nda \u015eeyh Y\u00fbsuf Efendi T\u00fcrbesi\u2019ne defnedilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Tuhfet\u00fc\u2019l-Muht\u00e2r<\/i> (Trablus 1317. <i>Cel\u00e2leyn<\/i> tefs\u00eerinin \u00fczerine yap\u0131lan <i>Cemel<\/i> h\u00e2\u015fiyesinin h\u00fcl\u00e2sas\u0131d\u0131r).<a title=\"\" href=\"#_ftn92\"><sup><sup>[91]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>31.<\/b> M\u0131hall\u0131\u00e7c\u0131kl\u0131 Hac\u0131 Mustafa Efendi (v. 1300\/1883): Nak\u015f\u00ee \u015feyhi Abdullah Ekmel\u00ee\u2019ye m\u00fcntesib idi. Ey\u00fcb civ\u00e2r\u0131nda Ka\u015fgar\u00ee tekkesi yak\u0131n\u0131ndaki Safvet Pa\u015fa derg\u00e2h\u0131na defnedilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Risale-i mahz\u00fbf\u00e2t\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/i>.<a title=\"\" href=\"#_ftn93\">[92]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><b>32.<\/b> Hac\u0131 Torun Mehmed S\u00e2lih b. Abdull\u00e2h Kayser\u00ee (v. 1302\/1885)\u00a0: S\u00fcleyman Ate\u015f, bu z\u00e2t\u0131n eserini i\u015f\u00e2r\u00ee tefs\u00eerler aras\u0131nda zikretmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn94\">[93]<\/a><\/p>\n<p><i>\u0130\u015f\u00e2r\u00e2t\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in rumuzlar\u0131 hakk\u0131ndad\u0131r. Arap\u00e7a. Telif tarihi: 1258\/1842. \u0130stinsah tarihi: 1258\/1842 Karahisar, 40 vr. 15 sat\u0131r, Milli Ktp. Yazmalar Koleksiyonu, no: 3509; Bayezid Devlet Ktp., no: 105503\/1, 20 vr. Sultan Abd\u00fclmecid ad\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r); <i>Hiss\u00fc\u2019l-hakk ve\u2019z-zahr <\/i>(Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem k\u0131raatinden sonra \u201cS\u00fcbh\u00e2ne Rabbike Rabbi\u2019l-izzeti\u2026\u201d \u00e2yet-i ker\u00eemesinin \u201cS\u00fcbh\u00e2ne Rabbin\u00e2\u2026\u201d \u015feklinde okunmas\u0131n\u0131n daha do\u011fru oldu\u011funu \u00eez\u00e2h eden ve delillerini serdeden bir eserdir. Telif tarihi H. 1268\u2019dir); <i>Ris\u00e2let\u00fc\u2019l-indir\u00e2ciye<\/i> (K\u0131r\u00e2\u00e2t-i A\u015fere\u2019nin tert\u00eebi mevzuundad\u0131r).<a title=\"\" href=\"#_ftn95\">[94]<\/a><\/p>\n<p><b>33.<\/b> Kilisli Abdullah Efendi en-Nak\u015f\u00ee (v. 1303\/1885): Nak\u015f\u00ee \u015feyhi Mevl\u00e2n\u00e2 Muhammed C\u00e2n\u2019\u0131n halifesi Baytarz\u00e2de Hac\u0131 Abdullah \u015e\u00e2h Sermest Vel\u00ee Efendi\u2019de s\u00fcl\u00fbkunu ikm\u00e2l etti. Bundan sonra ilim tedris ve ne\u015frine ba\u015flad\u0131. Pek \u00e7ok talebe yeti\u015ftirdi ve telif\u00e2tta bulundu. Her sene Receb ay\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda ic\u00e2zet verirdi. Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019i K\u0131raat-\u0131 Seb\u2019a ve A\u015fere \u00fczere defalarca hatmetmi\u015f ve ettirmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>H\u00e2\u015fiye al\u00e2 tefs\u00eer-i Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> (Vef\u00e2t\u0131 sebebiyle ikm\u00e2l edememi\u015ftir); <i>Z\u00fcbde<\/i> (K\u0131r\u00e2\u00e2t-\u0131 Seb\u2019a ve A\u015fere\u2019ye d\u00e2ir T\u00fcrk\u00e7e bir ris\u00e2ledir).<a title=\"\" href=\"#_ftn96\">[95]<\/a><\/p>\n<p><b>34.<\/b> \u015eeyh Seyyid H\u00e2ce Muhamed N\u00fbru\u2019l-Arab\u00ee (1228\/1813-1305\/1887): \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem Mel\u00e2m\u00eeli\u011finin kurucusu olup Har\u00eer\u00eez\u00e2de Kem\u00e2leddin Efendi\u2019nin \u015feyhidir.<\/p>\n<p><i>\u015eerhu Esr\u00e2ri\u2019l-F\u00e2tiha <\/i>(Arap\u00e7a. 5 vr. Bayezid Devlet Ktp., no: 105765; S\u00fcleymaniye Ktp., Yazma Ba\u011f\u0131\u015flar, no: 2997\/10);<i> Tefs\u00eeru s\u00fbreti\u2019l-Kevser <\/i>(Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131, Osman N. Ergin Yazmalar\u0131, no: 1548\/4-5)<a title=\"\" href=\"#_ftn97\">[96]<\/a>; <i>Tefsir-i Sure-i \u0130hl\u00e2s<\/i> (1 yaprak, 18 sat\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e. Osman N. Ergin Yazmalar\u0131, no: 542\/20, 201<sup>b<\/sup>)<i>.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn98\">[97]<\/a><\/p>\n<p><b>35.<\/b> Ke\u015ff\u00ee Hac\u0131 Mustafa Efendi (v. 1308\/1890): Yozgatl\u0131\u2019d\u0131r, \u201c\u00c7uhadarz\u00e2de\u201d diye bilinir. Halvetiye tar\u00eekat\u0131na mensubdur. \u00c7o\u011fu \u0130zmir\u2019de, biraz da Tire\u2019de k\u0131rk sene ilim ne\u015fri ile me\u015fgul olmu\u015f, be\u015f y\u00fcze yak\u0131n talebeye icazet vermi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>et-Ta\u2019l\u00eek\u00e2t al\u00e2 tefs\u00eeri Beyd\u00e2v\u00ee.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn99\">[98]<\/a><\/p>\n<p><b>36.<\/b> R\u00e2if Efendi \u0130stanb\u00fbl\u00ee (v. 1309\/1891): Nak\u015fbend\u00ee tar\u00eekat\u0131 m\u00fcntesiblerindendir. Ey\u00fcb Sultan\u2019da \u00dcmmi Sin\u00e2n Derg\u00e2h\u0131nda medfundur. Tasavvuf\u2019a d\u00e2ir <i>Mak\u00e2s\u0131d\u00fc\u2019t-t\u00e2lib\u00een<\/i>, <i>M\u00eez\u00e2n\u00fc\u2019s-s\u00fcl\u00fbk<\/i> gibi eserleri vard\u0131r.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eer-i \u015eer\u00eef, Tefs\u00eer-i R\u00e2if<\/i> (Gayr-\u0131 matb\u00fb); <i>Y\u00fbnus S\u00fbresi Tefs\u00eeri<\/i> (Gayr-\u0131 matb\u00fb).<a title=\"\" href=\"#_ftn100\">[99]<\/a><\/p>\n<p><b>37.<\/b> Azmi H\u00fcseyin Dede (v. 1311\/1893): Mevlev\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><i>Temyiz\u00fc\u2019l-emreyn<\/i> (\u201cYef\u2019al\u00fc\u2019ll\u00e2h\u00fc m\u00e2 ye\u015f\u00e2\u00fc ve yahk\u00fcm\u00fc m\u00e2 y\u00fcr\u00eed\u201d \u00e2yet-i cel\u00eelesindeki \u201cme\u015fiyyet\u201d ile \u201cir\u00e2de\u201dnin temy\u00eezine d\u00e2irdir. Gayr-\u0131 matb\u00fbdur).<a title=\"\" href=\"#_ftn101\">[100]<\/a><\/p>\n<p><b>38.<\/b> Muallim N\u00e2ci (1265-1310\/1849-1893): Z\u00e2hiren bir tar\u00eekata intis\u00e2b etmemekle birlikte <i>Mesnev\u00ee<\/i>\u2019yi \u00e7ok okur ve Mevlev\u00eeleri severdi.<\/p>\n<p><i>Hul\u00e2satu\u2019l-\u0130hl\u00e2s<\/i> (\u0130stanbul: Matbaa-i Eb\u00fc\u2019z-Ziya, 1304\/1888, 36 s. Fahredd\u00een R\u00e2z\u00ee\u2019den terc\u00fcme. Dokuz Eyl\u00fcl \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp., no: 5710).<\/p>\n<p>Muallim N\u00e2ci bu eserinde \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201c\u00dc\u00e7 kelimeden ibaret olan h\u00fcvallahu ahad c\u00fcmlesinin herbir lafz\u0131 erb\u00e2b-\u0131 fikrin taleb-i Hak hus\u00fbsunda h\u00e2iz olabilecekleri mak\u00e2m\u00e2ttan \u00fc\u00e7 makam\u0131n birine i\u015farettir ki bu mer\u00e2tib-i sel\u00e2seden birincisi mukarrab\u00eene, ikincisi ash\u00e2b-\u0131 yem\u00eene, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise ash\u00e2b-\u0131 \u015fim\u00e2le tevecc\u00fch ider.<\/p>\n<p>Birinci makam ki marifetullah talebinde bulunanlar\u0131n iktisab idebilecekleri mak\u00e2m\u00e2t\u0131n b\u00e2l\u00e2teridir\u2026 H\u00fb zamiri \u0131nde\u2019l-mukarrab\u00een m\u00fcnhas\u0131ren Hakk\u2019\u0131 m\u00fc\u015f\u00eer bulunur. Mukarrabin bu i\u015farette m\u00fc\u015f\u00e2run ileyhi m\u00e2-ad\u00e2s\u0131ndan ay\u0131racak bir m\u00fcmeyyize ihtiyac g\u00f6rmezler\u2026\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn102\"><sup><sup>[101]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><i>\u0130\u2019c\u00e2z\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(\u0130stanbul 1301, 1997); <i>Muamm\u00e2y-\u0131 \u0130l\u00e2h\u00ee Yahud Baz\u0131 S\u00fcver-i Kur\u2019\u00e2niyenin Ev\u00e2ilindeki Hur\u00fbf-i Tehecc\u00ee <\/i>(\u0130stanbul: Matbaa-i Eb\u00fczziya, 1302\/1885, 47 s., Fahredd\u00een R\u00e2z\u00ee\u2019den terc\u00fcme).<a title=\"\" href=\"#_ftn103\"><sup><sup>[102]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>39.<\/b> Ahmed Cevdet Pa\u015fa (1238\/1823-1312\/1895): \u00c7ar\u015famba\u2019daki Murad Molla Tekkesi\u2019ne devam ederek \u015eeyh Mehmed Murad Efen\u00addi\u2019den <i>Mesnev\u00ee<\/i> okudu. Fars\u00e7a bilgi\u00adsini derinle\u015ftirdi ve kendisine mesnev\u00ee-hanl\u0131k icazeti verildi. Bir yandan da dev\u00adrin tan\u0131nm\u0131\u015f mutasavv\u0131flar\u0131ndan Ku\u015fadal\u0131 \u0130brahim Efendi\u2019nin sohbetlerine ka\u00adt\u0131ld\u0131. Bu muhitlerde tasavvuf ve edebi\u00adyat\u0131n belli ba\u015fl\u0131 eserlerini okuyarak bilgisini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ilerletti\u011fi gibi \u015fiir ve edebiyat alan\u0131ndaki eksikliklerini tamam\u00adlay\u0131p edeb\u00ee zevkini geli\u015ftirme imk\u00e2n\u0131n\u0131 buldu.<\/p>\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa, Ku\u015fadal\u0131 \u0130brahim Efendi hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cAsr\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e2demlerinden z\u00e2hir u b\u00e2t\u0131n\u0131 m\u00e2mur bir z\u00e2t idi\u2026 en b\u00fcy\u00fck hocaefendilerden halledemeyece\u011fimiz \u015f\u00fcb\u00fch\u00e2t\u0131 ondan istik\u015f\u00e2f ile hallederdik. Ul\u00fbm-i \u2018\u00e2liyeden ve ale\u2019l-hus\u00fbs tef\u00e2s\u00eerden hangi mebhas a\u00e7\u0131lsa fevkal\u00e2de tedk\u00eek eder ve hat\u0131ra gelmedik n\u00fcket \u00fc mez\u00e2y\u00e2 s\u00f6yler idi.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn104\">[103]<\/a><\/p>\n<p><i>Hul\u00e2sat\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee te\u2019l\u00eefi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(\u0130stanbul 1303).<a title=\"\" href=\"#_ftn105\">[104]<\/a><\/p>\n<p><b>40.<\/b> \u015eeyh \u0130brahim \u015eevk\u00ee Efendi (v. 1313\/1895): \u015e\u00e2b\u00e2niye tar\u00eekat\u0131na mensubdur.<\/p>\n<p><i>Kenz-i Mahf\u00ee<\/i> (Yazma bir tefs\u00eerdir).<a title=\"\" href=\"#_ftn106\">[105]<\/a><\/p>\n<p><b>41.<\/b> Muhammed Hakk\u00ee Efendi (v. 1315\/1897): N\u00e2zilli\u2019den olup Nak\u015f\u00ee ulem\u00e2 ve me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndan z\u00e2hid ve m\u00fcttak\u00ee bir z\u00e2tt\u0131r.<\/p>\n<p><i>T\u0131bbu\u2019l-Kur\u2019\u00e2n hubbu\u2019r-Rahm\u00e2n<\/i>;<i> Tefh\u00eem\u00fc\u2019l-ihv\u00e2n f\u00ee tecv\u00eedi\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(Bu eserler Arap\u00e7a olup bir mecmua i\u00e7inde matb\u00fbdur).<a title=\"\" href=\"#_ftn107\">[106]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>B. XX. As\u0131rdaki Mutasavv\u0131flar\u0131n Tefs\u00eere D\u00e2ir Eserleri<\/b><\/p>\n<p><b>1.<\/b> Mehmed Fevz\u00ee Efendi (1242-1318\/1826-1900): H\u00e2lidiye\u2019den Abdullah el-Mekk\u00ee ve \u015eeyh Ali Efendi\u2019nin m\u00fcntesiblerindendir. Fevz\u00ee Efendi\u2019nin tasavvuf\u00ee bir\u00e7ok eseri yan\u0131nda r\u00e2b\u0131ta mevzuunu \u00e2yet ve had\u00eeslerle \u00eez\u00e2h eden <i>Ayn\u00fc\u2019l-hak\u00eeka f\u00ee r\u00e2b\u0131tati\u2019t-tar\u00eeka<\/i> (yy. ts.) ve kerameti ink\u00e2r edenlere kar\u015f\u0131 <i>Nih\u00e2yet\u00fc\u2019l-iktid\u00e2r li\u2019l-evliy\u00e2i\u2019l-kib\u00e2r<\/i> (yy. ts.) isimli eserleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><i>Tefric\u00fc\u2019l-kalak f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019l-Felak<\/i> (\u0130stanbul 1285, Arap\u00e7a, 102 sayfa. Mev\u2019iza tarz\u0131nda bir tefs\u00eerdir, i\u015f\u00e2r\u00ee y\u00f6n\u00fc de vard\u0131r); <i>Kudsiyy\u00fc\u2019l-ferah f\u00ee tefs\u00eeri Elemne\u015frah<\/i> (\u0130stanbul ts., Arap\u00e7a, 51 s. 1297 senesi Ramazan\u2019\u0131nda Kud\u00fcs-i \u015eer\u00eef\u2019te Mescid-i Aks\u00e2\u2019da halka verdi\u011fi vaazlardan te\u015fekk\u00fcl ediyor); <i>Kudsiyy\u00fc\u2019l-irf\u00e2n f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019n-Necm mine\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/i> (\u0130stanbul: \u015eirket-i Sahafiyye-i Osmaniye Matbaas\u0131, 1304, Arap\u00e7a, 140 s. Kud\u00fcs\u2019te Kad\u0131 olarak bulunu\u015funun ikinci y\u0131l\u0131nda (1298) yine Ramazan ay\u0131nda, \u00f6nce vaaz olarak halka anlat\u0131lan bu s\u00fbre tefs\u00eeri, daha sonra kitap h\u00e2linde ne\u015fredilmi\u015ftir); <i>Tesyir\u00fc\u2019l-f\u00fclk f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019l-M\u00fclk<\/i> (\u0130stanbul 1307, Arap\u00e7a, 104 s.); <i>Mesiru\u2019l-hal\u00e2s f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019l-\u0130hl\u00e2s<\/i> (\u0130stanbul 1309, Arap\u00e7a, 69 s.); <i>el-Havass\u00fc\u2019n-n\u00e2fia f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019l-V\u00e2k\u0131\u2019a<\/i> (\u0130stanbul 1313, T\u00fcrk\u00e7e, 19 s. Marmara \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp., \u00d6\u011f\u00fct, no: 1099); <i>Ris\u00e2le-i R\u00fbhu\u2019s-Sal\u00e2h <\/i>(\u0130stanbul: Karnik Matbaas\u0131, 1302, T\u00fcrk\u00e7e, 24 s. Namazda okunan \u00e2yet, tehlil, tesbih ve dualar\u0131n anlamlar\u0131 bilinmedik\u00e7e namaz\u0131n hakikatine ermenin m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek bunlar\u0131n meallerini verir. Marmara \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp., Hakses, no: 640).<a title=\"\" href=\"#_ftn108\"><sup><sup>[107]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>2.<\/b> Mehmed N\u00fbr\u00ee Efendi (1268\/1851-1319\/1901): Tasavvuf, hikemiy\u00e2t ve men\u00e2k\u0131b-\u0131 evliyadan bahseden eserleri mevcuttur.<\/p>\n<p><i>Kutbu\u2019r-reh\u00e2 f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti ve\u2019d-Duh\u00e2<\/i> (yazma).<a title=\"\" href=\"#_ftn109\">[108]<\/a><\/p>\n<p><b>3.<\/b> Hamid Efendi Harput\u00ee (el-H\u00e2c Abd\u00fclhamid Hamdi Efendi) (v. 1320\/1902): Tar\u00eekat-\u0131 \u0130drisiyye\u2019de ir\u015f\u00e2d-\u0131 n\u00e2sa mezun idi.<\/p>\n<p><i>Tabs\u0131rat\u00fc\u2019l-hak ale\u2019l-\u2019ay\u00e2n f\u00ee hurmeti\u2019l-isti\u2019c\u00e2r al\u00e2 k\u0131r\u00e2ati\u2019l-Kur\u2019\u00e2n<\/i> (yazma).<a title=\"\" href=\"#_ftn110\">[109]<\/a><\/p>\n<p><b>4.<\/b> Ref\u00ee Efendi Yanyav\u00ee (v. 1320\/1902): Nak\u015fbendiyye tar\u00eekat\u0131ndand\u0131r, \u0130stanbul medreselerinde m\u00fcderrislik yapm\u0131\u015ft\u0131r. Muhtelif \u0130sl\u00e2m\u00ee ilimlerde eserleri vard\u0131r. Civ\u00e2r-\u0131 Hazret-i H\u00e2lid\u2019de Ka\u015fgar\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019na defnedilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>\u00c2y\u00e2t ve Eh\u00e2d\u00ees-i Erba\u00een Tercemesi.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn111\">[110]<\/a><\/p>\n<p><b>5.<\/b> Ali R\u0131z\u00e2 Bey (v. 1321\/1904): \u00c2rif ve \u00e2\u015f\u0131k bir z\u00e2t idi, mutasavv\u0131f\u00e2ne \u015fiirler yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><i>Sirru s\u00fbreti\u2019l-\u0130hl\u00e2s<\/i> (Arap\u00e7a\u2019d\u0131r)<a title=\"\" href=\"#_ftn112\">[111]<\/a>; <i>\u0130\u02bbc\u00e2z-\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019dan Bir Nebze,<\/i> 1318.<a title=\"\" href=\"#_ftn113\"><sup><sup>[112]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>6.<\/b> Yakub Han Ka\u015fgar\u00ee (v. 1325\/1907): Dokuz sene \u0130stanbul\u2019da kalarak Ku\u015fadaviye kolundan hil\u00e2fet alm\u0131\u015ft\u0131r. <i>Fusus \u015e\u00e2rihi<\/i> olarak me\u015fhurdur.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eer-i Kur\u2019\u00e2n<\/i>.<a title=\"\" href=\"#_ftn114\">[113]<\/a><\/p>\n<p><b>7.<\/b> Ali Yekta Efendi (v. 1327\/1909): F\u00e2z\u0131l bir z\u00e2tt\u0131r. Ayasofya C\u00e2mi-i \u015eer\u00eefi dersiamlar\u0131ndan \u00e2m\u00e2 Haf\u0131z Efendi\u2019den icazet alm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi de ic\u00e2zet vermeye muvaffak olmu\u015ftur. 1326-1327 senesinde Huzur Dersleri\u2019nde muhatap olarak bulunmu\u015ftur. Muhammed Es\u2019ad Erbil\u00ee Hazretleri\u2019nin hulef\u00e2s\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><i>S\u00fbre-i Rahm\u00e2n Tefs\u00eeri<\/i> (yazma); <i>S\u00fbret\u00fc\u2019l-Beled Tefs\u00eeri<\/i> (yazma).<a title=\"\" href=\"#_ftn115\">[114]<\/a><\/p>\n<p><b>8.<\/b> el-H\u00e2c Muhammed Em\u00een Geredev\u00ee (1246-1328\/1830-1910): Nak\u015f\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><i>Cev\u00e2hiru\u2019l-F\u00e2tihati\u2019\u015f-\u015eer\u00eefe <\/i>(Dersa\u00e2det: Kan\u00e2at Matbaas\u0131, 1329, 30 s. T\u00fcrk\u00e7e. M\u00fcellif, m\u00fc\u2019minin, \u00eem\u00e2n\u0131n\u0131 kem\u00e2le erdirebilmek i\u00e7in bilmesi zar\u00fbr\u00ee olan esaslar\u0131 F\u00e2tiha s\u00fbresinden \u00e7\u0131kar\u0131p maddeler h\u00e2linde s\u0131ralam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131k s\u0131k tekrarlanmas\u0131 ve kolay ezberlenebilmesi i\u00e7in de eserini m\u00fccmelen cem etmi\u015ftir. Marmara \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp., Genel, no: 45514).<a title=\"\" href=\"#_ftn116\">[115]<\/a><\/p>\n<p><b>9.<\/b> \u015eeyh \u015euayb \u015eerefedd\u00een Efendi (1258\/1842-1329\/1911): G\u00fcl\u015fen\u00ee p\u00eerlerinden, c\u00e2miu\u2019t-turuk bir z\u00e2tt\u0131r.<\/p>\n<p><i>\u00cez\u00e2hu\u2019l-mer\u00e2m f\u00ee meziyyeti\u2019l-kel\u00e2m<\/i> y\u00e2h\u00fbd <i>\u015eerhu\u2019n-noktati ve\u2019l-kalem<\/i> (yy. ts., 64 s. Osmanl\u0131ca, Millet Ktp., Ali Emiri-\u015eer\u2019iyye, no: 1405. Bu eserin hak\u00eek\u00ee mevz\u00fbu, \u0646\u0653 \u0648\u064e\u0627\u0644\u0652\u0642\u064e\u0644\u064e\u0645\u0650 \u0648\u064e\u0645\u064e\u0627 \u064a\u064e\u0633\u0652\u0637\u064f\u0631\u064f\u0648\u0646\u064e\u06d9: <i>\u201cN\u00fbn. Kaleme ve yazd\u0131klar\u0131na yem\u00een olsun ki!\u201d<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn117\"><sup><sup>[116]<\/sup><\/sup><\/a> \u00e2yet-i ker\u00eemesinin tefs\u00eer-i b\u00e2t\u0131nisidir).<a title=\"\" href=\"#_ftn118\">[117]<\/a><\/p>\n<p><b>10.<\/b> Kazanl\u0131 Muhammed S\u00e2d\u0131k bin Molla \u015e\u00e2h Ahmed bin Eb\u00fb Yezid bin Rahmetullah bin \u0130mankul\u00ee (v. 1911\u2019den sonra):<\/p>\n<p><i>Tesh\u00eel\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(Nak\u015fbend\u00ee b\u00fcy\u00fcklerinden K\u00e2\u015fif\u00ee\u2019nin <i>el-Mev\u00e2hib\u00fc\u2019l-aliyye <\/i>isimli Fars\u00e7a tefs\u00eerinin Kazan T\u00fcrk\u00e7esi\u2019ne (Tatarca) terc\u00fcmesidir. Terc\u00fcme 1318-1328 (1900-1910) y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ve iki cilt h\u00e2linde ne\u015fredilmi\u015ftir. (Kazan 1911) Bu terc\u00fcme sonradan t\u0131pk\u0131bas\u0131m olarak yeniden tabedilmi\u015ftir. Doha-Katar 1996).<\/p>\n<p><b>11.<\/b> \u015e\u00fckr\u00fc Pa\u015fa (v. 1330\/1912): Cerr\u00e2h\u00ee hal\u00eefelerinden ehl-i tert\u00eeb bir z\u00e2t idi.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru s\u00fbreti\u2019l-F\u00e2tiha<\/i> (Yedi aded enf\u00fcs\u00ee F\u00e2tiha tefs\u00eerini bir araya getirmi\u015ftir).<a title=\"\" href=\"#_ftn119\">[118]<\/a><\/p>\n<p><b>12.<\/b> Hocaz\u00e2de Ahmed Hilmi (v. 1332\/1914): E\u015frefz\u00e2deler diye tan\u0131nan \u00e2ilesi\u00adnin soyu, Halvetiyye tar\u00eekat\u0131n\u0131n ikinci p\u00eeri Yahy\u00e2-y\u0131 \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019ye ula\u015f\u0131r. <i>Had\u00eekat\u00fc\u20191-evliy\u00e2<\/i> isimli eserinden, babas\u0131n\u0131n ve kendisinin Nak\u015fbend\u00ee \u015feyh\u00adlerinden \u0130zmirli Osman N\u00fbr\u00ee Efendi\u2019ye m\u00fcntesib olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><i>Ravzat\u00fc\u2019l-kurr\u00e2 ve t\u00e2r\u00eeh-i Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem <\/i>(<i>Cer\u00eede-i S\u00fbfiyye<\/i>\u2019nin 62-67 numaral\u0131 say\u0131lar\u0131nda tefrika edilmi\u015f, daha sonra l\u00e2tin harfleriyle ne\u015fredilmi\u015ftir. [\u0130stanbul: T\u00fcrk Ne\u015friyat Yurdu, 1959, 54 sayfa]).<a title=\"\" href=\"#_ftn120\">[119]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><b>13.<\/b> E\u011finli Muhammed Hul\u00fbsi Efendi (1262-1336): Pek\u00e7ok talebeye ic\u00e2zet veren b\u00fcy\u00fck \u00e2limlerdendir. 1304-1336 senelerinde Huzur Dersleri\u2019ne muhatap ve ba\u015fmuhatap olarak i\u015ftirak etmi\u015ftir. Muhammed Hul\u00fbsi Efendi, mutasavv\u0131f, z\u00fchd \u00fc takv\u00e2 sahibi b\u00fcy\u00fck bir \u00e2lim idi. Hocaz\u00e2de Ahmed Hilmi Efendi\u2019nin babas\u0131d\u0131r. K\u0131ymetli eserleri vard\u0131r:<\/p>\n<p><i>\u00c2y\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2niye\u2019den Baz\u0131 Nasihatler<\/i> (maht\u00fbt); <i>Hav\u00e2s-\u0131 S\u00fcver-i Furk\u00e2niyye<\/i> (maht\u00fbt); <i>Huzur Dersleri\u2019nde tesbit etti\u011fi notlar. <\/i>(Muhatapl\u0131\u011f\u0131 esn\u00e2s\u0131nda takrir olunan \u00e2yetlerin tefsir ve \u00eez\u00e2h\u0131n\u0131 h\u00e2v\u00ee sual ve cevab\u0131 muhtevi el yaz\u0131lar\u0131: \u0130sti\u00e2ze, el-Enf\u00e2l 8\/11-13, 30, 40, 50-51, 66; et-Tevbe 9\/1-2, 11-12, 25-26, 36, 47, 58-59, 70-71, 85-87, 99-101, 115-117; Y\u00fbnus 10\/1-2, 16-18, 32-33, 53-56, 71-74, 93-95; H\u00fbd 11\/1-4, 20-24, 41-43, 66-68, 87-90, 116-119; Y\u00fbsuf 12\/21)<a title=\"\" href=\"#_ftn121\"><sup><sup>[120]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>14.<\/b> Mehmed Efendi (Sivasl\u0131) (1268\/1851-1335\/1919\u2019dan sonra): Hammad\u00eez\u00e2de Mehmed Rahm\u00ee ismiyle de bilinir. Babas\u0131 Nak\u015f\u00ee halifelerinden Seyyid Nureddin Siv\u00e2s\u00ee s\u00fcl\u00e2lesinden \u015eeyh Seyyid Ali Efendi\u2019dir. Mehmed Efendi \u0130stanbul\u2019da medrese tahsili yaparken bir taraftan da B\u00e2b-\u0131 \u00c2l\u00ee\u2019deki Nek\u015fibend\u00ee \u015feyhi G\u00fcm\u00fc\u015fhaneli Ahmed Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een Efendi\u2019den d\u00een\u00ee ve Arab\u00ee ilimleri tahsil etmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Mir\u2019\u00e2t\u00fc\u2019t-tecv\u00eed<\/i> ve <i>Redd\u00fc\u2019l-Mu\u2019tezile<\/i> isimli iki ris\u00e2le telif etmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn122\"><sup><sup>[121]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>15.<\/b> \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m M\u00fbs\u00e2 K\u00e2z\u0131m Efendi (1275-1339\/1858-1920): M\u00fbs\u00e2 K\u00e2z\u0131m Efendi on iki ya\u015f\u0131nda Nak\u015fbend\u00ee tar\u00eekat\u0131na girmi\u015f ve tasavvuf\u00adla m\u00fcn\u00e2sebetini hayat\u0131n\u0131n sonuna kadar devam ettirmi\u015ftir. Bir taraftan, Me\u015fihata ba\u011fl\u0131 Meclis-i Me\u015f\u00e2yih\u2019in reisli\u011fini yaparken di\u011fer taraf\u00adtan 1911 y\u0131l\u0131nda faaliyete ge\u00e7en Cem\u2019iyyet-i S\u00fbfiyye\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eeyh Bedreddin Sim\u00e2v\u00ee\u2019nin tasavvuf ve vahdet-i v\u00fcc\u00fbdla ilgili <i>V\u00e2rid\u00e2t<\/i> isimli eserini terc\u00fcme etmi\u015ftir (<i>Terc\u00fcme-i V\u00e2rid\u00e2t,<\/i> S\u00fcleymaniye Ktp., Yazma Ba\u011f\u0131\u015flar, no: 2174<a title=\"\" href=\"#_ftn123\">[122]<\/a>). Yine Cem\u00e2leddin Muhammed Karam\u00e2n\u00ee Nuri\u2019nin 950 (1543) y\u0131l\u0131nda Arap\u00e7a kaleme ald\u0131\u011f\u0131 vahdet-i v\u00fcc\u00fbda dair eserini terc\u00fcme etmi\u015ftir (<i>Tahk\u00eek-i Vahdet-i V\u00fcc\u00fbda D\u00e2ir Bir Risalenin Terc\u00fcmesi, <\/i>Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131, Osman Nuri Ergin, no: 313, 991, 1444; Belediye, no: K. 433; Terc\u00fcman Ga\u00adzetesi Ktp., no: 342)<\/p>\n<p><i>Safvet\u00fc\u2019l-bey\u00e2n f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(\u0130stanbul: Matbaa-i \u00c2mire, 1336. Bakara s\u00fbresinin 73. \u00e2yet-i ker\u00eemesine kadar gelen T\u00fcrk\u00e7e bir tefs\u00eerdir. Yeri geldik\u00e7e tasavvuf\u00ee m\u00fct\u00e2laalar dercedilmi\u015ftir); <i>S\u00fbre-i \u0130hl\u00e2s ve Al\u00e2k Tefs\u00eeri <\/i>(\u0130stanbul 1334\/1918, 16 s. T\u00fcrk\u00e7e); <i>S\u00fbre-i En\u2019\u00e2m\u2019a kadar T\u00fcrk\u00e7e bir tefs\u00eer <\/i>(M\u00fcellif takr\u00eer etmi\u015f, Ahmed Midhat Efendi zabt ve tesb\u00eet etmi\u015ftir. T\u00fcrk\u00e7e selis ifadeli bir tefs\u00eer imi\u015f ancak nerede oldu\u011fu bilinmiyor).<a title=\"\" href=\"#_ftn124\">[123]<\/a><\/p>\n<p><b>16.<\/b> \u00d6mer Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een Efendi (Da\u011fistanl\u0131) (1266\/1851-1339\/1921): G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee Derg\u00e2h\u0131 \u015feyhi Ahmed Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een Efendi\u2019den ikm\u00e2l-i n\u00fcsah ederek ic\u00e2zet alm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra ayn\u0131 derg\u00e2hta postni\u015fin olmu\u015f ve orada vefat etmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>et-Tesh\u00eel\u00e2t\u00fc\u2019l-at\u0131re fi\u2019l-k\u0131r\u00e2\u00e2ti\u2019l-a\u015fere<\/i> (yy. 1304, 100 s. S\u00fcleymaniye Ktp., Hasib Efendi, no: 7); <i>\u00c2d\u00e2b-\u0131 k\u0131raati\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(\u0130stanbul: Matbaa-i Osmaniye, 1326, 31 s. 20 cm); <i>Tecv\u00eed-i Um\u00fbm\u00ee<\/i> (1293\u2019te Me\u015f\u00eehat\u2019a takdim etti\u011fi bu eserle takdire mazhar olarak ta\u015fra ru\u00fbsuna n\u00e2il olmu\u015ftur).<a title=\"\" href=\"#_ftn125\"><sup><sup>[124]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>17. <\/b>Tikve\u015fli el-H\u00e2c H\u00e2f\u0131z Y\u00fbsuf Ziy\u00e2eddin Efendi<b> <\/b>(15 \u015eaban 1245\/1829 &#8211; 22 Safer 1339\/1921), F\u00e2tih C\u00e2mi-i \u015eer\u00eefi m\u00fbciz dersiamlar\u0131ndand\u0131r. \u201cRe\u00ees\u00fc\u2019l-ulem\u00e2\u201d diye bilinir. Pek \u00e7ok \u00e2lim yeti\u015ftirmi\u015ftir. Ahmed Ziy\u00e2eddin G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee\u2019ye intis\u00e2b etmi\u015ftir.<a title=\"\" href=\"#_ftn126\"><sup><sup>[125]<\/sup><\/sup><\/a> 1282\u2019de Huzur Dersleri\u2019ne muh\u00e2tab tayin edilmi\u015f, 1291\u2019de mukarrirli\u011fe y\u00fckselmi\u015ftir. 1326\u2019ya kadar uzun seneler \u201cHuzur Dersleri\u201d mukarrirli\u011finde bulunmu\u015ftur. 23 Ramazan 1317\u2019de Rumeli Kazaskerli\u011fi p\u00e2yesini kazanm\u0131\u015ft\u0131r. F\u00e2tih T\u00fcrbesi haz\u00eeresinde medfundur.<\/p>\n<p><i>Huzur Dersi Takrirleri<\/i> (el-A\u2019r\u00e2f 7\/68-69, 9 varak, Ramazan 1296, 3. meclis; el-A\u2019r\u00e2f 7\/152-153; el-Enf\u00e2l 8\/72; et-Tevbe 9\/44-46. \u0130stanbul \u00dcnv. Ktp., T\u00fcrk\u00e7e Yazmalar, no: 4167, 7333)<a title=\"\" href=\"#_ftn127\"><sup><sup>[126]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>18.<\/b> Cebb\u00e2rz\u00e2de \u00c2rif Bey (1244\/1828-1339\/1921): Tar\u00eekat terbiyesini, \u015ea\u2019b\u00e2niye b\u00fcy\u00fcklerinden Ku\u015fadal\u0131\u2019n\u0131n n\u00e2ibi Hamm\u00e2m\u00ee Muhammed Tevf\u00eek Efendi\u2019den alm\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok eser telif etmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Kit\u00e2bu\u2019l-hak\u00e2y\u0131k<\/i> (Tefs\u00eer, f\u0131k\u0131h ve ser\u00e2ir-i Kur\u2019\u00e2niyyeye d\u00e2ir d\u00f6rt cildlik bir eserdir).<a title=\"\" href=\"#_ftn128\">[127]<\/a><\/p>\n<p><b>19.<\/b> \u015eeyh Muhammed Sa\u00eed Efendi (1277\/1860-1340\/1922): Ba\u011fdad\u2019da do\u011fmu\u015f ve yine orada vef\u00e2t etmi\u015ftir. Takriben otuz sene \u0130stanbul\u2019da ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Nak\u015fiyye-i H\u00e2lidiyye\u2019dendir. \u0130stanbul V\u00e2lide C\u00e2mii\u2019nde <i>Beyd\u00e2v\u00ee Tefs\u00eeri<\/i>\u2019ni ezberden okutarak dersler vermi\u015ftir. \u0130stanbul ulem\u00e2s\u0131, irfan\u0131na ve beyan\u0131na meftun olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p><i>el-Kavl\u00fc\u2019l-cel\u00eel f\u00ee m\u00fc\u015fkil\u00e2ti Env\u00e2ri\u2019t-Tenz\u00eel<\/i> (<i>Beyd\u00e2v\u00ee Tefs\u00eeri<\/i>\u2019ndeki m\u00fc\u015fkil meseleleri halletmek i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r).<a title=\"\" href=\"#_ftn129\">[128]<\/a><\/p>\n<p><b>20.<\/b> Ahmed M\u00e2hir Efendi (1276\/1860-1341\/1922): H\u00e2lidiye me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndan Ahmed Hic\u00e2b\u00ee Efendi\u2019nin hal\u00eefelerindendir. Hem ir\u015f\u00e2d hem de tedr\u00ees ile me\u015fgul olmu\u015ftur. <i>\u201c\u015eeyhu\u2019l-kurr\u00e2\u201d<\/i> \u00fcnv\u00e2n\u0131na s\u00e2hiptir. Pek \u00e7ok kurr\u00e2 h\u00e2f\u0131z yeti\u015ftirmi\u015ftir. D\u00e2rulf\u00fcn\u00fbn \u0130l\u00e2hiyat Fak\u00fcltesi ve Medreset\u00fc\u2019l-v\u00e2iz\u00een\u2019de on \u00fc\u00e7 sene tefs\u00eer ve ilm-i kel\u00e2m okutmu\u015ftur. Pek \u00e7ok eseri vard\u0131r. Bunlardan biri<i> el-Muhkem f\u00ee \u015ferhi\u2019l-Hikem<\/i> olup \u0130bn At\u00e2ullah el-\u0130skender\u00ee\u2019ye ait <i>el-Hikem\u00fc&#8217;l-At\u00e2\u2019iyye<\/i>\u2019nin \u015ferhidir. As\u0131l eserde bulunan 321 hikmet, Arap\u00e7a as\u0131llar\u0131 ve terc\u00fc\u00admeleri verildikten sonra olduk\u00e7a geni\u015f bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klama\u00adlar tasavvuf\u00ee ve din\u00ee remizler ve tabirler bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok zengindir. Eser iki cilt halinde bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 (\u0130stanbul 1323, 628 s.).<\/p>\n<p><i>el-F\u00e2tiha f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-F\u00e2tiha <\/i>(\u0130stanbul 1331, 69 s. Tefs\u00eer dersi notlar\u0131d\u0131r.); <i>M\u00fbciz\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2niye<\/i> (Kita\u00adb\u0131n birinci k\u0131sm\u0131, 1324-1325 (1908-1909) senelerinde gazetelerde ne\u015fretti\u011fi makalelerinden meydana gel\u00admi\u015f olup matb\u00fbdur. (\u0130stanbul 1328, 280 s. Kitab\u0131n, m\u00fcellif hatt\u0131yla 278 sayfal\u0131k ikinci k\u0131sm\u0131 ise Aziz Demircio\u011flu\u2019nun hus\u00fbs\u00ee k\u00fct\u00fcp\u00adhanesinde olup hen\u00fcz ne\u015fredilmemi\u015ftir).<a title=\"\" href=\"#_ftn130\">[129]<\/a><\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru\u2019l-Kur\u2019\u00e2n.<\/i> (\u015eeyh Ahmed M\u00e2hir Efendi, Meclis\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada bu eserinden bahsederek \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cMaatteess\u00fcf baz\u0131 zev\u00e2t da \u00abdine hizmet ediyoruz\u00bb diye tefsir yap\u0131yor. Ben T\u00fcrk\u00e7e tefsirleri g\u00f6rd\u00fcm. Onbe\u015f seneden beri de tefsirle i\u015ftigal ediyorum. Bug\u00fcn 19 c\u00fcz\u2019\u00fcn\u00fc de yazd\u0131m; 11 c\u00fcz\u2019\u00fc kald\u0131. Benim bu tahkikat\u0131ma g\u00f6re <i>Mev\u00e2kib<\/i>\u2019de pek\u00e7ok yanl\u0131\u015flar vard\u0131r\u2026\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn131\"><sup><sup>[130]<\/sup><\/sup><\/a>)<\/p>\n<p><b>21.<\/b> Ahmed Bahaedd\u00een Efendi (1289\/1872-1342\/1923): Tar\u00eekat-\u0131 Aliyye-i Sin\u00e2niyye\u2019den \u015eeyh \u0130br\u00e2h\u00eem \u015e\u00fckrull\u00e2h Efendi\u2019ye intis\u00e2b edip, onun irtih\u00e2linde Pazar Tekkesi \u015feyhi Ahmed Zarifi Efendi\u2019nin terbiyesine girenlerdendir.<\/p>\n<p><i>Ve\u2019d-Duh\u00e2\u2019dan a\u015fa\u011f\u0131 s\u00fcver-i Kur\u2019\u00e2niyye \u00fczerine tefs\u00eer<\/i> (Muhtelif tefs\u00eerlerden derleyip telhis ederek kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r).<a title=\"\" href=\"#_ftn132\">[131]<\/a><\/p>\n<p><b>22.<\/b> \u00c7erke\u015f\u00ee Y\u00fbsuf S\u0131dd\u00eek bin Abdurrahman (v. 1342\/1923\u2019den sonra): Tefs\u00eerini 1332-1342 tarihleri aras\u0131nda Beylerbeyi\u2019nde telif etmi\u015ftir.<\/p>\n<p><i>Tefs\u00eeru n\u00fbrin al\u00e2 n\u00fbr,<\/i> yy. ts.<i> <\/i>(\u0130\u015f\u00e2r\u00ee ve dirayet a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir tefsirdir. S\u00fcleymaniye Ktp., Nuri Arlasez, no: 194-221).<a title=\"\" href=\"#_ftn133\">[132]<\/a><\/p>\n<p><b>23.<\/b> Bursal\u0131 Mehmet Tahir (v. 1343\/1925): Har\u00eer\u00eez\u00e2de\u2019ye m\u00fcntesibdir.<\/p>\n<p><i>\u0130lm-i tefsir ve m\u00fcfred\u00e2t-\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019a d\u00e2ir malum\u00e2t-\u0131 icm\u00e2liye<\/i> (1318, 33 vr., T\u00fcrk\u00e7e)<a title=\"\" href=\"#_ftn134\">[133]<\/a>; <i>Del\u00eel\u00fc\u2019t-tef\u00e2s\u00eer <\/i>(\u0130stanbul: Hil\u00e2l Matbaas\u0131, 1324\/1906, T\u00fcrk\u00e7e).<\/p>\n<p><b>24.<\/b> Ahmed H\u00fcs\u00e2meddin Da\u011fist\u00e2n\u00ee (v. 1925): Nak\u015fbend\u00ee tar\u00eekat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015feyhlerindendir. Anadolu\u2019da oldu\u011fu kadar Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda da ekseriyeti ilim erbab\u0131 olan y\u00fczlerce halifesi mevcut idi.<\/p>\n<p>H\u00fcseyin Vass\u00e2f \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cAhmed Efendi Hazretleri ilm-i tevh\u00eedde fer\u00eed\u00fc\u2019l-asr olduklar\u0131 gibi hak\u00eekaten gavv\u00e2s-\u0131 dery\u00e2-y\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019d\u0131r. Esr\u00e2r-\u0131 ma\u00e2n\u00ee-i Hazret-i Kur\u2019\u00e2n\u2019a v\u00e2s\u0131l, s\u00e2hib-i te\u2019v\u00eel\u00e2t u mak\u00e2m\u00e2t bir p\u00eer-i k\u00e2mildir. Mislini as\u0131rlar idr\u00e2k edememi\u015f denilecek derecede te\u2019v\u00eel-i ma\u2019n\u00e2-i Kur\u2019\u00e2n\u2019da vah\u00eed-i zam\u00e2nd\u0131r\u2026 Bir g\u00fcn huz\u00fbr-\u0131 \u00e2l\u00eelerinde bulundum. Este\u00eez\u00fc bi\u2019ll\u00e2h, \u0639\u064e\u0645\u0651\u064e \u064a\u064e\u062a\u064e\u0633\u064e\u0653\u0627\u0621\u064e\u0644\u064f\u0648\u0646\u064e\u06da \u0639\u064e\u0646\u0650 \u0627\u0644\u0646\u0651\u064e\u0628\u064e\u0627\u0650 \u0627\u0644\u0652\u0639\u064e\u0638\u06ea\u064a\u0645\u0650\u06d9: \u201cBirbirlerine neyi soruyorlar? B\u00fcy\u00fck haberi mi?\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn135\"><sup><sup>[134]<\/sup><\/sup><\/a> \u00e2yet-i ker\u00eemesinde yaln\u0131z, (\u0639\u064e\u0645\u0651\u064e) \u00fczerindeki tedk\u00eek\u00e2t\u0131 bir s\u00e2atten ziy\u00e2de s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hak\u00e2y\u0131k-\u0131 bey\u00e2niyyeleri kar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fctehayyir kald\u0131k. Derece-i irf\u00e2n\u0131 y\u00fcksektir.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn136\">[135]<\/a><\/p>\n<p><i>es-Sohbet\u00fc\u2019l-Melei\u2019l-A\u2019l\u00e2 f\u00ee tefs\u00eeri Abese ve tevell\u00e2 <\/i>(\u0130stanbul 1328); <i>R\u00fbhu\u2019l-hikem f\u00ee tefs\u00eeri kelimeti Meryem <\/i>(\u0130zmir 1332); <i>Huccet\u00fc\u2019l-hucec f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019l-Hac <\/i>(\u0130zmir 1332); <i>Burh\u00e2n\u00fc\u2019l-asfiy\u00e2 f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbreti\u2019l-Enbiy\u00e2 <\/i>(\u0130zmir 1332);<i> Hikmet\u00fc\u2019l-env\u00e2r f\u00ee tefs\u00eeri Kehfi\u2019l-esr\u00e2r <\/i>(\u0130zmir 1332); <i>N\u00fbru\u2019l-esr\u00e2r f\u00ee tefs\u00eeri s\u00fbret-i T\u00e2h\u00e2 <\/i>(\u0130zmir 1332); <i>Esr\u00e2r <\/i>(\u0130stanbul 1339. M\u00fcellifin <i>Vec\u00eezet\u00fc\u2019l-hur\u00fbf al\u00e2 men\u00e2t\u0131k\u0131\u2019s-s\u00fcver<\/i> isimli Arap\u00e7a eserinin Amme c\u00fcz\u00fcne \u00e2it baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n terc\u00fcmesidir); <i>Edv\u00e2ru\u2019l-\u00e2lem <\/i>(M\u00fcellifin evinde \u00e7\u0131kan yang\u0131ndan kurtar\u0131lan Fel\u00e2k ve N\u00e2s s\u00fbrelerine \u00e2it k\u0131s\u0131mlard\u0131r. M\u00fcellifin o\u011flu K\u00e2z\u0131m \u00d6zt\u00fcrk taraf\u0131ndan <i>Edv\u00e2r-\u0131 \u00c2lem\u2019den Baz\u0131 Par\u00e7alar<\/i> ismiyle ne\u015fredilmi\u015ftir); <i>Mez\u00e2hiru\u2019l-v\u00fcc\u00fbd al\u00e2 men\u00e2biri\u2019\u015f-\u015f\u00fch\u00fbd <\/i>(\u0130stanbul 1340. Eserin ikinci cildi Kehf, \u0130sr\u00e2, Nebe\u2019 ve M\u00fclk s\u00fbrelerinin tefs\u00eeridir. K\u00e2z\u0131m \u00d6zt\u00fcrk taraf\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esiyle, <i>Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n 20. Asra G\u00f6re Anlam\u0131<\/i> ismiyle ne\u015fredilmi\u015ftir: Ankara 1974, 1976); <i>Mev\u00e2rid\u00fc\u2019t-Tenz\u00eel f\u00ee tercemeti Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Cel\u00eel <\/i>(Tefs\u00eerdir).<a title=\"\" href=\"#_ftn137\">[136]<\/a><\/p>\n<p><b>25.<\/b> Ahmed Nazm\u00ee Efendi (1342\/1926): Halvetili\u011fi Hindistan\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp yayan Yakub Han Ka\u015fgar\u00ee\u2019nin hem damad\u0131 hem de halifesidir. \u201cCerrahpa\u015fal\u0131 Nazmi\u201d diye me\u015fhurdur. \u0130hv\u00e2n\u0131na <i>R\u00e2z\u00ee<\/i> ve <i>Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> okutmu\u015f, bunlara il\u00e2veten <i>Mesnev\u00ee<\/i> ve <i>F\u00fct\u00fbh\u00e2t<\/i> okutmas\u0131yla ilim \u00e2leminde tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><i>Bursev\u00ee Tefs\u00eeri<\/i>\u2019nden Bakara, Y\u00fbsuf, Meryem, Y\u00e2s\u00een, Rahm\u00e2n, Had\u00eed, Nebe s\u00fbrelerini terc\u00fcme ve tefs\u00eer etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>A\u011fa\u00e7 dikmek, hayvan yeti\u015ftirmek ve tic\u00e2ret yapman\u0131n d\u00een\u00ee ve ictim\u00e2\u00ee faydalar\u0131na d\u00e2ir \u00e2yet-i ker\u00eemeleri ve had\u00ees-i \u015fer\u00eefleri muhtev\u00ee eserleri matbudur. \u00dcmmet-i \u0130sl\u00e2miyeyi \u00eek\u00e2z edip gayrete getirmek i\u00e7in durmadan \u00e7al\u0131\u015fan faziletli bir z\u00e2tt\u0131r.<a title=\"\" href=\"#_ftn138\">[137]<\/a><\/p>\n<p><b>26.<\/b> \u015eeyh Muhammed El\u00eef Efendi (1267\/1850-1345\/1927): Muhtelif tar\u00eekatlerden hil\u00e2feti vard\u0131r. <i>Mesnev\u00ee-i \u015eer\u00eef<\/i>, <i>\u015eem\u00e2il-i \u015eer\u00eef<\/i> okutmu\u015ftur. 1325\/1927 senesinde Meclis-i Me\u015f\u00e2y\u0131h ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na tayin olunmu\u015ftur.<\/p>\n<p><i>ed-D\u00fcrru\u2019l-mens\u00fbr f\u00ee h\u0131z\u00e2neti esr\u00e2ri\u2019n-n\u00fbr<\/i> (N\u00fbr \u00c2yeti\u2019nin [en-N\u00fbr 24\/35] tefs\u00eeridir. Arap\u00e7a, yazma, 55 vr. Telif tarihi: 1322\/1904. S\u00fcleymaniye Ktp., Yazma Ba\u011f\u0131\u015flar, no: 2038); <i>en-N\u00fbru\u2019l-furk\u00e2n f\u00ee l\u00fcgati\u2019l-Furk\u00e2n.<\/i><a title=\"\" href=\"#_ftn139\">[138]<\/a><\/p>\n<p><b>27.<\/b> Ahmed M\u00fcnib Efendi (1275-?): Halvet\u00ee. \u00dcsk\u00fcdar Tav\u00e2\u015f\u00ee Hasan A\u011fa Mahallesi\u2019nde \u0130n\u00e2diye isimli mahalde bulunan Band\u0131rmal\u0131 Yusuf Efendi Derg\u00e2h\u0131 \u015feyhidir. Bu derg\u00e2h Hazret-i H\u00fcd\u00e2\u00ee \u00c2sit\u00e2nesi\u2019ne ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><i>Kav\u00e2id\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>(yazma); <i>Terceme-i \u0130hl\u00e2s-\u0131 \u015eer\u00eef<\/i> (yazma); <i>Has\u00e2isu \u0130hl\u00e2s-\u0131 \u015eer\u00eef<\/i> (yazma); <i>Y\u00e2dig\u00e2r-\u0131 Tuhfet\u00fc\u2019l-Furk\u00e2n<\/i> (yazma).<a title=\"\" href=\"#_ftn140\">[139]<\/a><\/p>\n<p><b>28.<\/b> Osmanz\u00e2de H\u00fcseyin Vass\u00e2f, (1289\/1872-1348\/1929): Yo\u011fun bir tasavvuf\u00ee hayat\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 aile muhiti sebebiyle, k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan beri tasavvufa ilgi duydu. Muhtelif \u00fcstadlardan <i>R\u00fbhu\u2019l-Bey\u00e2n<\/i>, <i>Mesnev\u00ee<\/i>, <i>Bostan<\/i>, <i>G\u00fcl\u015fen-i R\u00e2z<\/i> gibi tasavvuf\u00ee eserler okudu. Kas\u0131mpa\u015fa\u2019daki U\u015f\u015f\u00e2k\u00ee derg\u00e2h\u0131 \u015feyhi Haf\u0131z Mustafa Hilmi Efendi\u2019den s\u00fcl\u00fbkunu tamamlayarak ic\u00e2zet ald\u0131. 30 Haziran 1925\u2019te postni\u015f\u00een oldu.<\/p>\n<p><i>Esr\u00e2r-\u0131 Kur\u2019\u00e2niyeden Bir Nebze -R\u00fbhu\u2019l-bey\u00e2n\u2019dan Y\u00e2s\u00een-i \u015eer\u00eef Tec\u00fcmesi-<\/i> (Ahmed Nazm\u00ee Efendi ile birlikte. Telif: 1320, 380 vr. T\u00fcrk\u00e7e. S\u00fcleymaniye Ktp., Yazma Ba\u011f\u0131\u015flar, no: 2312).<a title=\"\" href=\"#_ftn141\">[140]<\/a><\/p>\n<p><i>G\u00fcldeste-i Hak\u00eekat<\/i> (<i>R\u00fbhu\u2019l-bey\u00e2n<\/i>\u2019dan<i> <\/i>iki c\u00fcz\u00fcn terc\u00fcmesi. Ahmed Nazm\u00ee Efendi ile birlikte).<a title=\"\" href=\"#_ftn142\">[141]<\/a><\/p>\n<p><b>29.<\/b> Muhammed Es\u2019ad Erbil\u00ee, (1847-1931): Nak\u015f\u00ee-H\u00e2lid\u00ee ve K\u00e2dir\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><i>F\u00e2tiha-i \u015fer\u00eefe terc\u00fcmesi<\/i> (\u0130stanbul: Mahmud Bey Matbaas\u0131, 1327\/1911, 8 s. Ayr\u0131ca <i>Ris\u00e2le-i Es\u2019adiyye<\/i> ile birlikte \u0130stanbul\u2019da 1986 senesinde sadele\u015ftirilerek ne\u015fredilmi\u015ftir).<a title=\"\" href=\"#_ftn143\">[142]<\/a><\/p>\n<p><i>Ris\u00e2le-i Es\u2019adiyye<\/i> ve <i>Mekt\u00fbb\u00e2t<\/i> isimli eserlerinde de pek \u00e7ok \u00e2yet-i kerimeyi tefs\u00eer etmi\u015ftir. Es\u2019ad Efendi Hazretleri, hemen her mektubunda mutlaka bir veya birka\u00e7 \u00e2yet-i kerimeyi \u00eez\u00e2h etmi\u015ftir. Mesel\u00e2 4, 5 ve 97. mektublarda Had\u00eed S\u00fbresi hakk\u0131nda baz\u0131 \u00eezahlar yap\u0131p faziletinden bahsederek tefs\u00eerinin geni\u015f\u00e7e m\u00fct\u00e2laa edilmesini tavsiye eder:<\/p>\n<p>\u201cS\u00fbre-i Had\u00eed-i \u015eer\u00eefesi\u2019nde mahs\u00fbs-i fak\u00eer\u00e2nem olan dek\u00e2ik ve gav\u00e2m\u0131z\u0131n tefs\u00eer ve \u00eez\u00e2h\u0131n\u0131 ir\u00e2de buyurmu\u015ftunuz. Fak\u00eeriniz bir g\u00fcn tefs\u00eer-i \u015fer\u00eef m\u00fct\u00e2laa ederken o s\u00fbre-i m\u00fcb\u00e2rekeye m\u00fcs\u00e2dif oldum. Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n l\u00e2-yuadd ve l\u00e2-yuhs\u00e2 olan ni\u2019metlerini m\u00fc\u015f\u00e2hede ettikten sonra zikr \u00fc ib\u00e2detinde bet\u00e2et g\u00f6stermek ne kadar b\u00fcy\u00fck vicdans\u0131zl\u0131k oldu\u011funu m\u00fcedd\u00ee olan:<\/p>\n<p>\u201c\u0130man edenlerin Allah\u2019\u0131 anma ve O\u2019ndan inen Kur\u2019\u00e2n sebebiyle kalplerinin \u00fcrpermesi zaman\u0131 gelmedi mi?\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn144\"><sup><sup>[143]<\/sup><\/sup><\/a> ve muzahref\u00e2t-\u0131 d\u00fcnyeviyyenin \u00e2det\u00e2 bir oyuncak mes\u00e2besinde oldu\u011funu i\u2019l\u00e2m eden:<\/p>\n<p>\u201cBilin ki d\u00fcnya hayat\u0131 ancak bir oyun, e\u011flence, bir s\u00fcs, aran\u0131zda bir \u00f6v\u00fcnme ve daha \u00e7ok mal ve evlat sahibi olma iste\u011finden ibarettir\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn145\"><sup><sup>[144]<\/sup><\/sup><\/a> ve derec\u00e2t-\u0131 uhreviyyeye n\u00e2il olmak i\u00e7in ib\u00e2detin l\u00fcz\u00fbmunu ir\u00e2e eyleyen:<\/p>\n<p>\u201cRabbinizden bir ma\u011ffirete; Allah\u2019a ve peygamberlerine inananlar i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f olup geni\u015fli\u011fi g\u00f6kle yerin geni\u015fli\u011fi kadar olan cennete ko\u015fu\u015fun!\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn146\"><sup><sup>[145]<\/sup><\/sup><\/a> ve her hususta Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019a m\u00fcteveccih olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 l\u00e2z\u0131m g\u00f6steren:<\/p>\n<p>\u201cYery\u00fcz\u00fcnde vuku bulan ve sizin ba\u015f\u0131n\u0131za gelen herhangi bir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan \u00f6nce, bir kitapta yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn147\"><sup><sup>[146]<\/sup><\/sup><\/a> gibi bir\u00e7ok \u00e2y\u00e2t-\u0131 hikemiyyeye m\u00fcs\u00e2dif olunca hi\u00e7 g\u00f6rmemi\u015f ve istim\u00e2\u2019 etmemi\u015f gibi m\u00fctelezziz oldum. Ve bu lezzetten z\u00e2t-\u0131 \u00e2linizin dah\u00ee ledel-m\u00fct\u00e2laa hisse-mend olmas\u0131n\u0131 arzu eyledim.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn148\">[147]<\/a><\/p>\n<p>Muhammed Es\u2019ad Efendi\u2019nin F\u00e2tiha tefsiri, di\u011fer eserlerindeki \u00e2yet tefs\u00eerleri ve de\u011ferlendirmeleriyle al\u00e2kal\u0131 geni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a title=\"\" href=\"#_ftn149\">[148]<\/a><\/p>\n<p><b>30.<\/b> T\u00e2hiru\u2019l-Mevlev\u00ee (1284\/1877-1951): Mevlev\u00ee Es\u2019ad Dede\u2019den Fars\u00e7a ve <i>Mesnev\u00ee-i \u015eer\u00eef<\/i> icazetleri ald\u0131. Hicaz\u2019a gitti. Burada K\u00e2dir\u00ee ve Ruf\u00e2\u00ee tar\u00eek\u00e2tlerinden hil\u00e2fet ald\u0131. Kendini, Mevlev\u00eeli\u011fin hizmetine verdi. Fatih Camii \u015eer\u00eefi\u2019nde <i>Mesnev\u00ee-i \u015eer\u00eef<\/i> dersleri verdi.<\/p>\n<p><i>Terc\u00fcme-i Tefs\u00eer-i H\u00fcseyn\u00ee <\/i>(H\u00fcseyin V\u00e2iz-i Sebzev\u00e2r\u00ee\u2019nin tefs\u00eerinin Bakara s\u00fbresi sonlar\u0131na kadar terc\u00fcmesi); <i>Mahfil <\/i>dergisindeki tefs\u00eer yaz\u0131lar\u0131.<a title=\"\" href=\"#_ftn150\">[149]<\/a> Kendi ne\u015fretti\u011fi bu ayl\u0131k edeb\u00ee dergide yazd\u0131\u011f\u0131 mak\u00e2lelerin birinin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yledir: \u201cKur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in \u0130lk N\u00e2zil Olan \u00c2yetleri\u201d, <i>Mahfil, <\/i>cilt: I, say\u0131: 5, \u0130stanbul 1339\/1920, s. 74-75.<\/p>\n<p><b>31.<\/b> Mahm\u00fbd S\u00e2mi Ramazano\u011flu (1892-1984): Nak\u015fbend\u00ee ve K\u00e2dir\u00ee me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndand\u0131r. Muhammed Es\u2019ad Erbil\u00ee Hazretleri\u2019nin Kel\u00e2m\u00ee Derg\u00e2h\u0131\u2019nda terbiye g\u00f6rm\u00fc\u015f ve ic\u00e2zet alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><i>Fatiha S\u00fbresi Tefsiri<\/i> (\u0130stanbul: Erkam Yay., 1987); <i>Bakara S\u00fbresi Tefsiri <\/i>(\u0130stanbul: Erkam Yay., 1985); <i>Uhud Gazvesi<\/i> (\u0130stanbul: Erkam Yay., 1982. \u0130lgili \u00e2yetlerin tefsiri); <i>Bedir Gazvesi ve Enfal S\u00fbresi Tefsiri <\/i>(\u0130stanbul: Erkam Yay., ts.); <i>Teb\u00fck Gazvesi<\/i> (\u0130stanbul: Erkam Yay., 1981. Tevbe S\u00fbresi tefsiri); <i>Y\u00fbnus ve H\u00fbd S\u00fbreleri Tefsiri<\/i> (\u0130stanbul: Erkam Yay., 1983); <i>Hazreti Yusuf aleyhisselam<\/i> (\u0130stanbul: Erkam Yay., 1980. Y\u00fbsuf S\u00fbresi tefsiri); <i>Hazreti \u0130brahim aleyhisselam<\/i> (\u0130stanbul: Erkam Yay., ts. Hz. \u0130brahim (a.s) ile al\u00e2kal\u0131 \u00e2yetlerin tefsiri).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>C. Daha \u00d6nce Telif Edilip XIX ve XX. As\u0131rda Ne\u015fredilen Eserler<\/b><\/p>\n<p><b>1.<\/b> Molla Fen\u00e2r\u00ee (v. 834\/1431): Sadreddin Konev\u00ee\u2019nin hal\u00eefeleri v\u00e2s\u0131tas\u0131yla tasavvufa intis\u00e2b etmi\u015ftir. Babas\u0131ndan Ekberiyye, Abd\u00fcllatif Kuds\u00ee\u2019den Zeyniyye, Somuncu Baba\u2019dan Erdebiliyye kollar\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Kabir ta\u015f\u0131nda Zeyniyye tar\u00eekat\u0131n\u0131n i\u015f\u00e2reti vard\u0131r.<\/p>\n<p><i>Aynu\u2019l-a\u2019y\u00e2n<\/i> (\u0130stanbul 1326\/1908, 376 s.); <i>Bahs\u00fcn fi\u2019n-n\u00e2sih ve\u2019l-mens\u00fbh min tefs\u00eeri\u2019l-F\u00e2tiha<\/i>.<a title=\"\" href=\"#_ftn151\">[150]<\/a><\/p>\n<p><b>2.<\/b> \u0130bn Arap\u015fah, \u015eihab Ahmed b. Muhammed el-Hanef\u00ee (v. 854\/1451):<\/p>\n<p><i>Nebe\u2019 Tefs\u00eeri Terc\u00fcmesi,<\/i> Dersaadet, 1317\/1899, Cemal Efendi Matbaas\u0131, 72 sayfa.<i> <\/i>Eb\u00fc\u2019l-Leys Semerkand\u00ee\u2019nin (v. 373\/983) <i>Tefs\u00eer-i C\u00fcz\u2019i Nebe\u2019 <\/i>isimli eserinin terc\u00fcmesidir.<a title=\"\" href=\"#_ftn152\">[151]<\/a> Fakih Ebu\u2019l-Leys, Hanefiyye imamlar\u0131ndan all\u00e2me, faziletli, \u00e2bid, zahit, g\u00fczel ahlak sahibi, nezih ve tasavvuf ehli bir z\u00e2tt\u0131r. F\u0131k\u0131h ilmini ve marifeti \u00fcstad\u0131 Ebu Ca\u2019fer el-Hind\u00fcv\u00e2n\u00ee\u2019den (v. 362\/973) alm\u0131\u015ft\u0131r.<a title=\"\" href=\"#_ftn153\"><sup><sup>[152]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p>\u0130n\u015firah S\u00fbresi\u2019nin 7-8. \u00e2yetlerini \u015f\u00f6yle tefs\u00eer eder:<\/p>\n<p>\u201cYani ka\u00e7an gaz\u00e2dan f\u00e2ri\u011f olsan y\u00e2 Muhammed, ictihad id\u00fcb t\u00e2at k\u0131l ve Rabbinden yana tazarru\u2019 k\u0131l, h\u00e2cetlerin dile ve dahi ka\u00e7an namazdan f\u00e2ri\u011f olsan du\u00e2ya me\u015f\u011f\u00fbl ol, kend\u00fc nefsin i\u015f\u011f\u00e2lli\u011finden f\u00e2ri\u011f olsan k\u00e2im olub namaz k\u0131l ve ol Rabbinden yana niy\u00e2z id\u00fcb h\u00e2cetlerini arz ile m\u00fcc\u00eeb\u00fc\u2019d-daav\u00e2t oldur.\u201d<a title=\"\" href=\"#_ftn154\"><sup><sup>[153]<\/sup><\/sup><\/a><\/p>\n<p><b>3.<\/b> Ok\u00e7uz\u00e2de Mehmed \u015e\u00e2h\u00ee (v. 1039\/1629): Celvetiye tar\u00eekat\u0131 p\u00eeri Aziz Mahm\u00fbd H\u00fcd\u00e2yi Hazretleri\u2019ne m\u00fcntesibdir.<\/p>\n<p><i>Nazm\u00fc\u2019l-m\u00fcb\u00een fi\u2019l-\u00e2y\u00e2ti\u2019l-erba\u00een<\/i> (Kostantiniyye: Matbaa-i \u00c2mire, 1311, haz. H\u00e2f\u0131z Ref\u00ee\u2019, T\u00fcrk\u00e7e, manzum, 8 s.).<a title=\"\" href=\"#_ftn155\">[154]<\/a><\/p>\n<p><b>4.<\/b> Aynt\u00e2b\u00ee Muhammed bin Hamza (v. 1111\/1699): Nak\u015fbendiyye tar\u00eekat\u0131ndand\u0131r. Tefs\u00eer\u00ee l\u00e2kab\u0131yla me\u015fhurdur.<a title=\"\" href=\"#_ftn156\">[155]<\/a><\/p>\n<p><i>Terceme-i Tefs\u00eer-i Tiby\u00e2n <\/i>(4 cilt, Kahire, H. 1257\/1841-1842. Terc\u00fcme tarihi: 1110\/ 1698. Bu tefs\u00eer, H\u0131dr b. Abdurrahman el-Ezd\u00ee\u2019nin (v. 773) <i>et-Tiby\u00e2n f\u00ee tefs\u00eeri\u2019l-Kur\u2019\u00e2n <\/i>isimli Arap\u00e7a tefs\u00eeri esas al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Arap\u00e7a asl\u0131n\u0131n telif tarihi H. 773\u2019t\u00fcr.)<a title=\"\" href=\"#_ftn157\">[156]<\/a>; <i>H\u00e2\u015fiye al\u00e2 Beyd\u00e2v\u00ee <\/i>(Z\u00e2riy\u00e2t S\u00fbresi\u2019nden N\u00e2s\u2019\u0131n \u00e2hirine kadar).<\/p>\n<p><b>5.<\/b> \u0130smail Ankarav\u00ee (v. 1402\/1632): Mevleviyye me\u015f\u00e2y\u0131h\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p><i>Fatiha tefs\u00eeri F\u00fct\u00fbh\u00e2t-\u0131 ayniyye<\/i> (\u0130stanbul: Matbaa-i Ahmed Kamil, 1328\/1910, 220 s. T\u00fcrk\u00e7e. Telif tarihi: 1037\/1627)<a title=\"\" href=\"#_ftn158\">[157]<\/a>; <i>Misb\u00e2h\u00fc\u2019l-esr\u00e2r<\/i> (yy. ts., 10 s. Arap\u00e7a-Osmanl\u0131ca. N\u00fbr s\u00fbresi 35. \u00e2yetin tefsiri. S\u00fcleymaniye, D\u00fc\u011f\u00fcml\u00fc Baba, no: 370, 10).<\/p>\n<p><b>6.<\/b> Yakub b. Mustafa el-Afv\u00ee el-Celvet\u00ee (v. 1149\/1736): Celvetiye tar\u00eekat\u0131 me\u015fay\u0131h\u0131ndan \u00e2lim ve f\u00e2z\u0131l bir z\u00e2tt\u0131r.<a title=\"\" href=\"#_ftn159\">[158]<\/a><\/p>\n<p><i>Net\u00eecet\u00fc\u2019t-tef\u00e2s\u00eer f\u00ee s\u00fbret-i Y\u00fbsuf <\/i>(1266\/1849, 1279\/1862 ve 1318\/1900 tarihlerinde tab edilmi\u015ftir, 3+116 s.<i> <\/i>M\u00fcellif Arap\u00e7a bir tefs\u00eer yazm\u0131\u015f ve bunu sayfan\u0131n ortas\u0131na yerle\u015ftirerek kenarlara da yine Arap\u00e7a olarak ha\u015fiye yazm\u0131\u015ft\u0131r. Sayfan\u0131n ortas\u0131ndaki \u00e7er\u00e7evenin i\u00e7inde bulunan Arap\u00e7a tefs\u00eerin yan\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e tefs\u00eer\u00ee terc\u00fcmeler yer almaktad\u0131r. Bunlar <i>Tiby\u00e2n<\/i> tefs\u00eerinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Mustafa Celvet\u00ee, Arap\u00e7a tefs\u00eerlerden bir\u00e7ok nakillerde bulunduktan sonra terc\u00fcme ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda <i>Tiby\u00e2n<\/i>\u2019dan nakillerde bulunmakta ve s\u00fbreyi ba\u015ftan sonuna kadar eksiksiz olarak T\u00fcrk\u00e7e tefs\u00eer de takip etmektedir. Eser, 1133 senesi Muharrem ay\u0131nda nihayete ermi\u015ftir).<a title=\"\" href=\"#_ftn160\">[159]<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b>Sonu\u00e7<\/b><\/p>\n<p>\u0130sl\u00e2m \u00e2limleri umumiyetle tasavvufa iyi bakm\u0131\u015f, pek \u00e7o\u011fu tasavvuf\u00ee terbiyenin l\u00fczumuna inanm\u0131\u015flard\u0131r. Bilhassa Osmanl\u0131 ulem\u00e2s\u0131n\u0131n ekseriyeti tasavvuf ehlidir ve eserlerinde hep tasavvuf\u00ee ne\u015fveyi yans\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r. Herhangi bir tar\u00eekata intis\u00e2b\u0131 bilinmeyen \u00e2limlerin bile eserlerini tasavvuf\u00ee ne\u015fveyle telif etti\u011fi g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Bunun yan\u0131nda, tasavvuf ehli insanlar\u0131n da ilme ve tahsile ehemmiyet verdi\u011fi ve ba\u015fta Tefs\u00eer olmak \u00fczere di\u011fer \u0130sl\u00e2m\u00ee ilimleri okutup bu sahada eserler telif etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fma net\u00eecesinde, tasavvuf ehli insanlar\u0131n Tefs\u00eer ile \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendi\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Onlar, gerek ders, vaaz ve sohbetlerinde, gerekse eserlerinde Tefs\u00eer\u2019e geni\u015f yer ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Hatta 19. as\u0131rda tefs\u00eer alan\u0131nda yaz\u0131lan eserlerin <i>y\u00fczde elliden fazlas\u0131<\/i>n\u0131n tasavvuf erbab\u0131 taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<a title=\"\" href=\"#_ftn161\">[160]<\/a><\/p>\n<p>Ulem\u00e2, tasavvuf\u00ee \u00fcsl\u00fbb s\u00e2yesinde \u0130sl\u00e2m\u00ee ilimleri halk\u0131n seviyesine indirebilmi\u015f ve bu s\u00e2yede insanlar\u0131n dindarla\u015fmas\u0131na \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Eserlerde um\u00fbmiyetle tasavvuf\u00ee \u00fcsl\u00fbbun esas al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131, \u00e2limlerin halk\u0131n e\u011fitimine ne derece ehemmiyet verdi\u011fini de g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>Di\u011fer taraftan, tasavvuf ehli \u00e2limler, hep i\u015f\u00e2r\u00ee tefs\u00eer ile me\u015fgul olmam\u0131\u015flard\u0131r. Bir k\u0131sm\u0131 <i>Beyd\u00e2v\u00ee<\/i> gibi tefs\u00eerleri okutup onlara h\u00e2\u015fiye yazm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta <i>Beyd\u00e2v\u00ee<\/i>\u2019yi ezberden okutanlar bile mevcuttur. Yani onlar hem z\u00e2hir\u00ee, hem de i\u015f\u00e2r\u00ee tefs\u00eere hizmet etmi\u015flerdir. Ancak onlar her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda amel\u00ee bir g\u00e2ye g\u00fctm\u00fc\u015f, d\u00e2im\u00e2 insanlar\u0131 ibadete ve Allah\u2019a itaate y\u00f6neltmek i\u00e7in gayret sarfetmi\u015f, salt akademik maksatla hareket etmemi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Son iki as\u0131rda en \u00e7ok terc\u00fcme ve tefs\u00eeri yap\u0131lm\u0131\u015f olan s\u00fbre Y\u00e2-S\u00een\u2019dir. Daha sonra Y\u00fbsuf ve F\u00e2tiha s\u00fbreleri gelmektedir. Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in sonundaki k\u0131sa s\u00fbreler de halk\u0131n okudu\u011funu anlamas\u0131 ve \u015fuurlu bir \u015fekilde ib\u00e2det etmesi i\u00e7in \u00e7okca terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Bunlardan ba\u015fka Kehf, Meryem, Furkan, \u0130nsan, Rahman, V\u00e2k\u0131a, M\u00fclk, Nebe\u2019, Duh\u00e2, Kadr, Asr, \u0130hl\u00e2s S\u00fbreleri g\u00f6r\u00fclmektedir. C\u00fcz\u2019 olarak sadece 30. c\u00fcz\u2019 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Baz\u0131 tefs\u00eer ve h\u00e2\u015fiyeler de Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in ba\u015f taraf\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sebebi, zaman yetersizli\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ya m\u00fcellifin \u00f6mr\u00fc kif\u00e2yet etmemi\u015f veya talebeleriyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 derste kitab\u0131n ancak ba\u015f taraf\u0131n\u0131 okutabilmi\u015f, dolay\u0131s\u0131yla ders esn\u00e2s\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 h\u00e2\u015fiye veya ta\u2019l\u00eek\u00e2t da oraya kadar gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Tasavvuf ehlinin bu hizmetleri, Tefs\u00eer ilminin muh\u00e2faza edilip sonraki nesillere aktar\u0131lmas\u0131 ve geli\u015fip zenginle\u015fmesi hus\u00fbsunda b\u00fcy\u00fck bir rol \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p><b>Kaynak\u00e7a<\/b><\/p>\n<p>Abay, Muhammed, \u201cOsmanl\u0131 D\u00f6neminde Yaz\u0131lan Tesir ile \u0130lgili Eserler Bibliyo\u011frafyas\u0131\/Tefs\u00eerler, Ha\u015fiyeler, S\u00fbre Tefs\u00eerleri, Terc\u00fcmeler\u201d, <i>D\u00eev\u00e2n<\/i>, y\u0131l: 4, say\u0131: 6, 1999\/1, s. 249-303.<\/p>\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa, <i>Tez\u00e2kir,<\/i> haz. Cavid Baysun, Ankara 1986.<\/p>\n<p>Albayrak, S\u00e2d\u0131k, <i>Son Devir Osmanl\u0131 Ulemas\u0131,<\/i> \u0130stanbul 1996.<\/p>\n<p>Ate\u015f, S\u00fcleyman, <i>\u0130\u015f\u00e2r\u00ee Tefs\u00eer Okulu,<\/i> \u0130stanbul 1988.<\/p>\n<p>Ayd\u00fcz, Davud, \u201cS\u0131rat-\u0131 M\u00fcstakim ve Sebil\u00fc\u2019r-Re\u015f\u00e2d\u2019da \u00c7\u0131kan Tefs\u00eer \u0130le \u0130lgili Yaz\u0131lar\u201d<i>,<\/i> <i>Sakarya \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi<\/i>, say\u0131: 1, 1996, s. 27-56.<\/p>\n<p>Ba\u011fd\u00e2d\u00ee, \u0130sm\u00e2il Pa\u015fa, <i>Hediyyet\u00fc\u2019l-\u00e2rif\u00een esm\u00e2\u00fc\u2019l-m\u00fcellif\u00een ve \u00e2s\u00e2ru\u2019l-musannif\u00een,<\/i> \u0130stanbul 1951.<\/p>\n<p>Baltac\u0131, Cahit, <i>XV-XVI. As\u0131rlarda Osmanl\u0131 Medreseleri<\/i>, \u0130stanbul 1976.<\/p>\n<p>Bayraktar, Nail, <i>Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131 Osman Ergin Yazmalar\u0131 Alfabatik Katalo\u011fu,<\/i> \u0130stanbul 1993.<\/p>\n<p>Bilmen, \u00d6mer Nas\u00fbhi, <i>B\u00fcy\u00fck Tefs\u00eer Tarihi,<\/i> \u0130stanbul: Bilmen Yay\u0131nevi, 1973.<\/p>\n<p>Brockelmann, Carl, <i>T\u00e2r\u00eehu\u2019l-edebi\u2019l-Arab\u00ee,<\/i> I-IX, M\u0131s\u0131r 1995.<\/p>\n<p>Bursal\u0131 Mehmed T\u00e2hir, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri,<\/i> \u0130stanbul: Matbaa-i \u00c2mire, 1333.<\/p>\n<p>Ceyhan, Abdullah, <i>Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 K\u00fct\u00fcphanesi Elyazmas\u0131 Eserler Katalo\u011fu,<\/i> Ankara ts.<\/p>\n<p>Cumbur, M\u00fcjgan, \u201cKur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019in T\u00fcrk Dilinde Bas\u0131lm\u0131\u015f Terc\u00fcme ve Tefs\u00eerleri\u201d, <i>Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Dergisi, <\/i>1961-1962, s. 123-141.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;,<\/i> \u201cT\u00fcrk\u00e7e Kur\u2019\u00e2n Tefs\u00eer ve \u00c7evirileri Bibliyo\u011frafyas\u0131\u201d,<i> Yeni Yay\u0131nlar<\/i>, say\u0131: 4, 1959, IV, 111-124.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;,<\/i> <i>T\u00fcrkiye Basmalar\u0131 Toplu Katalo\u011fu\/Arap Harfli T\u00fcrk\u00e7e Eserler 1729-1928, <\/i>Ankara 1990-1994 (D. Kaya ile birlikte).<\/p>\n<p>\u00c7elik, \u00d6mer &#8211; S\u00fcl\u00fcn, Murat, <i>T\u00fcrkiye Kur\u2019\u00e2n Makaleleri Bibliyo\u011frafyas\u0131<\/i>, \u0130stanbul 1999.<\/p>\n<p>Do\u011fan, \u0130shak, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri,<\/i> \u0130stanbul: \u0130z Yay., 2011.<\/p>\n<p>Erbil\u00ee, Muhammed Es\u2019ad, <i>Mekt\u00fbb\u00e2t, <\/i>Dersa\u00e2det: Matbaa-i Ahmed K\u00e2mil, 1343.<\/p>\n<p>Erdo\u011fan, Abd\u00fclkadir, \u201cKur\u2019\u00e2n Terc\u00fcmelerinin Dil Bak\u0131m\u0131ndan De\u011ferleri\u201d, <i>Vak\u0131flar Dergisi, <\/i>Ankara 1938, I, 47-51.<\/p>\n<p>G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fckz\u00e2de \u0130brahim Efendi, <i>Mecm\u00fbat\u00fc\u2019l-kav\u00e2id<\/i>, \u0130stanbul 1274.<\/p>\n<p>G\u00fcnd\u00fcz, \u0130rfan, <i>G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee Ahmed Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een,<\/i> \u0130stanbul 1984.<\/p>\n<p>Hamidullah, Muhammed, \u201cKur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in T\u00fcrk\u00e7e Yazma Terc\u00fcmeleri\u201d, <i>T\u00fcrkiyat Mecmuas\u0131,<\/i> XIV, 1964-65, s. 65-80.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;, Fehm\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Kerim li-men l\u00e2 yantiku bi-l\u00fcgati\u2019d-D\u00e2d,<\/i> (Tebli\u011f), 1986, en-Nedve.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;,<\/i> <i>Kur\u2019\u00e2n Tarihi,<\/i> trc. Mehmed Said Mutlu, Ankara 1991.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;,<\/i> <i>Aziz Kur\u2019\u00e2n,<\/i> trc. Abd\u00fclaziz Hatip-Mahmud Kan\u0131k, \u0130stanbul 2000.<\/p>\n<p>Haydarabad\u00ee, Muhammed Hayruddin Han Hindi, <i>Kit\u00e2bu\u2019t-Tefs\u00eeri\u2019l-Cem\u00e2l\u00ee ale\u2019t-Tenz\u00eeli\u2019l-Cel\u00e2l\u00ee, <\/i>I-IV, \u0130stanbul, 1294.<\/p>\n<p>\u0130nan, Abd\u00fclkadir, \u201cKur\u2019\u00e2n\u0131n Eski T\u00fcrk\u00e7e ve O\u011fuz-Osmanl\u0131ca \u00c7evirileri \u00dczerine Notlar\u201d, <i>T\u00fcrk Dili Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131 Belleten, <\/i>1960, s. 79-94.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;,<\/i> <i>Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in T\u00fcrk\u00e7e Terc\u00fcmeleri \u00dczerine Bir \u0130nceleme,<\/i> Ankara, 1961.<\/p>\n<p>\u0130p\u015firli, Mehmet, \u201cHuzur Dersleri\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, \u0130stanbul 1998, XVIII, 441-443.<\/p>\n<p>\u0130zgi, Cevat, <i>Osmanl\u0131 Medreselerinde \u0130lim,<\/i> \u0130stanbul 1997.<\/p>\n<p>Kara, \u0130smail, <i>T\u00fcrkiye\u2019de \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k D\u00fc\u015f\u00fcncesi<\/i>, I, \u0130stanbul: Derg\u00e2h Yay., 2011.<\/p>\n<p>Kara, Mustafa, <i>Bursa\u2019da Tar\u00eekatlar ve Tekkeler,<\/i> \u0130stanbul 1990-1993.<\/p>\n<p>K\u00e2tip \u00c7elebi, <i>Ke\u015ff\u00fc\u2019z-zun\u00fbn, <\/i>\u0130stanbul 1971.<\/p>\n<p>Kehh\u00e2le, \u00d6mer R\u0131z\u00e2, <i>Mu\u2019cem\u00fc\u2019l-M\u00fcellif\u00een<\/i>, Beyrut: Ris\u00e2le, 1414\/1993.<\/p>\n<p>Mardin, Eb\u00fc\u2019l-ul\u00e2, <i>Huzur Dersleri,<\/i> \u0130stanbul: \u0130smail Akg\u00fcn matbaas\u0131, 1951-1966.<\/p>\n<p>Mollaibrahimo\u011flu, S\u00fcleyman, <i>Yazma Tefsir Literat\u00fcr\u00fc,<\/i> \u0130stanbul: Damla Yay., 2007.<\/p>\n<p>Muslu, Ramazan, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf (18. Y\u00fczy\u0131l),<\/i> \u0130stanbul: \u0130nsan Yay., 2003.<\/p>\n<p>\u00d6zege, M. Seyfeddin, <i>Eski Harflerle Bas\u0131lm\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7e Eserler Katalo\u011fu,<\/i> \u0130stanbul 1971.<\/p>\n<p>\u00d6zel, Mustafa, \u201cSon D\u00f6nem Osmanl\u0131 Tefs\u00eer Tarihinden Baz\u0131 Portreler I\u201d, <i>Dokuz Eyl\u00fcl \u00dc. \u0130l\u00e2hiyat Fak\u00fcltesi Dergisi,<\/i> say\u0131: 15, 2002.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;,<\/i> \u201cSon D\u00f6nem Osmanl\u0131 Tefs\u00eer Tarihinden Baz\u0131 Portreler II\u201d, <i>Dokuz Eyl\u00fcl \u00dc.<\/i> <i>\u0130l\u00e2hiyat Fak\u00fcltesi Dergisi,<\/i> say\u0131: 16, 2002.<\/p>\n<p>S\u00e2hib, Es\u2019ad, <i>Bu\u011fyet\u00fc\u2019l-v\u00e2cid f\u00ee mekt\u00fbb\u00e2t\u0131 Hadrati Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid, <\/i>D\u0131ma\u015fk 1334.<\/p>\n<p>S\u00fcreyy\u00e2, Mehmed, <i>Sicill-i Osm\u00e2n\u00ee,<\/i> haz. Ali Aktan-Abd\u00fclk\u00e2dir Yuval\u0131, \u0130stanbul: Sebil Yay., 1996.<\/p>\n<p>\u015eavv\u00e2h, Ali, <i>Mu\u2019cemu musannef\u00e2ti\u2019l-Kur\u2019\u00e2ni\u2019l-Ker\u00eem,<\/i> I-IV, Beyrut 1984.<\/p>\n<p>\u015eeyh Ali Efendiz\u00e2de Muhyiddin, <i>Medreselerin Isl\u00e2h\u0131,<\/i> \u0130zmir 1314.<\/p>\n<p>Topalo\u011flu, Ahmed, \u201cKur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in \u0130lk T\u00fcrk\u00e7e Terc\u00fcmeleri ve Cev\u00e2hiru\u2019l-Asd\u00e2f\u201d, <i>T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, <\/i>say\u0131: 27, 1983, s. 61.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;, Cev\u00e2hiru\u2019l-asd\u00e2f \u00dczerine Yap\u0131lan \u00c7al\u0131\u015fmalar ve Zajackowski\u2019nin Eseri, <\/i>\u0130stanbul 1987.<\/p>\n<p>U\u00e7an, Salih, <i>Nak\u015fbend\u00ee \u015eeyhlerin Mukaddes S\u00f6zleri,<\/i> \u0130stanbul: Huzur Yay., 1983.<\/p>\n<p>Vass\u00e2f, H\u00fcseyin, <i>Sef\u00eene-i Evliy\u00e2,<\/i> haz. Mehmet Akku\u015f-Ali Y\u0131lmaz, \u0130stanbul: Kitabevi Yay., 2006.<\/p>\n<p>Ya\u015faro\u011flu, Macid, <i>Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in T\u00fcrk\u00e7e Terceme ve Tefs\u00eerleri Bibliyo\u011frafyas\u0131, <\/i>Ankara 1991.<\/p>\n<p>Yaz\u0131c\u0131, \u0130shak, <i>Tefs\u00eeru Ebi\u2019l-Leys\u2019in Muhtemel Kaynaklar\u0131 Hakk\u0131nda Bir Ara\u015ft\u0131rma, <\/i>Samsun 1988.<\/p>\n<p>Yaz\u0131c\u0131, Nes\u00eemi, \u201cTanzimat ve Abd\u00fclhamit D\u00f6neminde Din G\u00f6revlilerinin Yeti\u015fme Ortam\u0131\u201d, <i>Ankara \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi<\/i>, say\u0131: 2, 1994, XXX, 33.<\/p>\n<p><i>&#8212;&#8212;&#8212;, <\/i>\u201cTanzimat D\u00f6nemi Ramazanlar\u0131nda Vaaz ve \u0130r\u015fad Hizmetleri \u00dczerine De\u011ferlendirmeler\u201d, <i>Diyanet \u0130lmi Dergi,<\/i> c. 41, say\u0131: 3, 2005, s. 113-116.<\/p>\n<p>Y\u00fccer, H\u00fcr Mahmud, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf (19. Y\u00fczy\u0131l),<\/i> \u0130stanbul: \u0130nsan Yay., 2004.<\/p>\n<p>Zirikli, Hayreddin, <i>el-A\u2018l\u00e2m<\/i>, I-XI, Beyrut, ts.<\/p>\n<div><br clear=\"all\" \/><\/p>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref1\">*<\/a> Dr. (muratkaya43@gmail.com)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref2\">[1]<\/a> Bk. Ahmet Faruk G\u00fcney, \u201cGaza Devrinde Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 Yorumlamak: Fetih \u00d6ncesi Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri ve Tefs\u00eer Eserleri\u201d, <i>D\u00eevan<\/i>, say\u0131: 18, 2005\/1, s. 193-244.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref3\">[2]<\/a> Osmanl\u0131 ilmiye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n sistematik kurucusu olan Fen\u00e2r\u00ee, medrese kolunun reisi kabul edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Fen\u00e2r\u00ee ailesi uzun y\u0131llar \u00e2lim yeti\u015ftiren bir aile olma konumunu devam ettirmi\u015f ve Fenar\u00eeler, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde bu sebeple imtiyazl\u0131 bir mevk\u00ee elde etmi\u015flerdir. (Cahit Baltac\u0131, <i>XV-XVI. As\u0131rlarda Osmanl\u0131 Medreseleri<\/i>, \u0130stanbul 1976,<i> <\/i>s. 61). \u0130lk Osmanl\u0131 m\u00fcderrisi Davud-\u0131 Kayser\u00ee ile ba\u015flayan kel\u00e2m\u00ee-irfan\u00ee \u00e7izgi Molla Fen\u00e2r\u00ee ile istikrar kazanarak Osmanl\u0131 ilim hayat\u0131n\u0131n ana damar\u0131 halini alm\u0131\u015ft\u0131r. (G\u00fcney, agm, s. 222-223).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref4\">[3]<\/a> H\u00fcr Mahmud Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf (19. Y\u00fczy\u0131l)<\/i>, \u0130stanbul: \u0130nsan Yay., 2004, s. 63; 747-758.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref5\">[4]<\/a> Ramazan Muslu, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf (18. Y\u00fczy\u0131l),<\/i> \u0130stanbul: \u0130nsan Yay., 2003, s. 667.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref6\">[5]<\/a> Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 89.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref7\">[6]<\/a> Y\u00fccer, <i>age<\/i>, s. 857-858.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref8\">[7]<\/a> Bk. Muslu, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf,<\/i> s. 668; Y\u00fccer, <i>age<\/i>, s. 776-852.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref9\">[8]<\/a> Bk. H\u00fcseyin Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene-i Evliy\u00e2,<\/i> haz. Mehmet Akku\u015f-Ali Y\u0131lmaz, \u0130stanbul: Kitabevi Yay., 2006, II, 195, 206; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 307, 798.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref10\">[9]<\/a> Bk. Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> I, 262; Y\u00fccer, <i>age<\/i>, s. 422.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref11\">[10]<\/a> Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> I, 318.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref12\">[11]<\/a> Y\u00fccer, <i>age<\/i>, s. 764.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref13\">[12]<\/a> Bursal\u0131 Mehmed T\u00e2hir, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri,<\/i> \u0130stanbul: Matbaa-i \u00c2mire, 1333, II, 57.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref14\">[13]<\/a> Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> I, 400.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref15\">[14]<\/a> Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> II, 294.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref16\">[15]<\/a> Mehmed Nusret, <i>T\u00e2rih\u00e7e-i Erzurum,<\/i> s. 127-128; Y\u00fccer, <i>age<\/i>, s. 770-771.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref17\">[16]<\/a> Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> IV, 186.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref18\">[17]<\/a> Mehmet \u0130p\u015firli, \u201cHuzur Dersleri\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, XVIII, \u0130stanbul 1998, s. 441-443. \u0130stanbul \u00dc. Ktp.\u2019nde, muhtemelen Y\u0131ld\u0131z Saray\u0131 Ktp.\u2019nden intikal eden yirmiden fazla m\u00fckem\u00admel nesih ve ta\u2019l\u00eek hatla yaz\u0131lm\u0131\u015f, tezhipli <i>Huz\u00fbr-\u0131 H\u00fcm\u00e2y\u00fbn Ders Takr\u00eeri Defter\u00adleri<\/i> bulunmaktad\u0131r: \u0130stanbul \u00dc. Ktp., T\u00fcrk\u00e7e Yazmalar, no: 4167, 6708, 7297, 7311-7334. Bu ders notlar\u0131 hakk\u0131nda bilgi i\u00e7in bkz. Eb\u00fc\u2019l-ul\u00e2 Mardin, <i>Huzur Dersleri,<\/i> \u0130stanbul: \u0130smail Akg\u00fcn matbaas\u0131, 1966, II-III, 1106-1108.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref19\">[18]<\/a> Ahmed At\u00e2, <i>At\u00e2 Tarihi,<\/i> I, 212;\u00a0 Eb\u00fc\u2019l-ul\u00e2 Mardin, <i>Huzur Dersleri,<\/i> \u0130stanbul: \u0130smail Akg\u00fcn matbaas\u0131, 1951, I, 14.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref20\">[19]<\/a> Mardin, <i>Huzur Dersleri,<\/i> c. I, s. 7-8, 80.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref21\">[20]<\/a> Hocaz\u00e2de Ahmed Hilmi, \u201cMevl\u00e2n\u00e2 Ahmed Ziy\u00e2edd\u00een\u201d, <i>Cer\u00eede-i S\u00fbfiyye,<\/i> no: 8-24, Zilk\u00e2de 1330\/4 Te\u015fr\u00een-i Evvel 1328, s. 7.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref22\">[21]<\/a> \u0130rfan G\u00fcnd\u00fcz, <i>G\u00fcm\u00fc\u015fh\u00e2nev\u00ee Ahmed Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een,<\/i> \u0130stanbul 1984, s. 24.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref23\">[22]<\/a> G\u00fcnd\u00fcz, <i>age,<\/i> s. 147, 151.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref24\">[23]<\/a> Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 768.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref25\">[24]<\/a> G\u00fcnd\u00fcz, <i>age,<\/i> s. 65-66.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref26\">[25]<\/a> Mardin, <i>Huzur Dersleri,<\/i> II-III, 181-182; S\u00e2d\u0131k Albayrak, <i>Osmanl\u0131 Ulemas\u0131,<\/i> \u0130stanbul 1996, IV, 390-391.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref27\">[26]<\/a> Mardin, <i>Huzur Dersleri,<\/i> I, 14-26.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref28\">[27]<\/a> L\u00fctf\u00ee Efendi, <i>L\u00fctf\u00ee T\u00e2rihi,<\/i> \u0130stanbul: Matbaa-i \u00c2mire, 1292, III, 170. Bu hususta ayr\u0131ca bkz. <i>Takv\u00eem-i Vek\u00e2yi,<\/i> Ramazan 1247, say\u0131 16; Mardin, <i>Huzur Dersleri,<\/i> I, 244.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref29\">[28]<\/a> L\u00fctf\u00ee Efendi, <i>L\u00fctf\u00ee T\u00e2rihi,<\/i> V, 38.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref30\">[29]<\/a> \u201cDinde zorlama yoktur. Art\u0131k do\u011frulukla e\u011frilik birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. O halde kim t\u00e2\u011f\u00fbtu reddedip Allah\u2019a inan\u0131rsa, kopmayan sa\u011flam kulpa yap\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d (el-Bakara 2\/256. Ayr\u0131ca bk. Lokm\u00e2n 31\/22)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref31\">[30]<\/a> \u201cOna inanmayan ve nefsinin arzular\u0131na uyan kimseler sak\u0131n seni ondan (k\u0131yamete inanmaktan) al\u0131koymas\u0131n; sonra mahvolursun!\u201d (T\u00e2-h\u00e2 20\/16)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref32\">[31]<\/a> \u201cAllah sizden (y\u00fck\u00fcn\u00fcz\u00fc) hafifletmek ister; \u00e7\u00fcnk\u00fc insan zay\u0131f yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<i> <\/i>(en-Nis\u00e2 4\/28)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref33\">[32]<\/a> en-Nahl 16\/91, en-Nis\u00e2 4\/132 gibi \u00e2yet-i ker\u00eemelere i\u015f\u00e2ret edilmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref34\">[33]<\/a> T\u00e2h\u00e2 S\u00fbresi\u2019nin 125. \u00e2yet-i ker\u00eemesine i\u015f\u00e2ret edilmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref35\">[34]<\/a> Tahr\u00eem S\u00fbresi\u2019nin 8. \u00e2yet-i ker\u00eemesine i\u015f\u00e2ret edilmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref36\">[35]<\/a> \u201c(Ey M\u00fbs\u00e2) Muhakkak ki ben, yaln\u0131zca ben Allah\u2019\u0131m. Benden ba\u015fka il\u00e2h yoktur. Bana kulluk et; beni anmak i\u00e7in namaz k\u0131l!\u201d (T\u00e2-h\u00e2 20\/14)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref37\">[36]<\/a> \u201cSonra (Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019ne) yakla\u015ft\u0131, derken daha da yakla\u015ft\u0131. O kadar ki (birle\u015ftirilmi\u015f) iki yay aras\u0131 kadar, hatta daha da yak\u0131n oldu.\u201d (en-Necm 53\/8-9)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref38\">[37]<\/a> \u201cSonra (Allah Ras\u00fbl\u00fc\u2019ne) yakla\u015ft\u0131, derken daha da yakla\u015ft\u0131.\u201d (en-Necm 53\/8)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref39\">[38]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> I, 476-479.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref40\">[39]<\/a> Tirmiz\u00ee, \u201cTefs\u00eer\u201d, 2951.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref41\">[40]<\/a> Tirmiz\u00ee, \u201cTefs\u00eer\u201d, 2952.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref42\">[41]<\/a> Bu mak\u00e2lede ismi ge\u00e7en pek\u00e7ok \u00e2limin muhtelif ilim dallar\u0131nda eserleri mevcuttur. Ancak biz s\u00e2dece Tefs\u00eer ilmiyle al\u00e2kal\u0131 eserlerini zikrettik.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref43\">[42]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri,<\/i> I, 243; \u00d6mer Nas\u00fbhi Bilmen, <i>B\u00fcy\u00fck Tefs\u00eer Tarihi,<\/i> \u0130stanbul: Bilmen Yay., 1973, II, 733, no: 418.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref44\">[43]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, II, 32-33; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 795.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref45\">[44]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, II, 36; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 734, no: 420.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref46\">[45]<\/a> \u015eaban Karak\u00f6se, <i>Gazzizade Abd\u00fcllatif ve Mergub\u00fc\u2019s-s\u00e2lik\u00een adl\u0131 eseri <\/i>ismiyle bir Y\u00fcksek Lisans tezi haz\u0131rlam\u0131\u015f (Marmara \u00dc. Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc<i>, <\/i>\u0130stanbul 2002) ve bu tezi <i>Nak\u015fbend Yolunun Esaslar\u0131: Mergub\u00fc\u2019s-salikin <\/i>ismiyle ne\u015fretmi\u015ftir (\u0130stanbul: \u0130nsan Yay., 2004, 408 sayfa).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref47\">[46]<\/a> Mustafa Kara, <i>Bursa\u2019da Tar\u00eekatlar ve Tekkeler,<\/i> \u0130stanbul, 1990-1993, II, 254.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref48\">[47]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> V, 134-138; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 734, no: 421; Y\u00fccer, <i>age,<\/i> s. 207.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref49\">[48]<\/a> Karak\u00f6se, <i>Nak\u015fbend Yolunun Esaslar\u0131, <\/i>s. 121.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref50\">[49]<\/a> Karak\u00f6se, <i>Nak\u015fbend Yolunun Esaslar\u0131, <\/i>s. 122.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref51\">[50]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 378; \u0130shak Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri,<\/i> \u0130stanbul: \u0130z Yay., 2011, s. 41, 259.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref52\">[51]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 316.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref53\">[52]<\/a> Abdurrazzak el-Baytar, <i>Hilyet\u00fc\u2019l-be\u015fer f\u00ee t\u00e2r\u00eehi\u2019l-karni\u2019s-s\u00e2lis a\u015fer,<\/i> Beyrut: D\u00e2ru S\u00e2d\u0131r, 1993, III, 1230; Abd\u00fclh\u00e2d\u00ee Timurta\u015f &#8211; Mehmet \u015eirin \u00c7\u0131kar, \u201c\u0130bn Abidin\u2019in Mevlana Halid en-Nak\u015fibendi\u2019ye Yazd\u0131\u011f\u0131 Mersiye\u201d, <i>Uluslararas\u0131 Mevlana Halid-i Ba\u011fdadi Sempozyumu,<\/i> Ankara 2012, s. 292-293.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref54\">[53]<\/a> Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 738, no: 423.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref55\">[54]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 379-381; Bilmen, <i>age<\/i>, II, 738-739, no: 424.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref56\">[55]<\/a> Abdullah Ceyhan, <i>Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 K\u00fct\u00fcphanesi Elyazmas\u0131 Eserler Katalo\u011fu,<\/i> Ankara ts., I, 117-118. Ayr\u0131ca Erciyes \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp. no: 4656\u2019daki, m\u00fcellifin muhtelif ris\u00e2lelerini bir araya getiren <i>Mecm\u00fbat\u00fc\u2019l-kav\u00e2id<\/i>\u2019in 1. sayfas\u0131nda ifade edilmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref57\">[56]<\/a> G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fckz\u00e2de \u0130brahim Efendi, <i>Mecm\u00fbat\u00fc\u2019l-kav\u00e2id<\/i>, 1274, Necib Efendi Ta\u015f Destg\u00e2h\u0131; Bilmen, <i>age,<\/i> II, 739, no: 425.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref58\">[57]<\/a> Bkz. Mehmed S\u00fcreyy\u00e2, <i>Sicill-i Osm\u00e2n\u00ee,<\/i> \u0130stanbul: Sebil Yay., 1996, III, 279; Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 350; Bilmen, <i>age<\/i>, II, 739-740, no: 426; Mardin, <i>age<\/i>, I, 167; \u0130shak Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri,<\/i> s. 216.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref59\">[58]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 394; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 740, no: 427; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 142. Ferruh Efendi, her ne kadar <i>Mev\u00e2hib<\/i>\u2019i esas alsa da <i>Tiby\u00e2n<\/i>, <i>Beyd\u00e2v\u00ee<\/i>, <i>Ke\u015f\u015f\u00e2f<\/i> ve <i>H\u00e2zin<\/i> tefs\u00eerlerinden de istif\u00e2de etmi\u015ftir. \u00c2yetlerin n\u00fczul sebeblerini ve baz\u0131 m\u00fcfessirlerin bey\u00e2nlar\u0131n\u0131 \u00e2yet meallerinin alt\u0131na yazm\u0131\u015ft\u0131r. Halk\u0131n kolayca anlamas\u0131n\u0131 hedefledi\u011fi i\u00e7in m\u00fcte\u015f\u00e2bih kelimelerden ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <i>Mev\u00e2kib<\/i>\u2019\u0131n bask\u0131s\u0131, II. Me\u015frutiyet\u2019e kadar 1865, 1870, 1879, 1899, 1902-1903, 1905, 1905-1906 tarihlerinde 7 kez tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcleyman Fahir taraf\u0131ndan Latin harflerine aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (<i>Kur\u2019an-\u0131 Ker\u00eem ve Meali<\/i> [<i>Mev\u00e2kib Tefs\u00eeri<\/i>], \u0130stanbul 1959). 1987 y\u0131l\u0131nda Ahmet A\u011f\u0131rak\u00e7a ile Be\u015fir Eryarsoy taraf\u0131ndan, <i>N\u00fczul Sebebli Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem ve T\u00fcrk\u00e7e Meali <\/i>ad\u0131yla yeniden d\u00fczenlenerek ne\u015fredilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref60\">[59]<\/a> K\u00e2tip \u00c7elebi, <i>Ke\u015ff\u00fc\u2019z-zun\u00fbn, <\/i>\u0130stanbul 1971, I, 446. Bu tefs\u00eere <i>Tefs\u00eer-i H\u00fcseyn\u00ee <\/i>de denmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref61\">[60]<\/a> Salih U\u00e7an, <i>Nak\u015fbend\u00ee \u015eeyhlerin Mukaddes S\u00f6zleri,<\/i> \u0130stanbul: Huzur Yay., 1983, s. 136.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref62\">[61]<\/a> Bu eser \u00fczerine bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u00d6mer Paki\u015f, <i>Molla Halil es-Siird\u00ee ve Tefs\u00eerdeki Metodu,<\/i> (Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi), Marmara \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, \u0130stanbul 1996.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref63\">[62]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, II, 37; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 741, no: 429; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 175.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref64\">[63]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 89; Bilmen, <i>age<\/i>, II, 740-741, no: 428; Do\u011fan, <i>age<\/i>, s. 205-206.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref65\">[64]<\/a> Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf,<\/i> s. 175.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref66\">[65]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 244.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref67\">[66]<\/a> Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 742, no: 431.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref68\">[67]<\/a> Es\u2019ad S\u00e2hib, <i>Bu\u011fyet\u00fc\u2019l-v\u00e2cid f\u00ee mekt\u00fbb\u00e2t\u0131 Hadrati Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid, <\/i>D\u0131ma\u015fk 1334, s. 296-297.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref69\">[68]<\/a> Bilmen,<i> age<\/i>, II, 743, no: 433; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 59, 264.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref70\">[69]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 142; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf,<\/i> s. 256-257.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref71\">[70]<\/a> Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 751, no: 434.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref72\">[71]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 38.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref73\">[72]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 202; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 226, 246; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf,<\/i> s. 315.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref74\">[73]<\/a> Bilmen, <i>age<\/i>, II, 752, no: 435.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref75\">[74]<\/a> Nak\u015fbend\u00ee, <i>Tefs\u00eeru d\u00fcrreti\u2019l-yet\u00eeme,<\/i> S\u00fcleymaniye Ktp.,<b> <\/b>Hac\u0131 Mahmud Efendi, no: 82, vr. 485<sup>b<\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref76\">[75]<\/a> S\u00fcleyman Mollaibrahimo\u011flu, <i>Yazma Tefsir Literat\u00fcr\u00fc,<\/i> \u0130stanbul: Damla Yay., 2007, s. 601-606.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref77\">[76]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 343-344.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref78\">[77]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 285; Bilmen, <i>age<\/i>, II, 752, no: 436; Y\u00fccer, <i>age<\/i>, s. 796.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref79\">[78]<\/a> Mehmed S\u00fcreyy\u00e2, <i>Sicill-i Osm\u00e2n\u00ee,<\/i> III, 524; Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 330 (S\u00fcleyman Hakk\u0131 Efendi Eski\u015fehr\u00ee\u2019nin terc\u00fcme-i h\u00e2li i\u00e7inde); Mardin, <i>age,<\/i> II-III, 311; Bilmen, <i>age<\/i>, II, 752-753, no: 437.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref80\">[79]<\/a> Osman Nec\u00e2ti, <i>Tefs\u00eeru\u2019n-nec\u00e2t<\/i>, \u0130stanbul 1288, s. 8-10.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref81\">[80]<\/a> Osman Nec\u00e2ti, <i>age<\/i>, s. 2.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref82\">[81]<\/a> Osman Nec\u00e2ti, <i>age<\/i>, s. 418.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref83\">[82]<\/a> Marmara \u00dc. \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp., \u015ei\u015fli, no: 20. Bu tefs\u00eerin m\u00fctercimi \u00e7o\u011fu zaman kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bayezit Devlet Ktp. fi\u015f katalo\u011funda Cem\u00e2leddin Han ile Hayreddin Han birle\u015ftirilmi\u015f, bir de bunlar\u0131n yan\u0131na Afg\u00e2n\u00ee eklenerek \u015fu isim ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r: Afg\u00e2ni Cem\u00e2leddin (Mehmed Hayreddin).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref84\">[83]<\/a> Tefs\u00eerin sonunda \u015fu c\u00fcmleler bulunmaktad\u0131r: \u201c\u00c2lemin b\u00f6yle gafletli g\u00fcnlerinde, Mevl\u00e2-y\u0131 M\u00fcte\u00e2l Hazretleri\u2019nin mahz bir ihs\u00e2n-\u0131 ker\u00eemidir ki mem\u00e2lik-i Hindistan\u2019dan medine-i Bof\u00e2l\u2019da h\u00e2dim-i \u015feriat, m\u00fcdebbir-i umur-i memleket Muhammed Cemaleddin Han Hind\u00ee-i Dehlev\u00ee Hazretleri Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in manas\u0131n\u0131 herkes fehm itmek \u00fczre Hind ve Afgan lisanlar\u0131nda tefs\u00eerler tertib ve tab\u2019 itdir\u00fcb diyar-\u0131 Hindiyye ve bil\u00e2d-\u0131 Afganistan\u2019da n\u00fcshalar\u0131n ne\u015fr eylemi\u015fler ki himmetleriyle h\u00e2s ve \u00e2m me\u00e2n\u00ee-i Kur\u2019aniyyeyi kolayca ve g\u00fczelce fehm itmi\u015flerdir. Bu defa T\u00fcrkistan ahalisi dahi me\u00e2n\u00ee-i Kur\u2019aniyyeden \u00e2\u015fina olmalar\u0131 niyet-i hayriyyesiyle Hindistan\u2019a hemcivar olan T\u00fcrkistan-\u0131 kadim ahalisi lisanlar\u0131na muvaf\u0131k olarak T\u00fcrk\u00e7e bir tefs\u00eer tertib olunmas\u0131na himmet eylediklerinde bi-hamdih\u00ee Te\u00e2l\u00e2 i\u015fbu <i>Tefs\u00eer-i Cem\u00e2l\u00ee<\/i> telif k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d (Muhammed Hayruddin Han,<i> Kit\u00e2bu\u2019t-tefs\u00eeri\u2019l-cem\u00e2l\u00ee,<\/i> \u0130stanbul, 1294, IV, 233)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref85\">[84]<\/a> Muhammed Hayruddin Han,<i> age,<\/i> \u0130stanbul 1294, IV, 232.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref86\">[85]<\/a> Muhammed Hayruddin Han,<i> Kit\u00e2bu\u2019t-tefs\u00eeri\u2019l-cem\u00e2l\u00ee,<\/i> IV, 235.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref87\">[86]<\/a> Muhammed Hayruddin Han,<i> age,<\/i> IV, 219.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref88\">[87]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> II, 399-400; Mustafa \u00d6zel, \u201cSon D\u00f6nem Osmanl\u0131 Tefs\u00eer Tarihinden Baz\u0131 Portreler II\u201d, <i>Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi<\/i> <i>\u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi,<\/i> say\u0131: 16, 2002, s. 115-116.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref89\">[88]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 155-157. Bu eser, Yakup \u00c7i\u00e7ek taraf\u0131ndan <i>\u0130hl\u00e2s S\u00fbresi Tefs\u00eeri<\/i> ismiyle ne\u015fredilmi\u015ftir (\u0130stanbul: Marmara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Vakf\u0131 (\u0130FAV), 1996, 75, 176 sayfa).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref90\">[89]<\/a> el-M\u00fczzemmil 73\/8.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref91\">[90]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene, <\/i>III, 123.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref92\">[91]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, II, 40; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 753, no: 438; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 183.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref93\">[92]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, II, 39-40; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 166.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref94\">[93]<\/a> S\u00fcleyman Ate\u015f, <i>\u0130\u015f\u00e2r\u00ee Tefs\u00eer Okulu,<\/i> \u0130stanbul 1988, s. 257.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref95\">[94]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 285-286; Do\u011fan, <i>age<\/i>, s. 117, 245, 250, 260.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref96\">[95]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 385-387; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 755, no: 441; Do\u011fan, <i>age<\/i>, s. 40, 239, 281.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref97\">[96]<\/a> Nail Bayraktar, <i>Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131 Osman Ergin Yazmalar\u0131 Alfabatik Katalo\u011fu,<\/i> \u0130stanbul 1993, I, 105, 107; Mustafa \u00d6zel, \u201cMuhammed N\u00fbru\u2019l-Arab\u00ee\u2019nin F\u00e2tiha ve Kevser S\u00fbreleri Tefs\u00eeri\u201d, <i>Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi,<\/i> say\u0131: 28, 2008, s. 1-10.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref98\">[97]<\/a> Bayraktar, <i>Osman Ergin Yazmalar\u0131 Alfabatik Katalo\u011fu,<\/i> III, 74.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref99\">[98]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, II, 58-59; Bilmen, <i>age<\/i>, II, 759, no: 444; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 225; \u00d6zel, \u201cSon D\u00f6nem Osmanl\u0131 Tefs\u00eer Tarihinden Baz\u0131 Portreler II\u201d, say\u0131: 16, s. 119.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref100\">[99]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 318; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 760, no: 445; Ate\u015f, <i>\u0130\u015f\u00e2r\u00ee Tefs\u00eer Okulu,<\/i> s. 257; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 200.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref101\">[100]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 134.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref102\">[101]<\/a> Muallim N\u00e2ci,<i> Hul\u00e2sat\u00fc\u2019l-\u0130hl\u00e2s,<\/i> \u0130stanbul, 1304, s. 13-16.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref103\">[102]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, II, 422-426; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 798.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref104\">[103]<\/a> Ahmed Cevdet Pa\u015fa, <i>Tez\u00e2kir<\/i>, haz. Cavid Baysun, Ankara 1986, s. 15.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref105\">[104]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, II, 129-132. Bu eser, Ali Osman Y\u00fcksel taraf\u0131ndan terc\u00fcme edilerek <i>Muhtasar Kur\u2019an Tarihi<\/i> ismiyle ne\u015fredilmi\u015ftir (\u0130stanbul 1985).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref106\">[105]<\/a> Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 130, 797.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref107\">[106]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 65; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 123.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref108\">[107]<\/a> Di\u011fer eserleri i\u00e7in bk. Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 762, no: 449; \u00d6mer Y\u0131lmaz, <i>Edirne M\u00fcft\u00fcs\u00fc Mehmed Fevz\u00ee Efendi,<\/i> Ankara 2008, s. 82-122; Mustafa Uzun, \u201cFevzi Efendi\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, XII, 506.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref109\">[108]<\/a> Albayrak, <i>age<\/i>, III, 272; \u00d6zel, agm, say\u0131: 16, s. 142.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref110\">[109]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 287-288; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 125.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref111\">[110]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, I, 318-319.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref112\">[111]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, II, 208-209.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref113\">[112]<\/a> M.\u00dc.\u0130.F. Ktp., \u00d6\u011f\u00fct, no: 1159.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref114\">[113]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> IV, 136; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 150, 784.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref115\">[114]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, II, 59-60; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 771, no: 451; Mardin, <i>age,<\/i> II-III, 288; Do\u011fan, <i>age<\/i>, s. 224.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref116\">[115]<\/a> Bu eser, Hid\u00e2yet Zert\u00fcrk taraf\u0131ndan sadele\u015ftirilerek ne\u015fredilmi\u015ftir (\u0130stanbul 2008).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref117\">[116]<\/a> el-Kalem 68\/1.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref118\">[117]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> III, 269. Bu eser Divan Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan 2001\u2019de \u0130stanbul\u2019da 155 sayfa halinde ne\u015fredilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref119\">[118]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, III, 277-278; \u00d6zel, agm, say\u0131: 16, s. 124.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref120\">[119]<\/a> Bursal\u0131, <i>age<\/i>, III, 27-28; Mustafa Kara, \u201cHocaz\u00e2de Ahmed Hilmi\u201d, <i>D\u0130A,<\/i> \u0130stanbul 1998, XVIII, 207.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref121\">[120]<\/a> Mardin, <i>age,<\/i> II-III, 238-240, 376-442, 927; Albayrak,<i> age<\/i>, III, 201-202; \u00d6zel, agm., sy. 16, s. 125-126.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref122\">[121]<\/a> Albayrak, <i>age<\/i>, II, 358-359.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref123\">[122]<\/a> Mehmed Serhan Tay\u015fi taraf\u0131ndan ne\u015fredilmi\u015ftir. Bk. <i>V\u00e2rid\u00e2t-\u0131 Bedreddin<\/i>, \u0130stanbul: MVT Yay., 2010, 76+124 s.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref124\">[123]<\/a> Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 774, no: 455; Albayrak, <i>age<\/i>, III, 390-391; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 187; \u0130smail Kara, <i>T\u00fcrkiye\u2019de \u0130sl\u00e2mc\u0131l\u0131k D\u00fc\u015f\u00fcncesi<\/i>, \u0130stanbul: Derg\u00e2h Yay., 2011, I, 107-108.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref125\">[124]<\/a> Albayrak, <i>age<\/i>, IV, 242-244.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref126\">[125]<\/a> G\u00fcnd\u00fcz, <i>age,<\/i> s. 65-66.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref127\">[126]<\/a> Mardin, <i>age,<\/i> c. II-III, s. 181-182, 390-395, 404-413, 581-644, 779, 783, 859-860, 1107; Albayrak, <i>age<\/i>, IV, 390-391.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref128\">[127]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene, <\/i>IV, 212-214.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref129\">[128]<\/a> Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> II, 395, 398.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref130\">[129]<\/a> A. Abd\u00fclk\u00e2diro\u011flu, \u201cAhmed M\u00e2hir Efendi\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, II, 98.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref131\">[130]<\/a> TBMM Zab\u0131t Ceridesi, Altm\u0131\u015fbirinci \u0130ctima, 21 \u015eubat 1341 Cumartesi, \u0130kinci Celse; D\u00fccane C\u00fcndio\u011flu, <i>Bir Kur\u2019\u00e2n \u015e\u00e2iri -Mehmed \u00c2kif ve Kur\u2019an Me\u00e2li-,<\/i> \u0130stanbul 2000, s. 120, 292.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref132\">[131]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene, <\/i>IV, 269-270.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref133\">[132]<\/a> Mollaibrahimo\u011flu, <i>Yazma Tefsir Literat\u00fcr\u00fc,<\/i> s. 613-616.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref134\">[133]<\/a>\u00a0 Bayraktar, <i>age,<\/i> I, 22.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref135\">[134]<\/a> en-Nebe\u2019 78\/1-2.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref136\">[135]<\/a> Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> II, 268.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref137\">[136]<\/a> Turan Alptekin, \u201cAhmed H\u00fcsameddin\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, II, 91; \u00d6zel, agm, say\u0131: 16, s. 127-128.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref138\">[137]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> IV, 147-149; Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf,<\/i> s. 151.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref139\">[138]<\/a> Albayrak, <i>age<\/i>, III, 72-73; Nihat Azamat, \u201cElif Efendi, Has\u00eer\u00eez\u00e2de\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, XI, 37-38; \u00d6zel, agm, say\u0131: 16, s. 129-130.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref140\">[139]<\/a> Albayrak, <i>age<\/i>, V, 92-93.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref141\">[140]<\/a> Cemal Kurnaz, Mustafa Tatc\u0131, \u201cH\u00fcseyin Vass\u00e2f\u201d, <i>D\u0130A<\/i>, XIX, 18-19; \u00d6zel, agm, say\u0131: 16, s. 130-131.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref142\">[141]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene, <\/i>I, XXVII. H\u00fcseyin Vass\u00e2f, Ahmed Nazm\u00ee Efendi\u2019nin terc\u00fcme-i h\u00e2lini yazarken \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n<p>\u201cKendisiyle huk\u00fbk-\u0131 kad\u00eemem olup bir zamanlar beraber \u00e7al\u0131\u015fmak s\u00fbretiyle S\u00fbre-i Bakara ve S\u00fbre-i Y\u00e2s\u00een\u2019i <i>R\u00fbhu\u2019l-Bey\u00e2n<\/i>\u2019dan terc\u00fcme etmi\u015f ve S\u00fbre-i Y\u00e2s\u00een Tefs\u00eeri terc\u00fcmesine bir\u00e7ok hak\u00e2y\u0131k daha il\u00e2ve etmi\u015f idik.\u201d (Vass\u00e2f, <i>age,<\/i> IV, 148)<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref143\">[142]<\/a> Albayrak, <i>age<\/i>, III, 123-124; Ercan Alkan\u2019\u0131n eser hakk\u0131nda k\u0131sa bir tan\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in bk. <i>Tasavvuf: \u0130lm\u00ee ve Akademik Ara\u015ft\u0131rma Dergisi<\/i>, say\u0131: 27, 2011, s. 365.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref144\">[143]<\/a> el-Had\u00eed 57\/16.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref145\">[144]<\/a> el-Had\u00eed 57\/20.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref146\">[145]<\/a> el-Had\u00eed 57\/21.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref147\">[146]<\/a> el-Had\u00eed 57\/22.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref148\">[147]<\/a> Muhammed Es\u2019ad Efendi, <i>Mekt\u00fbb\u00e2t, <\/i>Dersa\u00e2det: Matbaa-i Ahmed K\u00e2mil, 1343, s. 125-126.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref149\">[148]<\/a> \u00d6mer \u00c7elik, \u201cMuhammed Es\u2019ad Erbil\u00ee\u2019nin (1847-1931) Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim \u00c2yetlerini Yorumlama Yakla\u015f\u0131m\u0131\u201d,<i> Tasavvuf: \u0130lm\u00ee ve Akademik Ara\u015ft\u0131rma Dergisi<\/i>, say\u0131: 6, 2001, s. 177-210.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref150\">[149]<\/a> Vass\u00e2f, <i>Sef\u00eene,<\/i> I, 411-412; \u00d6zel, agm, say\u0131: 16, s. 139.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref151\">[150]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 390-392; Bilmen, <i>Tefs\u00eer Tarihi<\/i>, II, 590-592, no: 273; Do\u011fan, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcfessirleri<\/i>, s. 167-170.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref152\">[151]<\/a> Semerkandi\u2019nin Nebe\u2019 c\u00fcz\u00fc tefs\u00eeri Mustafa K\u00fc\u00e7\u00fck taraf\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esine kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve <i>Amme C\u00fcz\u2019\u00fcn\u00fcn Terc\u00fcme ve Tefs\u00eeri <\/i>ismiyle \u0130stanbul\u2019da 1984 tarihinde 247 sayfa halinde Sezgin ne\u015friyat taraf\u0131ndan ne\u015fredilmi\u015ftir. Bu durum, Semerkandi\u2019nin tefs\u00eerine olan tarih\u00ee al\u00e2kan\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de dev\u00e2m etti\u011fi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref153\"><sup><sup>[152]<\/sup><\/sup><\/a> \u0130shak Yaz\u0131c\u0131, <i>Tefs\u00eeru Ebi\u2019l-Leys\u2019in Muhtemel Kaynaklar\u0131 Hakk\u0131nda Bir Ara\u015ft\u0131rma, <\/i>Samsun 1988, s. 4.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref154\">[153]<\/a> \u0130bn-i Arap\u015fah, <i>Nebe\u2019 Tefs\u00eeri Terc\u00fcmesi,<\/i> Dersaadet: Cemal Efendi Matbaas\u0131, 1317\/1899, s. 46-47.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref155\">[154]<\/a> Marmara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Ktp. Ayasbeyo\u011flu, no: 342; \u00d6\u011f\u00fct, no: 1130.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref156\">[155]<\/a> Bk. Mehmed \u015eeyh\u00ee, <i>Vek\u00e2yiu\u2019l-fudala<\/i>, II, 158; Mehmed S\u00fcreyy\u00e2, <i>age<\/i>, IV\/1, 235.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref157\">[156]<\/a> <i>Terceme-i Tefs\u00eer-i Tiby\u00e2n<\/i>, Arap harfleriyle dokuz kez bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 4 cilt, K\u00e2hire 1257\/1841-1842, 1849, 1866-1867 (\u0130stanbul, Matbaa-i Sultaniye), 1875, 1890-1891, 1891, 1899-1900, 1902-1903, 1905- 1906. \u0130ki kez de Latin harfleriyle bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1956-1957\u2019de S\u00fcleyman Fahir taraf\u0131ndan latinize edilip sadele\u015ftirilerek<i> Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim Meali ve Tefs\u00eeri <\/i>ismiyle \u0130stanbul\u2019da bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1980-1981\u2019de Ahmed Davudo\u011flu taraf\u0131ndan tekrar ne\u015fredilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref158\">[157]<\/a> Erhan Yetik, \u201cTasavvufi A\u00e7\u0131dan F\u00e2tiha Tefs\u00eeri (\u0130smail-i Ankaravi\u2019nin <i>F\u00fct\u00fbh\u00e2t-\u0131 Ayniye\u2019<\/i>si \u00dczerine Bir \u00c7al\u0131\u015fma)\u201d, <i>On Dokuz May\u0131s \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Dergisi,<\/i> say\u0131: 8, 1996, s. 45-107.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref159\">[158]<\/a> Bursal\u0131, <i>Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/i>, I, 201-202.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref160\">[159]<\/a> Baz\u0131 k\u00fct\u00fcphane fi\u015flerinde ve bunlar\u0131n tesiriyle Kur\u2019\u00e2n terc\u00fcmeleri listelerinde bu eser \u0130smail Hakk\u0131 Bursev\u00ee\u2019ye (v. 1137\/1724) iz\u00e2fe edilmektedir. Bu hata muhtemelen iki b\u00fcy\u00fck \u00e2limin de sahip oldu\u011fu <i>el-Celvet\u00ee<\/i> nisbesinden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a title=\"\" href=\"#_ftnref161\">[160]<\/a> Bk. Y\u00fccer, <i>Osmanl\u0131 Toplumunda Tasavvuf<\/i>, s. 795.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XIX ve XX. As\u0131rda Osmanl\u0131\u2019da Mutasavv\u0131f M\u00fcfessirler Murat KAYA* \u00a0\u00d6zet XIX. ve XX. as\u0131rda Osmanl\u0131 Devletin\u2019de yeti\u015fen mutasavv\u0131flar\u0131n ekseriyeti ilim ehli olup, medreselerde ders vermek, hus\u00fbs\u00ee halkalarda ders okutmak, camilerde&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"enabled":false},"version":2}},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-439","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ilmimakaleler"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p3G27m-75","jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=439"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12043,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/439\/revisions\/12043"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kuranvesunnetyolunda.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}