Cen\u00e2b-\u0131 Hak insanlar gibi cinleri ve \u015feytanlar\u0131 da kendisine kulluk etmeleri i\u00e7in yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak cinlerin k\u00f6t\u00fcleri, kibir ve hasetleri sebebiyle insanlar\u0131 sapt\u0131rmay\u0131 kendilerine vazife edinmi\u015flerdir. Bunlara \u015feytan ismi verilir.<\/p>\n
Peki, Cen\u00e2b-\u0131 Hak, onlar\u0131n bu k\u00f6t\u00fcl\u00fck taleplerini ni\u00e7in engellememi\u015ftir? Bu soruya \u015f\u00f6yle cevap verebiliriz: Her \u015feyden \u00f6nce Allah Te\u00e2l\u00e2, mesul tuttu\u011fu varl\u0131klara ak\u0131l ve irade vermi\u015f ve bunlar\u0131 kullanma hus\u00fbsunda onlar\u0131 h\u00fcr b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Buna c\u00fcz\u2019\u00ee ir\u00e2de denir. Allah\u2019a ibadet etmekle sorumlu olan \u015feytanlar ise birbirlerini ve insanlar\u0131 aldatma yolunu tutmu\u015flar, Cen\u00e2b-\u0131 Hak da onlara imtihan \u00e2leminde olmalar\u0131 sebebiyle m\u00fchlet vermi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde insanlar\u0131n k\u00f6t\u00fclerine de yapt\u0131klar\u0131 yanl\u0131\u015f hareketler hususunda m\u00fchlet verilmektedir.<\/p>\n
Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n, kullar\u0131na ak\u0131l, ir\u00e2de, h\u00fcrriyet bah\u015federek \u015feytan ve nefisle imtihan etmesi onlara ne derece k\u0131ymet verdi\u011fini de g\u00f6stermektedir. Yoksa Cen\u00e2b-\u0131 Hak b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131 istedi\u011fi yola y\u00f6nlendirebilir, onlar\u0131 iradesiz ve t\u00e2b\u00ee varl\u0131klar h\u00e2linde yaratabilirdi. Ancak b\u00f6yle yapmad\u0131, b\u00fcy\u00fck bir ihtimamla yaratt\u0131\u011f\u0131 insan ve cinlerin irade ve h\u00fcrriyetlerine de\u011fer verdi, onlar\u0131 muh\u00e2tap kabul etti.<\/p>\n
\u0130nsan akl\u0131n\u0131 ve iradesini kullanarak do\u011fru yolda y\u00fcr\u00fcrse, bunun bir de\u011feri olabilir, mesul ve m\u00fckellef olmak bir m\u00e2n\u00e2 kazan\u0131r. As\u0131l fazilet ve meziyet, k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapma imk\u00e2n ve sebepleri varken iyilik yapmakt\u0131r. Aksi halde iyilik yapman\u0131n o kadar de\u011feri olmaz. K\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmak imk\u00e2n\u0131 ve arzusu varken, akl\u0131 ve iradeyi kullanarak ve daim\u00ee bir cehd i\u00e7inde bulunarak iyilik yapmak, insan\u0131 meleklerden \u00fcst\u00fcn k\u0131lan bir fazilettir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki peygamberler ve veliler, b\u00fcy\u00fck ve \u015ferefli insanlar olmu\u015flard\u0131r. \u015eeytan kendilerine musallat olup durmadan kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde onlar iyilik \u00fczere ya\u015famaya devam etmi\u015fler, hata yapt\u0131klar\u0131 zaman da derhal kendilerine gelerek tevbe edip af dilemi\u015fler, bu s\u00fbretle daha da y\u00fckselmi\u015flerdir.<\/p>\n
Cen\u00e2b-\u0131 Hak \u015f\u00f6yle buyurur:<\/p>\n
\u201c\u015eeytan\u0131n insanlar \u00fczerinde zorlay\u0131c\u0131 bir g\u00fcc\u00fc yoktur. Ancak \u00e2hirete iman edeni, \u015f\u00fcphe i\u00e7inde kalandan ay\u0131rt edelim diye <\/b>(ona m\u00fchlet ve f\u0131rsat verdik). Rabbin ger\u00e7ekten her \u015feyi koruyup g\u00f6zetendir (Haf\u00eez).\u201d<\/b> (Sebe\u2019, 21)<\/p>\n
\u015eunu unutmamak l\u00e2z\u0131md\u0131r ki, hay\u0131r ve g\u00fczellikler asl\u00ee bir g\u00e2ye olup zatlar\u0131 maks\u00fbd oldu\u011fu h\u00e2lde, \u015fer ve \u00e7irkinlikler \u00e2r\u0131z\u00ee olup bir v\u00e2s\u0131ta, hayr\u0131n ve g\u00fczelliklerin anla\u015f\u0131lmas\u0131na bir vesile h\u00fckm\u00fcndedir. Hus\u00fbs\u00ee haller itibariyle zararl\u0131 bile olsalar, um\u00fbm\u00ee haller a\u00e7\u0131s\u0131ndan faydal\u0131d\u0131rlar.[1]<\/a><\/p>\n Di\u011fer taraftan, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yarat\u0131lmas\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fck de\u011fildir; o yanl\u0131\u015f\u0131 i\u015flemek k\u00f6t\u00fcl\u00fckt\u00fcr. Bazen Allah\u2019\u0131n hay\u0131r olarak yaratt\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri de biz hakk\u0131m\u0131zda \u015ferre \u00e7eviririz. Mesela, ate\u015fin yarat\u0131lmas\u0131 \u015fer de\u011fildir, ancak ona dokunmak \u015ferdir. \u0130nsan ate\u015fi muhafaza alt\u0131na al\u0131rsa ondan faydalan\u0131r; aksi halde zarar g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n Cen\u00e2b-\u0131 Hak dileseydi \u015feytana bu f\u0131rsat\u0131 vermeyebilirdi. O zaman onun vazifesini insan nefsi \u00fcstlenirdi ve sonu\u00e7 yine de\u011fi\u015fmezdi. \u015eeytan, insanlar\u0131 yoldan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in imk\u00e2n talep etmekle \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir zarara u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019a kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 bu k\u00fcstahl\u0131\u011f\u0131n cezas\u0131n\u0131 \u00e7ok ac\u0131 bir \u015fekilde \u00e7ekecektir.<\/p>\n