a)<\/b> Muallim Naci, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n mucize olu\u015funu fesahat ve bela\u011fat \u00e2limlerinin onun icaz\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumlar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde izah eder:<\/p>\n
\u201cKitab-\u0131 Mukaddesimiz <\/b>Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Hak\u00eemin i\u2019caz\u0131ndan kim bahsedebilecek? S\u00f6zdeki i\u2019caz\u0131n meratibinden hab\u00eer olan f\u00fcsaha, b\u00fclega de\u011fil mi? H\u00e2lbuki onlar ne kadar bahs-i icazda iktidar g\u00f6sterirlerse, kar\u015f\u0131lar\u0131nda Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n kuvve-i icaziyesi o kadar b\u00fcy\u00fcr. Onlar bahislerinde ne kadar i\u2019la-y\u0131 efk\u00e2r ederlerse, nazarlar\u0131nda Kur\u2019\u00e2n o kadar teali eder. Hay\u0131r! Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n kuvve-i i\u2019caziyesi o kadar b\u00fcy\u00fcmez. Kur\u2019\u00e2n o kadar teali etmez. Fusahaya, b\u00fclegaya \u00f6yle gelir.<\/p>\n
Kur\u2019\u00e2n zaten hayal-i be\u015fere s\u0131\u011fmayacak derecede b\u00fcy\u00fck\u00adt\u00fcr. Efk\u00e2r-\u0131 aliyeyi yan\u0131nda saf\u0131l g\u00f6sterecek mertebede m\u00fctealidir.<\/p>\n
Fusaha, b\u00fclega, r\u00fctbe-i i\u2019caz-\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 hakk\u0131yla nas\u0131l t\u00e2r\u00eef edebilsinler? Onlar\u0131n efk\u00e2r\u0131 y\u00fckselmi\u015fse, meali-am\u00fcz-u kevn \u00fc mek\u00e2n olan Kur\u2019\u00e2n-\u0131 l\u00e2-mekan\u00eenin tenezz\u00fcl\u00fc sayesinde y\u00fckselmi\u015ftir. Kimdir aciz insan, nedir i\u2019caz-\u0131 Kur\u2019\u00e2n?\u2019\u2019[1]<\/a><\/p>\n \u00a0b)<\/b> \u0130nsan\u0131n Kur\u2019\u00e2n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki acziyetini de \u015f\u00f6yle ifade etmektedir:<\/p>\n \u201cHakikat-i Halik\u0131 bilmek isteyen, mahiyet-i Kur\u2019\u00e2n\u0131 bilsin. Mahiyet-i Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 bilmek isteyen, hakikat-i Hal\u0131k\u2019\u0131 bilsin.<\/p>\n \u0130kisini de bilemeyece\u011fini anlayacak kadar fikri olan mahl\u00fbk, itiraf-\u0131 acz etsin ki, bu itiraf\u0131n z\u0131mn\u0131nda, derecat-\u0131 i\u2019caz-\u0131 Kur\u2019\u00e2n\u2019da bize en kar\u00eeb bulunan dereceyi b\u00e2r\u00ee idrak etmek gibi bir eser-i irfan g\u00f6stermi\u015f olsun.<\/p>\n \u0130tiraf-\u0131 acz, irfand\u0131r. Hakikatte bu irfan\u0131n tahsili i\u00e7in de\u011fil midir ki, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n yery\u00fcz\u00fcn\u00fc ilk tenvir etti\u011fi zamanlarda Arab\u0131n en g\u00fczide fusahas\u0131, b\u00fclegas\u0131 hen\u00fcz aczlerini bilmediklerinden, g\u00f6zlerine kestirdikleri baz\u0131 \u00e2y\u00e2t-\u0131 celileyi tan-zir sevdas\u0131yla bir\u00e7ok u\u011fra\u015fm\u0131\u015flard\u0131r?\u201d[2]<\/a><\/p>\n c)<\/b> Muallim N\u00e2ci, Fatiha\u2019n\u0131n ilk \u00e2yeti hakk\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131 \u015fu \u015fekilde terc\u00fcme etmektedir:<\/p>\n \u201cBu c\u00fcmleden iki \u015fey anla\u015f\u0131l\u0131r: Biri ilah\u0131n v\u00fccudu; di\u011feri Onun hamde istihkak\u0131d\u0131r, \u00eelah\u0131n v\u00fccudunu ne ile bilelim? Hamde istihkak\u0131n\u0131 neden anlayal\u0131m? Bunlar\u0131n ikisi de delil ister.<\/p>\n Birinci suale, Rabbi\u2019l-Alem\u00een<\/i> kavliyle, ikinci suale de er-Rahmani\u2019r-Rah\u00eem, Maliki Yevmi\u2019d-D\u00een<\/i> kavliyle cevap ve\u00adrildi:<\/p>\n Cevab-\u0131 evvel, \u015fu vecihte izah olunur:<\/p>\n Bir\u015feyin v\u00fccudunu bilmemiz ya zarur\u00ee yahut nazar\u00ee olur. \u201cV\u00fccud-u ilah\u0131 bilmemiz zarur\u00eedir\u201d denilemez. Zira bi\u2019z-zarure biliriz ki, v\u00fccud-u ilah\u0131 bi\u2019z-zarure bilmeyiz, ilah bi\u2019z-zarure bilinemez. Bi\u2019z-zarure bilinecek \u015fey, onun bi\u2019z-zarure bilinemeyece\u011fidir. Demek olur ki, ilah\u0131 ancak ilm-i nazar\u00ee ile bilece\u011fiz, \u00eelm-i nazar\u00ee ise delilsiz tahsil olunamaz.<\/p>\n V\u00fccud-\u0131 ilaha delil nedir? \u015eu \u00e2lem-i mahsus! K\u00e2inat\u0131 nazar-\u0131 dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z halde anlar\u0131z ki, arz, sema, bihar, maadin, nebatat, hayvanat bir mucide, bir m\u00fcdebbire, bir m\u00fcrebb\u00eeye, bir m\u00fcbk\u00eeye muhta\u00e7t\u0131r. O muht\u00e2cun ileyh dahi ilaht\u0131r. \u00ee\u015fte, Rabbi\u2019l-Alem\u00een kavli,<\/i> bu S\u00fbretle, kadir, hak\u00eem bir ilah\u0131n v\u00fccuduna i\u015faret olur.\u201d[3]<\/a><\/p>\n M\u00fctercim, kitab\u0131n normal ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erinde baz\u0131 ince noktalar\u0131 izah etmek i\u00e7in aralara Latife\u2019ler<\/i> yerle\u015ftirmektedir. Bunlar say\u0131ca \u00e7ok olmalar\u0131na ra\u011fmen sadece birisini \u00f6rnek kabilinden buraya kaydediyoruz:<\/p>\n \u201cLatife,<\/b> el-hamd\u00fc lillahi Hal\u0131k\u0131\u2019l-Alem\u00een<\/i> buyurulmad\u0131; el-hamd\u00fc lill\u00e2hi Rabbi\u2019l-Alem\u00een<\/i> buyuruldu. Bunun hikmeti de \u015fudur ki: Her h\u00e2disin, hal-i hud\u00fcsta bir muhdise muhta\u00e7 olaca\u011f\u0131 meselesinde, \u00e2lem m\u00fcttefiktir.\u201d[4]<\/a><\/b><\/p>\n