Mir Muhammed Kerim, 1853 yılında Bakü’de doğmuştur. İlk tahsilini medresede aldı. 1871 yılında Irak’a giderek on yıl Bağdat’ta Arapça, tefsîr, fıkıh, İslâm tarihi vb ilimler okudu. Daha sonra Tahran ve Tebriz üzerinden Bakü’ye döndü. Uzun süre İçerişehir’de Şah Mescidi’nin hocalığını (ahond), 1904’ten 1918’e kadar da Bakü vilayetinde “Bakü Vilâyeti Şia Mescidi”nin başkanlığını yaptı. Bu arada Bakü, Kuba, Cavadı, Şamahı, Gökçay ve Lenkeran gibi şehirlerin kadılığını da yapıyordu. Kadılığının yanında da Ahuntluk, Privataklık (Öğretim üyeliği) imtihanlarında komisyon başkanlığı vazîfelerini icra etti.
Mir Muhammed Kerim, Muharrem ayında dövünerek yas tutmaya ve bu törenlerdeki bağırıp çağırmaya, fanatizme, batıl hurafe şeylere ve İslâm’a tefrika sokanlara şiddetle karşı çıkmıştır. 1905 yılında Ermeni-Müslüman çatışmasında beyaz cübbesini giyip kırmızı bayrağı eline alarak şehrin meydanına çıkıp yağmur gibi yağan kurşunlara aldırmadan çatışmayı durdurmuştur.
20 Nisan 1920’de Azerbaycan’ı işgal eden Kızıl Ordu, her yeri yağmaladığı gibi Mir Muhammed Kerim’in evini de talan etmiştir. Baküvî bundan sonra Merdegân’a gelip, hayatını tercüme ve ilmî kitaplar yazarak sürdürmüştür. 1937 senesinde İslami faaliyetlerde bulunduğu ve anti-sovyet olduğu gerekçesiyle bir akşam evinden alınarak 1939 yılı 15-16 Mart gecesi kurşunlanmış ve şehit edilmiştir.
“Mir” kelimesi “başkan” ve “emir” mânasına gelip, Baküvi’deki anlamı ise Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz’in soyundan geldiğinin işaretidir. Kaynaklara göre Azerbaycan’da bu kelime, “Seyyid” olan kimselerin isminin başında kullanılmaktadır. Hz. Ali -radıyallahu anh-’in soyundan olması nedeniyle “Alevî”, şeceresi İmam Musa Kâzım’a dayanması sebebiyle “Musevî”, Hz. Hüseyin -radıyallahu anh-’in soyundan gelmesi sebebiyle de “Hüseynî” denmektedir. Eserleri şunlardır:
Telif Eserleri
- 1. Keşfü’l-hakayık an nüketi’l-ayati ve’d-dekayık
- 2. İran Kentlerinin Hali
- 3. Tebriz’de Gördüklerim
Tercüme Eserleri
1. Ermenüse
2. Özreyi Kureyş
3. On Yedi Ramazan
4. Kerbela Yangısı
5. Fetâtu Gassan
6. Reşid’in Bacısı Abbase
7. Ebû Müslim el-Horasani
8. Salip Muharebesi
9. Emin ve Me’mun Kardeşler.
Bu eserlerden sadece On Yedi Ramazan ve Keşfü’l-hakayık adlı kitaplar elimizde bulunmaktadır. Diğerleri ise Sovyet hışmına uğramıştır.[1]