Kıraat, Kur’ân kelimelerinin nasıl okunacağını ve râvilerine nisbet etmek suretiyle bu kelimeler üzerindeki farklı okuyuşları konu edinen bir ilimdir.[1] Hz. Ebû Bekir’den az da olsa kıraatle ilgili rivayetler nakledilmiştir. Ancak bunlar çok azdır. Konuyla ilgili bulabildiğimiz örnekleri zikredelim:
1. İbn Şihâb’dan, o da Enes’ten Rasûlullah (s.a.v), Hz. Ebû Bekir, Ömer ve Osman’ın Fâtiha sûresinin 3. âyetini مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ şeklinde okuduklarını nakleder.[2] Bu okuyuş, muhtelif kıraatlerden biridir. Hz. Ebû Bekir de Âsım kıraatine uygun olan bu okuyuşu tercih etmiştir.
2. Yine Hz. Ebû Bekir’den en-Neml 27/39’daki عِفْرِيتٌ kelimesinin عِفْرِيَةٌ şeklinde okunduğu rivayet edilir.[3] Başka okuyuş şekilleri de vardır.[4] Taberî bu kelimede iki lügat olduğunu, cemilerinin farklı olduğunu söyler.[5] Ancak meşhur kıraat Hz. Ebû Bekir’in okuduğu değildir.[6] Semʻânî bu okuyuşun şaz olduğunu söyler.[7]
3. Hz. Ebû Bekir, kızı Âişe ve başkaları ez-Zümer 39/59’daki بَلى قَدْ جاءَتْكَ آياتِي فَكَذَّبْتَ بِها وَاسْتَكْبَرْتَ وَكُنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ ifadelerini kef ve te’nin kesri ile بَلى قَدْ جاءَتْكِ آياتِي فَكَذَّبْتِ بِها وَاسْتَكْبَرْتِ وَكُنْتِ مِنَ الْكافِرِينَ şeklinde okumuşlar, hitabın “nefs”e olduğunu bildirmişlerdir.[8] Kirmânî bu okuyuşun “garib” olduğunu söylemiştir.[9]
İlk rivayet mütevatir kıraatlere uygundur. Diğerleri ise şaz kıraatler arasında yer almıştır. Bunlarda rivayet hatası söz konusu olabileceği gibi tefsir ve te’vîllerin kıraat zannedilmesi gibi bir hata da olabilir. Yoksa Ebû Bekir’in Kur’ân olmayan bir ifadeyi Kur’ân diye okuması düşünülemez.
[1] Birışık, Abdülhamit, “Kıraat” mad., DİA, yıl: 2002, XXV, 426.
[2] İbn Asâkir, LIII, 151; İbn Kesîr, Tefsîr, I, 133.
[3] İbn Atıyye, IV, 260; Ebû Hayyân, VIII, 239; Kurtubî, XIII, 203; Âlûsî, X, 197.
[4] Zemahşerî, III, 367; İbnü’l-Cevzî, Zâdü’l-mesîr, III, 363.
[5] Taberî, Tefsîr, XIX, 464; Saʻlebî, VII, 210.
[6] Cürcânî, Dercü’d-dürer, III, 1346 (Tahkik kısmı).
[7] Sem‘ânî, Ebü’l-Muzaffer Mansûr b. Muhammed b. Abdilcebbâr et-Temîmî el-Mervezî (v. 489/1096), Tefsîru’l-Kur’ân (I-VI), thk. Yâsir b. İbrahim – Ğuneym b. Abbâs b. Ğuneym, Riyad: Dâru’l-Vatan, 1418/1997, IV, 98.
[8] Ebû Hayyân, IX, 215. Krş. İbn Atıyye, IV, 537; Nehhâs, Ebû Caʻfer Ahmed b. Muhammed (v. 338/950), İʻrâbu’l-Kur’ân (I-V), taʻlîk: Abdülmünʻım Halil İbrahim, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1421, IV, 15.
[9] Kirmânî, Ğarâibu’t-tefsîr ve acâibu’t-te’vîl, II, 1018.