٥٦. عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَيَقُولُ:
«تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ».
56. Âişe (r.a) der ki:
Rasûlullah (s.a.v), Ramazan’ın son on gününde mescide çekilerek kendini ibadete verir ve şöyle buyururdu:
“Kadir Gecesi’ni Ramazan’ın son on günü içinde arayınız!” (Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 3; Müslim, Sıyâm, 219; Tirmizî, Savm, 72/792)
٥٧. عَنْ أَبِي هُرَيرَةَ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ:
«مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَاناً وَاحْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ».
57. Ebû Hüreyre (r.a)’den rivâyete göre Nebî (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Kadir Gecesi’ni, fazilet ve kudsiyetine inanarak ve sevâbını yalnız Allah’tan bekleyerek ibadet ve tâatle geçiren kimsenin geçmiş günahları bağışlanır.” (Buhârî, Savm, 6; Müslim, Müsâfirîn, 173-176)
٥٨. عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهَا قَالَتْ: قُلْتُ:
«يَا رَسُولَ اللّٰهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَيَّ لَيْلَةٍ لَيْلَةَ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا؟» قَالَ: قُولِي:
«اَللّٰهُمَّ إنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي».
58. Hz. Âişe (r.a) der ki: Peygamber Efendimiz’e:
“–Ey Allah’ın Rasûlü! Kadir Gecesi’nin ne zaman olduğunu bilecek olursam, o gece nasıl dua edeyim?” diye sordum.
Rasûlullah (s.a.v) şöyle cevap verdi:
“«Allah’ım! Sen çok affedicisin, kerimsin, affetmeyi seversin; beni affeyle!» diye dua et!” (Tirmizî, Deavât, 84/3513; İbn-i Mâce, Dua, 5)
Açıklamalar:
Cenâb-ı Hakk’ın nihâyetsiz merhamet ve lûtfunun eserlerinden biri de Kadir Gecesi’dir. Kullarına her fırsatta kolaylık tanıyan Rabbimizin, bizlere ihsân ettiği en büyük fırsat, bu gecedir. Çünkü bu bir gece, bin ay’dan, yani 83 yıl 4 ay gibi uzun bir ömürden daha hayırlıdır. 12 sene Kadir Gecesi’ni yakalayıp ihyâ eden bir mü’min, 1000 sene ibadet etmiş gibi sevap kazanır.
Peygamber Efendimiz’e ümmetinin ömrü gösterilmişti. Rasûlullah (s.a.v) bu süreyi, önceki insanların ömrüne nisbetle çok kısa buldu. Ümmetinin, onlar kadar sâlih amel işlemekten mahrum kalacağını düşündü. Bunun üzerine Cenab-ı Hak, ona ve ümmetine, bin aydan daha hayırlı olan Kadir Gecesi’ni lûtfetti. (Muvatta’, İ’tikaf 15)
Bir gün Allah Rasûlü (s.a.v) ashâbına, İsrâiloğulları’ndan bir kişiyi anlatmıştı. (Şem’ûn-i Gâzî isimli) bu zât, bin ay Allah yolunda silâh kuşanarak cihâd etmiş, gecelerini de ibadetle geçirmişti. Müslümanlar hayretler içinde kalarak ona gıpta ettiler.
Bunun üzerine Allah Tealâ, ümmet-i Muhammed’e olan lûtuf ve merhametini beyan etmek üzere Kadir Sûresi’ni indirdi:
“Biz o (Kur’ân’ı) Kadir Gecesi indirdik. Kadir Gecesi nedir, bilir misin sen? Kadir Gecesi bin aydan daha hayırlıdır. Melekler ve Rûh o gece Rab’lerinin izniyle her iş için iner de iner. O gece, tâ fecrin doğuşuna kadar tam bir esenlik ve selâmettir.” (Kadîr 97/1-5) (Bkz. Vâhidî, s. 486)
Cenâb-ı Hak, bizim Peygamberimiz’e nübüvvet verdiği ve mukaddes kitâbımızı göndermeye başladığı geceyi, en mübârek gece kılmıştır. Bu durum, hem Efendimiz ile Kur’ân’ın, hem de Kadir Gecesi’nin şeref ve kıymetini ifade etmeye kâfîdir.
Allah Teâlâ, Duhân sûresinde:
“Biz o (Kur’ân’ı) mübarek bir gecede indirdik”[1] buyurmak sûretiyle Kadir Gecesi’nin bereketini, kudsiyetini ve ihtiva ettiği hayırların bolluğunu haber vermektedir.
Allah Rasûlü (s.a.v) de şöyle buyurmuştur:
“Ramazan’da bin aydan daha hayırlı bir gece vardır. Kim onun hayrından mahrum olursa, çok büyük bir şeyden mahrum kalmış demektir.” (Ahmed, II, 230, 385)
Bu gecede yapılan ibadetler, içerisinde Kadir gecesi bulunmayan bin ayda yapılan ibadetlerden daha faziletlidir. Bir sonraki seneye kadar cereyan edecek hâdiseler, meleklere bu gece bildirilir. Bu gece yeryüzüne başta Cebrâîl (a.s) olmak üzere çok sayıda melek iner. Bu gece, tan yerinin ağarmasına kadar huzur ve esenlik doludur; insanlar her türlü kötülükten selâmettedir. Yeryüzüne inen melekler, uğradıkları her mü’mine selam verir, onlar için dua ve istiğfar ederler. Kıyâmette de ibadetlerine şahitlik eder ve o kul için şefaatte bulunurlar.
Birinci hadisimizde, Kadir Gecesi’nin Ramazan’ın son on günü içinde aranması tavsiye edilmektedir. Diğer rivâyetlerde, son on günündeki tek gecelerde,[2] yirmi dördüncü gecesinde,[3] yirmi yedinci gecesinde[4] aranması da tavsiye edilmiştir. Bir kısım sahâbîler, rüyâlarında Kadir Gecesi’nin Ramazan’ın son yedi gecesinde olduğunu görmüşler ve bunu Allah Rasûlü’ne bildirmişlerdi. Bunun üzerine Efendimiz (s.a.v):
“Kadir Gecesi ile ilgili rüyâlarınızın, Ramazan’ın son yedi gecesi üzerinde toplandığını görüyorum. O hâlde Kadir Gecesi’ni arayan onu Ramazan’ın son yedi gecesinde arasın!” buyurdu. (Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 2; Ta’bîr, 8; Müslim, Sıyâm, 205-206)
Allah Rasûlü (s.a.v), o gecenin alâmeti olarak da şunları haber vermiştir:
“Kadir gecesi sabahı, güneş parıltısız doğar, yükselinceye kadar sanki bir tas gibidir.” (Müslim, Müsâfirîn, 179; Ebû Dâvûd, Ramazan, 2/1378; Tirmizî, Savm, 72/793)
“Kadir gecesi aydınlıktır, ne sıcak ne de soğuktur. Bulutsuz, yağmursuz ve rüzgârsızdır. O gecede yıldız kayması da olmaz…” (Taberânî, Kebîr, XXII, 59; Heysemî, III, 178-179; Beyhakî, Şuab, III, 334)
Kadir Gecesi’nin gizlenmesindeki hikmet, insanları ibadete teşvik etmek, daha fazla vakti ihyâ etmelerini sağlamak ve böylece kulluk seviyesini yükseltmektir. Kadir Gecesini arayan bir kul, vaktini ibadetle değerlendirmesini öğrenir ve diğer zamanlarda da bu güzel alışkanlığa devam eder. İyilik ve ibadet, zamanla onda meleke hâline gelir. Bir de elde edilen neticenin kıymeti, o uğurda katlanılan zorluklar nisbetindedir. Dolayısıyla, bu derece faziletli bir geceye rastlayabilmek için biraz gayret etmek lâzımdır.
Kadir Gecesi’nin gizlenmesi, insanların ona güvenerek günah işlemesine mâni olur. O geceye, bile bile hürmetsizlik edenleri de, bin ay günah işlemiş gibi olmaktan kurtarır. Bütün bu sebepleri dikkate alan ehl-i hikmet, insanları uyanık olmaya davet ederek: “Her geceyi Kadir bil, her gördüğünü Hızır” demişlerdir.
İkinci hadisimizde, Kadir Gecesi’ni ihyâ edenlerin günahlardan arınacağı müjdelenmektedir. Ancak bunun için iman ve ihlâs şart koşulmuştur. Yani insan, Allah ve Rasûlü’nün sözlerine gönülden inanıp o gecenin faziletini kabul edecek ve sevabını da sadece Allah’tan bekleyerek ibadet edecektir. Böyle olduğu takdirde, günah kirlerinden kurtulup, yeni doğmuş bir insan sâfiyetiyle sabaha çıkar.
İnsanın affedilmesi çok mühim bir mazhariyettir. Çünkü, bir şey önce kirlerden arınır, sonra güzelliklerle süslenir. Bu sebeple her şeyden evvel, istiğfara sarılmak îcâb eder.
Rasûlullah (s.a.v), Ramazan ayı boyunca, diğer aylara nisbetle daha çok ibadet eder, Kadir Gecesi’ni ihyâ edebilmek için bilhassa son on gün, kendisini daha fazla ibadete verirdi. Bu günlerde geceyi ihyâ eder, âilesini uyandırırdı. (Buhârî, Leyletü’l-Kadr, 5)
Üçüncü hadiste, Kadir Gecesi’nde yapılacak dualardan biri öğretilmektedir. Bunun dışında başka dualar da yapılabileceği gibi, bu gecede; namaz kılmak, Kur’ân okumak, tevbe ve istiğfar ile meşgul olmak, Allah’ı zikretmek, salevât getirmek ve tefekkürde bulunmak gibi ibadetler yapılmalıdır. Üzerinde namaz borcu olanların, nafile kılmadan önce hiç değilse beş vakit kaza namazı kılmaları daha doğrudur. Bunlara ilâveten, Kadir Gecesi’nin gündüzünü de, gönül almak, infak ve yardımlarda bulunmak, garipleri sevindirmek gibi sâlih amellerle ihyâ etmelidir. Kadir Gecesi’nden nasiplenmenin asgarî sınırı ise akşam, yatsı ve sabah namazlarını cemaatle kılmaktır. (Bkz. Beyhakî, Şuab, III, 340)
Bütün bir gece uyanık durmak, herkes için mümkün olmayabilir. Ancak, Fahr-i Kâinât Efendimiz’in sünnetine uyarak son yedi gecede uykuyu azaltıp ibadetleri artırmak, gecenin başından ve sonundan muayyen bir kısmını ibadet için ayırmak, pekâlâ herkesin tatbik edebileceği bir usuldür.
Ramazan, oruç ve Kadir Gecesi’nin faziletlerine rağmen bu mübarek aydan, affa mazhar olmadan çıkan nasipsizler, acınacak insanlardır. Onlar, hayır ve rahmetten uzak kalmak için ısrarla direnmektedirler. Bu sebeple Rasûlullah (s.a.v):
“Ramazan’a erişip de günahları affedilmeden çıkan kimsenin, burnu sürtülsün!” buyurmuştur. (Tirmizî, Deavât, 100/3545)